Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / SANAT | Okunma Says: 1219 |
Bundan be yl kadar önce, Hürriyet’te köe yazarl yapan Akif Beki, 25 Nisan 2015 günkü köesinde “Neet Erta ntihalci miydi?” balkl bir yaz yaynlad. Yazda, adn ilk defa duyduum birinin BasHaber adl haftalk Türkçe/Kürtçe bir dergide yaynlanan ve Neet Erta’ Kürt kökenli sanatçlarn eserlerinden ‘intihal’ yapmakla itham eden yazsndan söz ediyordu. Gönül Da türküsünün aslnn Kürtçe olduu, Neet Erta’n Türkçeye uyarlayarak ayn müzikle çalp okuduu ve sonunda türküyü sahiplendii ileri sürülüyordu.
Akif Beki’nin, yaznn sonunda bu konudaki nihai karar ahsma havale ettiini görünce bir cevap yazmak elzem oldu. te aadaki yaz, o günlerde kaleme alnm ve Akif Beki’nin Hürriyet’teki köesinde yaynlanm yaznn güncellenmi versiyonudur.
Söz konusu yaznn tamamn internet ortamnda bulup okudum. Neet Erta üzerinden yeni ve farkl bir gündem oluturmann amaçlandn düündüüm yazda yer alan duygusal hezeyanlara teker teker cevap vermeyi gereksiz görüyorum. Çünkü yaz, ciddiye alnmaya deer en küçük bir bilimsel/sanatsal deer ve derinlik tamyor. Dorusu iddia sahibinin, Neet Erta türkülerinin dili, felsefesi, formu, ezgisel yaps ve makamsal özellikleriyle ilgili en küçük bir bilgisi ya da sezgisi olmad anlalyor. Çünkü Neet Erta’n söz ve müzii kendisine ait bütün türküleri, bozlaklar, tavr, üslup, yorum, ifade ve icra teknii yönünden öylesine güçlü bir homojenlik gösterir ki, az çok müzik zevki ve kula olan biri, daha ilk cümlede “bu Neet Erta türküsü” der. Tpk Yunus’un iirlerinde, Ak Veysel’in deyilerinde, Saadettin Kaynak’n bestelerinde olduu gibi.
Neet Erta ve benzeri gerçek halk ozanlar, deil bir bakasnn eserini intihal, taklit bile etmezler, edemezler. Onlar, ancak taklit edilirler. Nitekim Neet Erta kadar taklitçisi çok olan ikinci bir sanatç var m, bilmiyorum. (Kendisi böyleleri için “gölgede olann gölgesi olmaz’ derdi. ) Kendisi, sanatnn yüzde doksann borçlu olduunu söyledii babas Muharrem Erta’ bile taklit etmemi, daha dorusu edememitir. Babasnn türkülerini, bozlaklarn, oyun havalarn bile ‘kendi gibi’ çalp okumaktan kurtulamamtr. Çünkü baka türlüsünü istese de yapamaz. Babasndan ald türküleri bile öyle bir çalp okumutur ki, ortaya yepyeni bir eser çkmtr. Mesela, “Kar m Yam Yüce Dalar Bana” adl türküsünü, babasndan duyduu “Bana Gül Diyorlar Neme Güleyim” adl türküden hareketle havalandrmtr; fakat bunlar iki ayr türkü kadar birbirinden farkldr. Böyle çok örnek verilebilir.
imdi, babasndan bile türkü ‘intihal’ etmeyen bir isim, ad san duyulmadk, üstelik müzikal kültür anlamnda hayli uzak olduu Kürt kökenli bir sanatçnn türküsünü alp üstüne yatacak, ya da deitirerek kendisine mal edecek! Yazya baklrsa, “Neet Erta’n Cemil Horo’dan yapt intihal ise dikkatli müzikologlarn incelemeleri” sonucu ortaya çkm! Peki kim bu ‘dikkatli müzikologlar’ belli deil, hangi dikkatli incelemeleri yapmlar bilmiyoruz.
Yine söz konusu yazya göre “Neet Erta, Kürt halknn miras olan anonim ya da ahsi eserleri gasp etmekle kalmayp bir de Türkçe’ye çevirerek bu dile mal etmi”... (Gasp intihalden de öte bir itham olsa gerek), Neet Erta 25 yl Almanya’da kald halde belki 25 tane Almanca kelimeyi dahi bile-isteye‘örenmemi’ –örenememi deil- bir insan, tutup ad san meçhul bir Kürt sanatçnn eserini Türkçe’ye çevirmek için Kürtçe örenecek! Oysa kendisinin yllar öncesinden Garip mahlasyla yazm olduu ve havalandrmay/bestelemeyi’ istedii o kadar çok iiri vard ki…
Rahmetli Üstad ile gece sabahlara kadar süren saysz sohbet ve muhabbetlerimizde Abdal kültürünün ve babasnn dnda kendisinin etkilendii, beslendii kaynaklar konuurduk. Konya, Silifke, Urfa, Gaziantep Abdallarndan, maya, hoyrat, barak havalarndan söz ederdi fakat bir gün bile Kürt müziinden etkilendiini ifade etmedi. Dengbejlerin okuduu havalar farkl ve orijinal bulduunu söylerdi fakat, en popüler isim olan ivan Perver dahil, tand ve telaffuz ettii Kürtçe bir isim veya eser yoktu. Neet Erta gibi duygu ve düüncelerini açk yüreklilik, samimiyet ve cesaretle dile getiren biri, eer böyle bir ey olsa, en küçük bir komplekse kaplmadan söylerdi.
