Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / SANAT | Okunma Says: 998 |
Türk müziinin douundan bu yana tüm macerasn nakledecek deiliz. Yine de kabaca bir özet gerekiyor.
Müziimiz Orta Asya’da kopuz eliinde söylenen namelerle balad. slâm kabulden sonra nazariyat “edvar” kitaplarnda topland. Farabi, bn Sina, Safiyüddin Urmevî, Kutbuddin irazî, Abdülkadir Meragî gibi zatlar bu oluumun temellerini att.
Osmanl döneminde padiahlar tüm sanatçlar himaye ettikleri gibi kendileri de musiki ile yakndan ilgilenmi, beste yapmlardr.
Enderun Mektebi, Mevlevîhâneler bata olmak üzere tekkeler ve Mehterhane musiki üstadlarnn yetimesini salad. Sarayda, konaklarda ve evlerde özel hocalar “mek usulü” dersler verdi. Mek krla-döküle günümüze kadar ulamtr.
Bütün bunlarn yannda tarada “sra geceleri” ve halkn gayreti ile kurulan musiki cemiyetleri âdeta konservatuar gibi çalmtr.
Dinî hayat ve düüncenin yön verdii bu musikî tasavvufî yönde geliti; tekkelerde âyin ve zikirler, camilerde na’t, miraciye, ilahî, mevlid gibi türlerde millî ruhu besledi.
Tanzimattan sonra sarayda balayan Bat müzii merak giderek hayata dahil oldu. Tpk mektep-medrese ayrm gibi musikide de alaturka-alafranga ayrm görüldü. XIX. yarsndan itibaren yaygnlaan “ark” formu, mesire yerlerinde tertip edilen fasllar ile halkn musiki zevkini daha bir dünyevî hâle getirdi.
smail Kara ile otuz yl ayn oday paylatk. slâmclk çalmalar srasnda battal boy koca Srat- Müstakim ciltlerini satr satr okurken bana da arada bir baz metinleri aktarrd. te onlardan bir “okuyucu mektubu”. Aklmda kaldna göre okuyucu öyle diyor: “Efendim, geçenlerde bir çay bahçesi duvar dibinden geçiyordum. Kulama fasl heyetinin okuduu bir ark çalnd. “Adalardan bir yar gelir bizlere.” Ne kadar galiz, ne kadar müstehcen bir ark. Böyle parçalar halkn huzurunda, umumî bir mekânda dile getirilemez. stirham ediyorum bu ve benzeri ilere mani olunuz.” Yüz yl önce dile getirilen hissiyat bu. Nereden nereye!
Plak sanayi, gramofon ve radyo ile musiki “oda”lardan çkp dalara, talara, köylere ulat. Klasik Türk Sanat Müzii yannda Halk müzii de üstad sanatçlar tarafndan plaklara okundu. Hafzlar, mevlidhanlar, bestekârlar, icraclar fasl heyetleri daha sonralar, iyice yaygnlaacak olan gazinolarda boy gösterdi.
Bu gelime karsnda dinî-tasavvufî musiki ile uraan üstadlar Dede Efendi’nin “Bu iin tad kalmad” sözünde sakl olan sitem ile kendi kabuklarna çekildiler. Cumhuriyet’in Bat müziini esas alp alaturkay radyoda dahi yasaklamas ile gelenekli müziimiz epeyce yaraland.
uras bilinmeli ki gerek Sanat müzii, gerekse Halk müzii ayn dünya görüünden feyz alm ve “Tarm Toplumu”nda vücut bulmutur. Bu toplum kainatn âhengine ve mevsimlerin ritmine uygun yayordu. Yemesi-içmesi-medresesi-tekkesi-han-hamam-evi-soka-çars-meydan-mezarl-ba bostan-tüm insan ilikileri asrlarn yourduu bir inanç, ahlâk ve öte dünyay önceliyen bir incelik tamaktayd.
Biz sanayi kuramadk, sanayi toplumu olamadk. Ancak onu taklit ettik. Ortaya karman-çorman, iki arada bir derede kalm çapacul bir hayat çkt.
Dolaysyla eski günlerden kalan müzii tekrar edip durmaktayz. Tuhaftr apartman ve gökdelen ormanlar arasnda bir ilahî, bir türkü feryat edip çrpnyor.
Üstadlar birer birer terk-i dünya eyledi. Televizyonun yaygnlamas ile elence müzii ekranlara tand, en çok seyredilen saatler “assolist”lere ayrld.
Günümüzde radyo, konservatuvarlar, bata belediyeler olmak üzere baz müesseselerin kurduklar korolar ile hem Türk Sanat Müzii hem de Halk müzii hayatiyetini sürdürmeye çalsa da ne o bestekârlardan eser var ne de Anadolu’dan yeni türkü çkyor. Tek tük çkan oluyor ama eskilere nazaran bunlar sadece suya tirit saylr.
Müzik toplumun ruhunu yanstr, yaanlan hayatn aynas, derinliidir.
“Arabesk” dahi Cumhuriyet döneminin en otantik müzii olmutu. Köyden kente göçün yaratt travmann iniltisini, isyann temsil etti; gecekondu döneminin yaantsn dile getirdi.
MÇ’de oluan izdiham, frlayan kaset satlar bu karmaann neticesidir. Ne zaman ki gecekondular ehrin ortasnda kald, ehirler akl almaz biçimde rant ekonomisine kurban edilerek azmanlat, ortada ne kenar semte çalan minibüs, ne kaset ne MÇ ne de arabesk kald.
Müzik sanki hayatmzdan çekip gitmiti. Televizyonlarda assolistlerin programlar yerlerini dizilere terketti.
Hayatta olduu gibi ekranda da “yarma” öne çkt.
Acaba ne olmutu?
udur: Tüm dünyada müzik küresel sermayenin teknolojinin ve endüstrinin emrine girdi. (Devam edeceiz)
Yazar: Mustafa Kutlu |
21-10-20 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
