Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 9894 |
Astsubaylarn “çavu” kelimesine takmalarna atm. “Çavu” unvânnn erba, zâbta ve itfâiyecilerde de kullanlmasndan memnun deillermi. Daha rahatsz edicisini söyleyeyim: Yol çavuu, inaat çavuu da var! Çavu bir kere, Türkçe bir kelime. Çav-mak, haber tamak kökünden geldii sanlyor. Eski askerî rütbe sralamasnda yükseklerde olduundan üphe yok. Fakat zamanla anlam kaymalar olmu, biraz tenzîl-i rütbe etmi:
Yandm çavu, yandm senin elinden,
Çok sallanma, kasatura frlar belinden!..
Yunus Emre “Âklarn yldz her dem Çavu’a benzer” diyor. Burada Çavu çok mehur bir yldzn ad. Batllarn Venüs, Araplarn Zühre dedii, Türkçesi Çulpan olan mehur gezegen...
Astsubaylarn rütbe isimleri deiecek mi? Çok fazla ihtimal vermiyorum. Dorusu, târihî derinlii olan bir kurumun zrt prt unvanlar, isimleri deitirmesi normal bir durum deildir. Ordumuz târihinin eskilii ile övünüyor. En genç kuvvet olan Hava Kuvvetleri bile, dünyânn ilk hava güçlerinden. Buna ramen, bugün kullanlmakta olan askerî rütbe isimleri, 1930’lardan kalma. 1930’larda, Erkânharbiye “Genelkurmay” (ne demekse!) yapld gibi, zâbit de “subay” oldu! Rütbe isimleri deiti. Gûyâ öztürkçeletirildi. Peki bu nasl oldu?
“Orduda imdi kullanlan birçok unvan, rütbe ‘subay’ dâhil, uydurmadr ve bir içkili toplantda ayak üzeri, sabaha kar tesbit edilmitir desek tepkinin arkas kesilmez.” demitik.
te hikâyesi:
1934 ylnda Perapalas Oteli’nde bir balo verilmektedir. “Sabahn dördüne doru... Perapalas salonlar tam mânâsyla neeyle dolup tayordu. Atatürk de bu neenin içine dalm eleniyordu.”
“Dans edip masalarnda dinlendikleri bir srada; bayâver Celâl Bey’e yine bizim masamz iâret ederek emirler verdiini gördüm. Biraz sonra Celâl Bey, yanmza gelerek Atatürk’ün beni istediini tebli etti. Derhal emirlerini yerine getirdim. Beni karsna oturttu. Konumaya baladk. stiklâl Sava’ndaki bir hâtramz kendilerine hatrlatnca pek memnun oldular. çki ikram ettiler ve buyurdular ki:
(Binbam, yeni askerî terimlerle megul oluyor musunuz?..” Megul olduumu arzettim. (Peki...) dediler... (Öyleyse neferden balayalm... Buna ne diyelim?..) O zaman bir tümen komutannn soyadn, bir komutan için pek uygun bulurdum. Bu kelimeden ilham alarak: (Sayn Cumhurbakanm... Nefere Er demeli...) dedim. (Bravo!.. Hakikaten Türk askeri ER’dir ve her zaman er meydannda bunu ispat etmitir... buyurdular”.
(Ve imdi rütbelere geçelim. Onbaya ne diyelim?..) (Efendim on erin ba ve Türkçe olduuna göre bunu aynen kabul etmek uygun olur). (Tamam... Ya çavua?..) (Efendim... Türkiye haritasn incelersek, yüzlerce çavu köyü görürüz. Ve çavuluk yalnz ordumuzda deil... Millet arasnda bilhassa köylerimizde en mütena bir vasftr). (Çok doru... Bunu da aynen kabul ediyorum)”.
“Baçavutan sonra, (mülâzm) kelimesine geldi. Aziz Atatürk beni zor duruma düürmeden hemen söze balad: (Eski Türk kabilelerinde savalrken, en önde giden ve en cesur olan kumandana Temen derlerdi). (Evet efendim. Bizde de muhârebede en önde giden o cesur mülâzma (Temen) demek tam yerinde olur) dedim. (Bunun üzerine u görütüklerimizi defterinize not eder misiniz?..) Nota baladm. (Neferden itibaren her rütbenin eski kullanlan tâbirini, yanna Franszcasn ve daha sonra da yeni kelimesini yazmaklma iâret buyurdular. -Ne yazk ki, o gece not ettiim defterime o aziz Atamzn imzâsn koydurmak aklma gelmemiti. Heyecandan... Zâten o defterim, Erzincan zelzelesinde yok olmutur. Fakat Genelkurmay arivlerinde bu konumamz mevcuttur-. Konumamz devam ediyordu. (Yüzba, Binba, Yarbay ve Albay) terimleri kabul edildi. Sra (Paa-Mirliva)’ya gelmiti. Aziz Atatürk: (Paa kelimesinden hiç holanmam ve nefret ederim bu kelimeden... Azma almak istemem...) buyurdular. Bütün medenî dünyânn kulland (General) kelimesini teklif ettim. Derhal kabul buyurdular”. (Sâdk Atak: “Paa ve General”. Hava Kuvvetleri Dergisi, Mart 1972, sf. 82-83).
Dünyânn en köklü silâhl kuvvetleri, birden rütbe ve unvanlar deitiriyor... Deitirilenler ne? Aday, namzet demek olan “mülâzm" atlyor, de-mek kökünden “temen” üretiliyor! Tamâmen Türkçe olan “Kolaas” atlyor. (Galiba sonra onun yerine önyüzba denildi.) Neyse ki yüzba, binba gibi Türkçe rütbeler olduu gibi braklyor. “Kaymakam”, muhtemelen sivil bir unvan olarak da kullanld için, “yarbay” yaplyor. Gûyâ yarbay, yardmc-bay’n ksaltmas. Yarbay, albay’n yardmcs... Albay da alay ve bayMiralay” veya “alay beyi”! Miralay’dan sonraki ilk rütbe paaln ilk kademesi olan “mirlivâ”dr. Mustafa Kemal Paa Samsun’a çktnda “mirliva-tugeneral” idi. Eer Türkçeletirilmek kastedilseydi, “sancakbeyi” olabilirdi. Dikkat edilirse, “bey” kelimesinden bilhassa kaçlyor. Onun yerine “bay” denilmesi tercih ediliyor. Neden? Çünkü paa gibi, efendi gibi, aa gibi Osmanl unvan saylyor. Türkçe olmak onlar kurtarmyor. Yerine konulan “bay” bat Türkçesinde kullanlan bir kelime deildir. Mânâs “zengin” demektir. Asla bey karl deildir.
Assubaylara kötü habere dönelim; beylii siz almak istiyorsunuz. 1930’lardaki düzenlemeye kadar, paa, bey, aa, efendi sralamas vard. Paadan sonraki yüksek rütbelilere “bey” diye hitap edilirdi. “Bey”in Türkçede çok güzel anlamlar var. “Bay” ise, kanun zoruyla kullanlan bir sfat. Artk kimse birbirine “bay” diye hitap etmiyor. Ancak tuvalet kaplarnda “bay” veya “bayan” yazyor!
Çavularm, size “bey”lii kaptrmazlar!
Yazar: D. Mehmet Doðan |
30-07-09 |
||
| E mail: Mail Adresi Yok | Tweet | ||
 |
 |
||
