Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 2757 |
(TDK’den Bir Düzine Hata – 18)
TDK’nin “adres”ini biliyor musunuz?
Bilmiyorsanz size tarif edeyim:
Büyük Sözlük Mahallesi, Düük Cümle Bulvar, Yanl Virgül Soka, mla Çkmaz, Kurum Apartman.
Peki, TDK “adres” üstüne ne yazm? Yazm ite bir eyler. Ama hatalar yine ibadullah. Onlar aada izah ettim.
“Adres” Yabanc m?
Aslen Franszca olan ve Bat dillerinin çounda kullanlan “adres” (ng. address / Fr. adresse / Alm. Adresse / Rus. aдрес…) en az bir asrdan beri Türkçemizde yer edinmi. Ali Seydi'nin Lisân- Osmânîde Müsta'mel Lugaat- Ecnebiyye isimli eserinde bir madde ba... Bu kadar Türkçelemi bir kelimeyi TDK’miz atmak istemi ve ona bir karlk bulmu: bulunak.
Evet, 1978’in Özletirme Klavuzu’nda “adres” için teklif edilen “bulunak” kelimesini Güncel Türkçe Sözlük muhafaza ediyor. Fakat dikkatimi çeken bir ey oldu: TDK'nin Yabanc Sözlere Karlklar Klavuzu’nda “adres” kelimesi yer almyor; tabii ki onun karl (?) olan “bulunak” da… Neden?
Demek ki TDK’mize göre “adres” artk “yabanc söz” saylmyor. Nitekim TDK’nin resmî nternet sitesindeki “letiim” sayfasnda TDK’nin “bulunak”n deil “adres”ini buluyoruz. Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü de “adres” kelimesinde “bulunak”a yer vermemi…
Mademki “adres” artk yabanc söz saylmyor, o hâlde niçin Güncel Türkçe Sözlük "bulunak" gibi bir ucubeyi “adres”in yerine oturtmak için hâlâ kucanda tutuyor?..
“Bulunak” Bilen Var m?
Etrafnzda “bulunak”l konuan var m a dostlar? Evet, “olanak”l konuan vardr ama “bulunak”l konuan?.. Mesela “Ev bulunanz alabilir miyim?” diye soran?.. TDK’nin Türkiye Türkçesi Azlar (Derleme) Sözlüü’ne göre Gaziantep ve Kadirli ahalisinin dilinde “bulunak” diye bir kelime varm ama onun “adres”le bir alakas yok: “Çok bulunan” demekmi. Buna göre bir cümlede kullanaym: TDK’nin bulunak hatalarn bula bula bir hâl oldum. (Bula bula bunu buldum.)
Manasna baklrsa bu “bulunak” isim deil sfat… Hâlbuki “adres” isim…
“Belki dier Türk lehçelerinde vardr.” dedim ve baktm. Bizim “adres”imiz onlarda da var: Azeri (adres, unvan); Bakurt (adres); Kazak (meken, jay) Krgz (adres); Özbek (adres); Tatar (adres); Türkmen (adres); Gagavuz (adres); Uygur (adres)…
Türkiye Türkçesinde ve dier Türk lehçelerinde bulunmayan u “bulunak” demek ki TDK’mizin karn geni hayalinden domu. Fakat ölü domu.
imdi onu brakalm da canl olan fakat TDK tarafndan canna kastedilen “adres”i bir güzel muayene edelim.
TDK “Adres”indeki Yanllar
Güncel Türkçe Sözlük’te mla Hatas
Güncel Türkçe Sözlük “adres” kelimesine örnek olmak üzere O. V. Kank’tan ald iki msray u ekilde vermi:
“Mektuplar gelir adreslerine / enyuva apartman bodrum kat”
mla Hatas: Burada bir yap ismi olarak geçen “enyuva apartman”nn ikinci kelimesi (apartman) de büyük harfle balamalyd: enyuva Apartman.
***
Türkçede Bat Kökenli Kelimeler Sözlüü’nde mla ve Noktalama Hatalar
Necip Fazl Ksakürek’in “O ve Ben”inden alnan bir cümle:
“Kainat çapnda muazzam bir vaadin adresi çkyordu.”
mla Hatas: TDK’nin – belki de – en çok ihmal ettii imla meselesi, birtakm uzun hecelerin, ince telaffuz edilen seslerin gösterilmesine yarayan düzeltme (^) iareti… Örnek cümledeki “Kainat” kelimesi “Kâinat” eklinde yazlmalyd.
***
Ziya Gökalp’n mektuplarndan bir cümle:
“Zarfn üzerine baksanz, üzerinde sefarethane adresini görürsünüz.”
Noktalama Hatas: Yazm Klavuzu’nda virgül (,) iaretinin kullanld yerleri açklarken “art ekinden sonra virgül konmaz.” diyen TDK, kendi koyduu kaideye uymam. (TDK uymazsa biz niye uyalm?)
***
Adalet Aaolu ’nun “Dar Zamanlar”ndan bir cümle:
“Sevil hanm olsun da, uzak yakn dinlemeden, adres defterinde onun ad bulunmasn, olur mu?” Bu hâliyle cümlede üç adet hata görünüyor:
mla Hatas: TDK’nin Yazm Klavuzu’na göre “Kii adlarndan önce ve sonra gelen sayg sözleri, unvanlar, lakaplar, meslek ve rütbe adlar büyük harfle balar.” Bu kaideye göre “Sevil hanm”n ikinci kelimesi de büyük harfle balamalyd: Sevil Hanm.
