Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TEFEKKÜR / ÝNSAN VE TEFEKKÜR | Okunma Says: 1603 |
Modern insann paradoksu
Modern çan en önemli sorunu mana kaybdr. Mana kayb ayn zamanda bir varolu krizidir. Modern insan son derece gelimi haritalar ve pusulalar ile gerçekte nereye gideceini bilmez. Hep yönlendirmeye ihtiyaç duyar. Doaya akn edii, medya, tv, oyun, internet bamll, estetik taknts mana kaybnn tezahürleridir.
Modern olmak, “Kant’n Aydnlanma Nedir?” balkl yazsnda geçen u ünlü deyiinde ifadesini bulur: “Sapere aude!” Yani “bilme cesareti göster.” Modern insan gelenekten gelen kstlayc kurallar, adetleri bir yana brakarak kendi akln kullanan, geçmiin tecrübesine deil, bilimsel hakikatlere inanan ‘eletirel’ ve ‘üpheci’ bir varlktr. Ancak bu eletiri ve üphe akln bizzat kendisine yöneltilmez. Akln hayatmzdaki rolü hiçbir ekilde sorgulanmaz. Hayatmz bilimsel verilere göre düzenleriz. Kent hayat, gündelik hayatmz hatta özel hayatmz bilimin bize gösterdii ekilde plan-lanr.
Söz gelimi modern bilimsel reçetelere göre zayflamak için diyet yaparz, yahut vücumuzun detoksu için kimi uygulamalar. Bize göre oruç modern deil, geleneksel ve dinseldir ama diyet moderndir. Bununla birlikte diyet denilen eyin son derece dindar olan keilerin çileci yaamndan geldiinin kimse farkna varmaz. Diyete girmek bir tür modern çileciliktir. Richard Sennet, “Beden kültürü Protestan etiin modern biçimidir” derken dinsel kstlamann seküler halinden bahsediyordu. “Günein altnda yeni bir ey yok.”
Ar iletiim
Modern insan hareketi brakr, bütün gün bürosunda oturur ve her yere arabasyla gider. Yürümeyi yürüyen merdivenlerle, yürüyen bantlar ve asansörlerle neredeyse hayatndan çkarmtr. Merdivenle bir yere çkmay ya da yürüyerek bir yere gitmeyi çou insan vakit kayb görür. Halbuki ayn insan yüksek meblalar ödedii spor salonlarnda kou bandnda hareket edebilmek için bir sürü vaktini ve parasn harcar. Corafyann sonundan söz eden Paul Virilio insann bu trajikomik durumunu çok güzel ifade eder: “ehirlemi insanlk oturan insanla dönümütür.” Biz Virilio’nun tarifine gün boyu oturduktan sonra para ödeyerek koan, yüzen, hareket eden insanl ekleyelim. Bu hareket ne kadar olsa da snrlandrlm bir harekettir. Baka bir Fransz düünür David Le Breton, fiziksel ve duyusal etkinliklerinin kstlanmasnn bireyin varoluunu da etkilediini, onun dünya görüünü çürüttüünü, gerçeklik algsn zayflattn ve bir süre sonra onu rahatsz ettiini söyler. Bu ayn zamanda bedenin aalanmas ve göz ard edilmesidir.
