Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / TEFEKKÜR | Okunma Says: 1766 |
Karanlkta yitirdiini aydnlkta aramak: Fkh yenilemek çare midir?
Fkh hükümleri alannda 'içtihat kaps' kapand m kapanmad m, bir karara varamadk lakin mizah bahsinde Nasreddin Hoca kapy ta batan kapatm görünüyor. Hoca'dan aktarlan veya onun üzerinden üretilen fkralar günlük hayatmza nefes verir; her konuda ona bavurur, en zor bahisleri onun basiretiyle çözer, onun ferasetinden medet umar, onunla güler, onunla düünür ve onunla hemhal oluruz. Hoca'nn en ho fkralarndan birisi, insann gerçeklerle yüzlemeden ve sorumluluu üstlenmeden nasl kaçtn anlatr. Yitirdii anahtarn darda arayan Hoca'ya yoldan geçenler 'Hoca! Ne aryorsun?' diye sorduklarnda 'Anahtarm aryorum' demi. 'Nerede düürdün?' diye sorduklarnda Hoca 'içeride kaybettim ama burada aryorum' demi. 'Peki niçin içeride deil de darda aryorsun?' dediklerinde u cevab vermi: 'Karanlkta bulamam, buras aydnlk.'
slam'da düünce ve hayat ilikisi bata olmak üzere, Müslüman toplumun kadim sorunlar üzerindeki konumalara kabaca baknca bu fkra aklma gelir: Karanlkta yitirdiimizi aydnlkta aramaktan baka bir i yapmyoruz gerçekte. Böyle davranrken iki eyi birden yapyoruz: Birincisi konuarak 'aydn' olma sorumluluunun gereini ifa ettiimizi düünüyoruz; ikincisi çözümün bir parças olmann bize yükleyecei ar sorumluluktan kaçarak vicdani rahatlama yayoruz. Birkaç asrdr slam dünyasnn sorunlar üzerindeki tartmalarda en sihirli kelime 'yenilik', 'yeniden ina' 'deiim' gibi muhtevas hakknda açk bir fikre sahip olmadmz kelimeler gurubu geldi. slam dünyas uzun bir süredir 'deiim zorunludur' cümlesini her azdan duyuyor, herkes yenilenme zaruretinden söz ediyor, lakin neyi yenileyeceimize dair kanaatimiz ise yok. Sorunu bilmediimiz bir konuda çözüm konumak derde derman olmuyor. Modern dünyada –ki slam dünyas onun bir parçasdr- dinin toplumun temel alanlarnda kurucu rol üstlendiini söylemek doru deil. Bir insann günlük hayatnda veya toplumsal ilikilerinde dini referans almas dinin hayatta ciddi bir ekilde müessir olduu anlamna gelmez. Modern dünyada din gücünü yitirerek ve sürekli gerileyerek hayatn 'ikincil' alanlarnda bir sempati oluturarak var olmaya çalyor. Bilim, düünce, sanat, siyaset, hukuk vb. hemen bütün temel alanlarda din referans noktas olarak görülmüyor. Herhangi bir konuda müspet veya menfi gelimelerde dini itham etmek, söz gelii onu geri kalmann veya baka bir sorunun sebebi saymak makul delillere dayanmaz. Bu bakmdan dinin etkisi üzerinden belirsiz bir dil kullanmak eletiri yapanlarn iini kolaylatrsa bile söylenenler ne açk ne de seçiktir.
Dini düüncenin yenilenmesi veya yeni bir metafizik
Müslümanlarn düünce hayatnda ciddi bir yenilenme ihtiyac vardr, bunda tereddüt yok. lakin slam toplumunda ve düünce hayatnda tebarüz eden sorunlar fkh üzerinden ele almak ve çözümü münhasran buradan beklemek sorunu hiç anlamamak demektir. Fkh bahislerinde deimenin snrlar bellidir: 'Zamann deiimiyle hükümlerin deiecei' yöntemde karara balanm bir ilkedir. Fkh alannda 'deiim' isteyenler bu hususta birkaç meseleden öte bir ey de söylemiyor zaten: ktisadi alanda baz sorunlar, kadn haklar ve kadnn sosyal ve aile hayatndaki durumu, baz ibadet bahisleri vs. Üstelik bütün bu alanlarda hayatn ilerledii istikameti esas alarak bir deiim istiyoruz: modern hayat karsnda fkh hükümlerinde geri adm atlmaldr, deiim vakay esas alarak yaplmaldr. Bunu modern hayatn bir dayatmas olarak kabul edebiliriz.
Bununla beraber karmak sorunlara fkh üzerinden yaklatmz sürece gerçek çözüme varmamz mümkün deil. Fkh slam'da düünce hayat için kurucu bir unsur olmaktan (asl) ziyade netice ilimdir (fer'); onu önceleyen varlk ve bilgi anlay olmazsa fkhn bir meruiyeti olmaz. Müslümanlarn düünce hayatnn sorunlar üzerinde konuurken dikkate almamz gereken asl sorun, slam'da düünce ile varlk-hayat arasndaki irtibatn tesisidir. Bu itibarla fkhn 'teklif-yükümlülük' merkezli insan telakkisini ortaya çkartan temel paradigmann –metafizik tasavvur- karlat büyük tehdit Müslümanlarn hayatndaki en ciddi sorundur. Her insan sorumlu sayan bir "teklif (yükümlülük)" merkezli dini hayat, hiç kukusuz, insan ve onun zihnini yücelten bir yaklam içerir. Bununla birlikte insan yükümlü insan telakkisine varana kadar Tanr, nübüvvet, ilahi kitap-bilgi, ahlaki önermeler, öte dünya inanc ve ruhun varl gibi temel konularda güçlü bir paradigmamz olmaldr. Çamzda büyük tehditlerle karlaan alan, bu alandr; teklif alanndaki sorunlar bunun karsnda belki ayrnt olarak kabul edilebilir. Müslüman düünürler geçmite farkl yöntemlerden hareketle bu temel sorunlar üzerinde bir çerçeve ortaya koymaya çalmlar, birbiriyle çelise bile ana ilkelerinde mutabk kaldklar bir düünce ina etmilerdir. slam'da ibadet ve ahlak hayat bu temel çerçevenin bir neticesi olarak ekillenmitir. Günümüzde asl konumamz gereken konu, modern bilim ve düünceden dinin temel ilkelerine yönelik ortaya çkan tehdit olmaldr.
Birçok insana göre slam toplumunda ortaya çkan esas sorun modernlemenin önünü kapatan baz gelenekler veya 'eski örfler' olabilir. Fakat dini düünce ile hayat arasnda irtibatn her zaman tesis edilebileceini kabul eden Müslüman düünürler için asl sorun, ibadet ve ahlak hayatna meruiyet kazandran varlk telakkisinin anlamn yitirme tehlikesidir. Hristiyanlk dört asrdr bu büyük çatmada gücünü yitirdi; önümüzdeki on yllarda slam'n modern saldrlar göüsleyip göüsleyemeyeceine ahit olacaz. slam bu büyük meydan okumay göüslemede baar gösterebilirse, bu baar sadece Müslümanlar için deil, yeryüzünün salah ve insanln gelecei için belirleyici olacaktr.
Yazar: Ekrem Demirli |
01-05-19 |
||
| E mail: gercekhayat.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