Noktalama Hatas: Yazm Klavuzu “Cümlede pekitirme ve balama görevinde kullanlan da / de balacndan sonra virgül konmaz.” demesine ramen TDK birçok yerde bu kaideye uymuyor. Nitekim yukardaki cümlede “da” sözünden sonra virgül kullanm.
Noktalama Hatas: TDK bir yandan Yazm Klavuzu’nda “Metin içinde zarf-fiil ekleriyle oluturulmu kelimelerden sonra virgül konmaz.” diyor, bir yandan da kendisi – Adalet Aaolu’ndan iktibas ettii cümlede olduu gibi – bu dediine uymuyor. Nitekim bu cümlede geçen “dinlemeden” kelimesi bir zarf-fiil eki (-meden) ile tekil edilmesine ramen kendisinden sonra virgül konmutur.
***
Peyami Safa’nn “Bir Tereddüdün Roman”ndan alnan cümlede de yukardaki noktalama hatas tekrarlanmtr:
“Ben yaz yazarken, nereye ve kime göndereceimi bilmediim, adresi meçhul bir mektup yazar gibi oluyorum.”
Noktalama Hatas: Bu cümledeki “yazarken” kelimesi de zarf-fiil eklerinden birini (-ken) almasna ramen kendisinden sonra virgül konmutur.
***
Ruen Eref Ünaydn’dan nakledilen bir cümle:
“Artk adresi biliyorum diye düündü.”
Noktalama Hatas: Burada “biliyorum” kelimesinden sonra virgül (,) konmalyd.
***
Biliim Terimleri Sözlüü’ndeki “adres” kelimesinin tarifi “Büyük Türkçe Sözlük’e u imla ile aktarlm:
“Birincil ya da ikincil bellekte, bir verinin bulunduu yeri ve bu yere nasl eriilebileceini tanmlayan veri. Genellikle, Özde türden öelerden oluan bir küme içerisinde belli bir öeyi seçme olana salayan veri. Eriki sözcüü de kullanlabilir.”
mla Hatas: Burada da TDK’nin bazen dütüü hatalardan biri var: “Özde” kelimesinin büyük harfle balatlmasna bir sebep yok… Nitekim Biliim Terimleri Sözlüü’nün 1981’deki basksnda bu kelime küçük harfle yazlm.
***
Nazm Hikmet Ran’n “Yeil Elmalar”ndan bir cümle:
“Göksel’in, Ayaspaa’daki ev adresini verdim.”
mla Hatas: “Ayaspaa” diye yazlan semtin ad “Ayazpaa” olmal.
***
Attila lhan’n “Kurtlar Sofras”ndan nakledilen tuhaf bir cümle:
“Onu yok diye çevir; adres brakmadm ve gittim.”
Bu cümle - esere göre - brahim Bey ile Niko adndaki iki ahs arasnda geçen bir konumada brahim Bey’in Niko’ya söyledii bir söz… Ama bu cümleyi tam anlamak mümkün deil. Çünkü cümlenin birinci ksmyla ikinci ksmn telif etmek imkânsz… Eserde o cümlenin geçtii yeri belki anlarm diye öncesi ve sonrasyla beraber okudum; nafile…
“Kurtlar Sofras”nn o ksmn – isterseniz – size de sunaym (Bir hayli bozuk olan imla ve noktalamasn düzelterek):
“Niko gülüyor:
-Ya, diyor, Napoli'den ararlarsa brahim Bey?
-Yine youm Niko. Asl o zaman youm.
- Baüstüne!..
- Ha, bir de mektup gelecek, talya'dan, benim adma. Onu yok diye çevir; adres brakmadm ve gittim.
Yllarn verdii alkanlkla Niko'nun aklndan geçen her ihtimali çplak bir saniye aydnlnda hesaplayp uydurma bir sebep dolduruyor:
- Anlarsn sen bu ileri Niko, bir kadn sevmitim zamannda. imdi ayama dolayor…”
imdi söyleyin bakalm, Attila lhan’n brahim Bey’e söylettii sözü (Onu yok diye çevir: adres brakmadm ve gittim.) tam olarak anladnz m? Sizi bilmem ama bana göre bu sözden tam bir mana çkartlamaz. TDK’nin cümlede (;) iareti koyduu yere kitapta (:) iareti konmu. Bu da anlamaya yardmc olmad.
Çünkü cümlede ifade kusuru (anlatm bozukluu / fesad- telif) var.
Peki, TDK’de salam cümleyle bozuk cümleyi birbirinden rahatça ayrabilecek kaç kii var? Güzel örnekle kötü örnei kartrmayacak kimler var?
sim ve adreslerini alabilir miyim?
Yazar: C.Yakup Þimþek |
24-10-10 |
||
|
E mail: c.yakup_simsek@dogrulus.com Yazar Hakknda Bilgi ve Dier Yazlar |
Tweet | ||
 |
 |
||
| Ahmet Ar | |||
HEZÂR ÂFERÝN YAKUP BEY'E! |
Tarih : 24-10-10 | ||
Yakup Bey yine güzel bir yazý çýkarmýþ. Dikkat ve kifayeti ne kadar yüksek... Ýlk bakýþta hiçbir hata yok sanýlan cümlenin meðer iler tutar bir tarafý yokmuþ... Bunu anlýyoruz. Türkçemizi kullanýrken daha dikkatli olmak lüzumunu bir daha bir daha hissediyoruz. Yakup Bey'in yeni yazýlarýný heyecan ve merakla bekliyoruz. Selamlar... |
|||