Yabann icad
Hz modern insann tutkularndan birisidir. Hzla bir yerden bir yere gidebilmek için otobanlar ina eder, hz yapan yüksek motor gücüne sahip arabalar satn alrz. Ancak ehir trafiinde bu hzl arabalarn içinde saatlerimizi harcarz. Modern insan kolayca ve hzla iletiim kurabilmek için her yeri kitle iletiim araçlar ve alaryla donatr, en üst seviyede dijital teknoloji kullanr fakat asansörde komusuyla karlatnda onunla göz göze gelmekten kaçnr. Bugün pek çok aratrma dijital teknolojinin bizi yaknlarmzdaki insanlardan gittikçe daha fazla uzaklatrdna dair bulgular ortaya koyuyor. Ar iletiimden birbirimizle iletiime geçemiyoruz. Söylediklerim artk genç olmayan ve gittikçe yalanan birinin huysuzluklar gibi görünebilir ama ben bir sosyologun gözüyle yazyorum. Baka bir önemli sosyologun, Alman sosyolog Max Weber’in sosyoloji yazlarnda modern insanla yerli insan karlatrd o ünlü pasaj da hatrlatmak isterim. Bir yerli elindeki ok ve yayn ne ie yaradn, ilevini, hammaddesini, varolu amacn bilir ancak modern insann trene binerken veya bir makineyi kullanrken ne mevcut fizik kurallarn bilmeye ihtiyac vardr ne de onlarn varolu amacn. Biz hzl trenlere binip gidiyoruz. Böylece mesafeleri ksaltp zamandan tasarruf ediyoruz ancak ayn oranda fiziksel dünyann çeitliliini deneyimleme olanandan yoksun kalp bu yetimizi gittikçe köreltiyoruz. Arkadalarmzla saatlerce hzla mesajlayoruz ama gerçek bir dostluun, gerçek bir sohbetin hayatmzda pek bir izi yok. Kaçmz skc k gecelerinde bir evde toplanp çay bardaklarnn krtsyla hakiki bir sohbete dahil olabiliyoruz?
Bir de doa yürüyüçüleri var. Doay modern hayatn kaosundan kaçarak bir tapnak haline getirenler. Hafta sonlar AVM’lerde aradn bulamayan, ar derecede sklan insanlar akn akn dalara, tepelere, ormanlara, derelere kouyor. Topraa dönmek isteyen insanlar için sürekli yeni yürüyü gruplar oluturuluyor ve doay ziyaret eden çeitli organizasyonlar planlanyor. Doada hayatta kalma üzerine dersler, belgeseller, kitapçklar. Çeit çeit trekking, trmanma malzemeleri. Ne de olsa insanlar modern teknolojik dünyada yaadklar için nasl yiyecek yetitireceklerini ya da bulacaklarn, yayan nasl dolaacaklarn, yollarn doada nasl bulacaklarn, nasl ina edeceklerini çoktan unuttular. Yeniden kefetmeleri gerek. Medenilemi insanlar doay barbarlar gibi istila eder hafta sonlar. Doa yaban yüceltenlerin yeni tapna. Aslnda “yaban” kavram da moderndir. Tarihçi Rodercik Nash “yaban medeniyet icat etti” diye yazar. Neden diye sorulacak olursa Nash yabana ait kelimelerin avc toplayc halklarn dilinde mevcut olmadn söyler. Modern ve yaban ayrm modern bir ayrmdr. Modern insann icaddr. Patikalar üzerine harikulade bir kitap yazm olan Robert Moor bakn ne diyor: “Tarmn yükseliinden yüzyllar sonra, ilenmi topraklarmz karanlkta, pusuda yatan her neyse ondan korumak için çitler çektik. Ne var ki topran ilendii alan doymak bilmez bir ekilde yaylmaya devam etti, ta ki en sonunda (tam tersi olmas gerektii halde) yaban tehdit eder hale gelinceye kadar. Sonra yaban bizden korumak için onu çitle çevirmeye baladk. Bariz nedenlerden ötürü bu deiim, ormanlarn bin yl önce tecrit etmeye balam olan Britanya adasnda, görünüte ucu buca olmayan Amerika ktasna oranla çok daha erken gerçekleti.” Moor’a göre sanayilemenin pis atklarnn ortasnda zehirlenen insanlk yabann temizlii ve sal temsil ettiini düünmeye balad. Yaban vahi, acmasz ve kötü bir eyken iyi ve kutsal bir ey haline gelmeye balad. Dolaysyla doa beyaz adam için yabandr (Luther). Aslnda urada doal dünya burada beeri dünya var demenin kendisi dilsel bir ina, dilsel bir kurgudur. Tabula rasa da dilsel bir kurgu.