Gönül Da’na gelince… Bu türküyü de, 1970’lerde Sovyetlerde düzenlenen bir müzik festivaline katlan merhum Cem Karaca, ayn festivale Gürcistan’dan katlan bir Kürt sanatçdan dinleyerek Türkiye’ye getirmi ve Neet Erta da türküyü ondan alm. Bir de u cümle: “Neet Erta’n, Cem Karaca’nn Anadolu’dan derledii türküleri alp okuduu biliniyor” mu! Allah Allah! Ben bugüne kadar böyle bir bilgiyi hiçbir Allah’n kulunun azndan duymadm. Cem Karaca hangi türküleri derlemi, bunlarn hangisini kendisi okumu, hangilerini Erta’a vermi insan bir tane örnek vermez mi? Veremez çünkü yok böyle bir ey. Cem Karaca ile Neet Erta ve türkülerinden de bahsettiimiz iki sohbetimiz oldu, böyle bir eyden söz ettiini hatrlamyorum.
nternet ortamnda dolaan Rüsteme sko adl çok genç bir Kürt delikanlsnn okuduu ve Gönül Da’nn Kürtçe asl olduu iddia edilen parçaya gelince.. Kararkteristik bir Kürt halay havas özellii gösteren ve oldukça ritmik (hareketli) icra edilen eser Gönül Da ile makamsal yönden tam örtümese de seyir yönünden bir benzerlik söz konusu. Fakat bu kadar bir benzerlik pek çok türkü için söylenebilir. Bu icrann tarihi tam olarak nedir bilmiyorum ama Neet Erta’n Gönül Da’n 45’lie okuduu tarih 1970 ya da 1971. Yani tam tersi bir intihal de söz konusu olabilir, kim bilir.
Neet Erta’n içinde “gönül” geçmeyen türküsü nerdeyse yoktur. O, Yunus Emre’den tevarüs edilen ve eski Anadolu Türkçesindeki söylenii olan nazal “n” ile telaffuz ettii bir “gönül” insan, atas Yunus gibi gönüller yapmaya gelmi bir gönül ozan… Son albümünün ad da Gönül Yaras idi.. Ve Gönül Da, Üstadn saysn kendisinin de bilmedii türkülerinden sadece biriydi… Sözü, müzii, havas, edas, tavr ve üslubu ile tepeden trnaa tam bir Neet Erta türküsü...
unun bilinmesi gerekir: Neet Erta, kökü tarihin derinliklerine dayanan ve binlerce yldr yenilenerek tevarüs edilen kadim bir gelenein, Türkmen/Abdal kültür ve müzik geleneinin çamzdaki en rafine temsilcisidir. Hayat boyunca bütün samimiyeti ve sadelii ile içinden geldii gibi düüncelerini, felsefesini, duygularn, aclarn, içtenlikle saza söze dökerek çald ve söyledi… nsan eref-i mahlukat olarak bilir, herkesi hür ve eit görür, sever, sayard. Ne mezhep, ne merep, ne rk, ne etnik aidiyet, ne renk ayrm yapard; “Bir yaratm Allah tüm insanlar/Ayrlk kiinin özünden olur” derdi.
O tam bir gönül adamyd ve gönül delisiydi, “Bilmi ol ki gönül Hak’tr/Sakn ol ha grma garda” derdi. “Müzik akn icaddr, müzik bir tapnaktr, insanlar bunu bilse de bilmese de böyledir. Ak olmayan saz eline almasn” derdi. Böylesine derin ve özgün bir insann, kendi gönlündeki ve beynindeki frtnalar dile getirdii pek çok iiri dururken, bakalarnn sözüne, ezgisine tevessül etmesi akl alacak ey mi?.
Ondaki Yunusça edây, ârifane terbiyeyi ve irfâni kültürü fark edemeyecek kadar s ve nobran olanlarn Neet Erta ve benzeri ozanlar doru anlamas ve anlatmas beklenemez…
Yazar: Bayram Bilge Tokel |
25-10-20 |
||
| E mail: fikircografyasi.com | Tweet | ||
 |
 |
||
