Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / ÇARPIK VAZÝYETLER | Okunma Says: 13066 |
10 Terinisani
Bulursanz eski gazeteleri kartrmay sever misiniz, onlarn sararm ve pyrm pyrm sayfalarn?
Atatürk'ün ölüm haberini "sca scana" izlemek, yorumlar ve tabii atlar görmek için sahaflara gidip hiç bouna 10 Kasm tarihli (daha dorusu 11 Kasm tarihli, ertesi günkü) gazeteleri aramaynz.
Öyle bir tarih yoktur.
Bulursanz, o günün "10 Terinisâni" olduunu göreceksiniz.
Atatürk'ü 10 Kasm'da deil, 10 Terinisâni'de kaybettik.
Kimi gazetelerde bu tarihin "10 kinciterin" eklinde atldn da göreceksiniz, bu ekilde "sadeletirmeye" çalyorlard... "Kasm" ismi, taa 1945 ylnda icat edilmitir!
Atatürk'ün ölümünden yedi yl sonra.
Bizim "Ekim" diye bildiimiz aya o tarihe kadar "Terin-i evvel", Kasm'a "Terin-i sâni", Aralk'a "Kânun-u evvel", Ocak ayna da "Kânun-u sâni" denirdi.
Birtakm "Türkçeletirme" giriimleri yok deildi, bu aylara "ilk" ya da "birinci", "son" ya da "ikinci" ekleri uygun görülmü, aylarn isimleri "lkterin", "Sonkânun" gibi eylere dönümütü.
Ama bu gene de yeterli bulunmamt. "Radikal" bir deiiklie gidildi.
"Ay devrimi" tuttu, tpk Latin alfabesi gibi. Bugün en yal vatandamz bile eski isimleri kullanmaz, hatrlatlmadkça da hatrlamaz.
Fakat niçin bu kadar beklenildi acaba?
Ekinlerin ekildii aya Ekim (sahi ekinler ekimde mi ekilir?), ocaklarn yand aya Ocak dediler (sanki ylbana kadar herkes denize giriyordu), arada kalan aya da hiçbir isim uyduramadklar için Aralk deyip çktlar. (Kasm mis gibi Arapça kökenlidir oysa.) Aslnda bütün aylarn isimlerini deitirmeyi düündüler.
Bulduklar isimleri de size sralayaym:
"Ocak, Gücük, Yelin, Açaray, Gülay, Bozaran, Biçim, Derim, Verim, Ekim, Kasm, Aralk!"
Dördü kabul gördü, ötekiler tutmad. "Osmanlca kokan" isimleri deitirdiler, putperest tanrlarnn adlarn tayan Mart ve Temmuz aylarna, bir Roma mparatoru'nun adn tayan Austos ayna dokunmadlar.
Tuhaftr, haftann günlerinin Farsça say saymaya dayal isimlerine de ilimediler (cihar, penç, cihar- enbe, penc-ü enbe, çaramba, perembe.) Aslnda pek devrimci bir yaklamd bu, Fransz Devrimi'nde kabul edilen "cumhuriyet takviminin" Fructidor, Thermidor, Germinal, Prairial, Ventose, Pluviose aylar falan gibi...
Neyse ki "milat" olarak 1923 yln düünmediler, Fransz cumhuriyetçilerinin 1792'yi sfr yl almalar gibi. O kadarna cesaret edemediler.
Fakat bu devrim niçin daha önce deil de taa 1945 ylnda?
Niçin Atatürk kalkmam böyle bir ie de nönü kalkm?
1932 ylnda meclisi kamutay, mebusu saylav yapmay bilenler, niçin aylara ancak 1945'te el atabilmiler? (Ayrca, "gerici ve kardevrimci Demokrat Parti" iktidara geldiinde Arapça ezana dönmü ama eski ay isimlerine niçin geri dönmemi?)
sterseniz soruyu daha "kapsaml ve temelli" soralm:
Devrimler niçin bölük pörçük ve zamana yaylarak yaplmtr?
Niçin alfabe için be yl, soyad için on bir yl beklenmitir?
Kar çkacak bir odak, bir güç, bir muhalefet mi braklmt ortada? Neden çekiniliyordu?
"Altra altra" m yaplyordu?
Öyleyse yaz devrimi için neden üç ay gibi çok çok ksa bir geçi süresi verildi?
Yaznn devamn okumak için tklaynz.
NOT: Vurgular bize âittir.
Yazar: Engin Ardýç |
10-11-10 |
||
| E mail: sabah.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