Donatlm insan ve doa
Doada olmak bugün ne kadar doaldr? Doay yürüyerek kat eden, doay tapna sayan ve onu kutsallatran insan modern teknolojiyi de beraberinde götürmektedir. Doada modern teknolojiyle donatlm ekilde gezmektedir: cep telefonu, sinyal vericiler, mp3 (yeni ad nedir bilmiyo-rum), ünlü markalarn ürettii spor ayakkablar, çantalar, UV korumal gözlükler, su geçirmez pantolonlar, apka, kulaklk ve tozluklar, el ve yüz için güneten koruyucu çok faktörlü UVB filter kremler, dört mevsim kamp çadrlar, souk ya da sca muhafaza eden son teknoloji termos ya da mata-ralar, enerji içecekleri, zamandan, yerden ve arlktan tasarruf etmek için fabrika üretimi hazr konserveler, kraker, cips ve kahvaltlk gevrekler, açk havada kzartlacak sucuk, salam, sosis vs. vs. (Modern çada yaayan bir birey ve bu satrlarn yazar olarak yukarda yazlan teknolojik aletlerin bir ksmna sahip olduumu ve çadalarmn dünyevi oyalanmalarna katldm –kitap okumak için sürekli masada oturduum için bir spor salonuna üyeyim ve arada dada yürüyü gruplarna katlyorum- itiraf etmeliyim)
Beden bir yanlsama
Modern insan paradokslar içinde yaar. Bedenini ve ortamn deitirerek hayatn deitirmek ister. Hayatn sradan, gündelik rutinine katlanamaz. Bu durum artc deildir. Çünkü insann bütünlüünün bozulmas modern toplumun getirdii temel sorunlardan birisidir. Filozof Max Scheler insana ilikin derinlikli bir görü gelitirememizden nsann Kozmostaki Yeri adl ünlü eserinde bahseder. Scheler’in dedii gibi, modern çada insann fizii, biyolojisi, psikolojisi vb. hakknda bir sürü uzmanlk dalna sahibizdir ve bu dallarn her biri insan hakknda bir ey söyler. Fakat insan kimdir? Varolutaki amac nedir? gibi sorulara bütünlüklü hiçbir cevap veremeyiz. Bu bilim dallar geliirken kendisiyle birlikte maddi hayat gelitirir fakat mana hayatna dair bize hiçbir ey söylemez, söyleyemez. Modern çan en önemli sorunu mana kaybdr. Mana kayb ayn zamanda bir varolu krizidir. Modern insan son derece gelimi haritalar ve pusulalar ile gerçekte nereye gideceini bilmez. Hep yönlendirmeye ihtiyaç duyar. Doaya akn edii, medya, tv, oyun, internet bamll, estetik taknts mana kaybnn tezahürleridir. Toplumsal anlam sistemlerinin gözden dümesi diyor David Le Breton, benlie daha çok younlamaya yol açar: nsan bedenine, görünümüne ve duygularna kapanr. Bireyin inand ve baland tek ey bedenidir. Ancak beden de bir yanlsama. Bedenin ne tür bir kimlie bürünecei ayr bir sorundur.
Hülasa modern insan paradokslaryla yaar. Teknoloji onu kontrol eder, snrlar, doasna yabanclatrr ama o teknolojisiz de yapamaz. Kimse makine dururken bulaklar elinde ykamak istemez. Ancak mana arayna teknolojik gelime cevap veremediinden insan yine de belirsizlie mahkumdur. O sürekli arayan ve sendeleyendir. Bu onun trajik kaderidir. Belki de Alman air Goethe’nin söyledii dorudur: “Aramak ve sendelemek iyidir, çünkü ancak arayarak ve sendeleyerek öreniriz.”
Yazar: Doç. Dr. Bengül Güngörmez |
03-03-19 |
||
| E mail: star.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
