Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 665 |
Harf inklâbnn yldönümünde lke Haber Ajans’na konuan Türkiye Yazarlar Birlii eref Bakan Doan, “Harf inklâb ile bir medeniyetin bütün yazl belgeleri okunmaz hale getirildi” dedi.
Harf inklabnn bir sfrlama inklâb olduunu belirten Doan, “bir siyasetin birkaç yüzü olur. Birinci yüzü millete makûl gelecek eyler söylemek. Dorudan doruya ‘ben unu yapacam’ denmez. Burada da öyle olmutur. ‘Bizde okur yazarlk oran düük bunun sebebi Arap alfabesi, biz kolay okuma yazma imkân olan bir alfabeye geçeceiz.’ Bu savunulmutur ama asl yaplmak istenen bu deildir. Asl yaplmak istenen Türkiye’de medeniyet deitirme projesini uygulamak. slâm medeniyetinin hâlâ sürmekte olan Osmanl yorumunu durdurmak. Batl ünlü bir tarihçi Osmanl medeniyetinin önünün kesildiini söylüyor. Yani, kendi ulaabilecei noktaya varmadan, gelimesini tamamlamadan durduruldu.
Harf inklab ile devam etmekte olan bir medeniyetin bütün yazl belgeleri okunamaz hale getirildi. Yani bütün kütüphaneler müzeye dönütürüldü ve eski harfli eserleri okumak yasakland. Eski harfle yazmak yasakland, okumak da yasakt. Dolaysyla sizin birikiminiz, o zamana kadar olan kültürel birikiminiz, iiriniz, edebiyatnz, ortaya koyduunuz fikriniz, ilminiz ne varsa onlar kütüphanelere hapsedildi. Böylece o medeniyet ile alâkanz, o medeniyetin eserleriyle alâkanz kesilmi oldu. Bu bir sfrlama inklab aslnda. Daha önceki kültürünüzü bir tarafa brakyorsunuz. Sfrdan yeni bir kültür oluturmak istiyorsunuz. Hem Osmanl harfleri sürseydi hem de Latin harfleri kullanlsayd bu mümkün deildi. Buna izin verilmedi. Ani bir geçi yapld. “Yani Latin harflerine geçilecek, geç!”
“Okur yazarln art ile alfabenin birince derecede ilgisi yok.”
Doan, okur yazarln artnn alfabe ile ilgisi olmadn, dünyann en zor alfabelerine sahip uzak dou ülkelerinde okur yazarlarn yüzde yüz orannda olduunu, Latin harflerini kullanan baz ülkelerde yüzde yirmiler seviyesini aamadn belirtti.
“Her alfabe için kolaylk da var, zorluk da var.” diyen Doan, “Yani dünyann en zor örenilen alfabeleri Çinlilerin, Japonlarn, Korelilerin yani Uzak Dou ülkelerinin. Çünkü ekil alfabesi, resim alfabesi, yani binlerce karakteri çocuklar örenmek zorunda kalyorlar. En zor örenilen alfabe bunlar, ama biliyoruz ki Japonlarn okuma oranlar neredeyse yüzde yüzdür. Bu yllardr öyle, yani yeni deil. Hem Kuzey Kore hem Güney Koreliler öyle, okuma oranlar yüzde yüz.
Bize diyorlar ki ‘efendim Latin harflerine geçtiimiz için okuma oranlarn yükselttik’. Ben de onlara diyorum ki ran alfabesini deitirmedi. Onlarn da okuma oran bizden farkl deil, yani yüzde 100'e yakndr. Suudi Arabistan, Ürdün, Lübnan, Maldivler… öyle yani Arap alfabesi kullanan birçok ülke var ki onlarda da okuma oran bizdeki gibidir. Buna mukabil Latin harfleri kullanan baz Afrika ülkeleri Togo, Benin, Sierra Leone, Gine, Mali, Nijer ve Burkina Faso gibi. Burkina Faso’da okuryazarlk oran yüzde 28. En yüksei de Togo 57. Yani okuryazarlk oranlar otuzlarda, krklarda seyrediyor. Bunlar Latin harfleriyle okuryazarl artramamlar.”
Esas meselenin hangi alfabe olursa olsun, altyap, organizasyon ve öretecek kadro olduunu belirten Doan, konumasnn devamnda unlar söyledi:
“Yani sizin bir kadronuz olmas lâzm ki yaygn ekilde öretim yapabilesiniz. Birincisi bu, ikincisi bunun yaplabilecei mekânlarn olmas lâzm. Yani okullar, snflar, derslikler bütün bunlar olduktan sonra, yani yeterince öretici kadro, yeterince okul ve öretim malzemesi oldukça her alfabeyi öretebilirsiniz. Bugün de çocuklara bakyorum birinci snfa gidenler ancak 2-3 ayda okuma yazma örenebiliyor. Gaspral smail, 1880’lerde Osmanl harflerinin bir buçuk ayda öretilebileceini isbat etti. Onun usûl-i cedid (yeni metod) uygulamas bütün Türk dünyasna yayld. Yani alfabe ile okur yazarln ba bizde iddia edildii gibi çok yüksek deil. Bunu yapabilecek tekilatnz, mekânnz ve malzemeniz olmas lazm. Yani gerektii kadar bina yamamsanz, gerektii kadar öreticiniz yoksa sonuç almak mümkün deil. 1929'dan 1938'e kadar okur yazarlk oran ancak yüzde 20'ye yükseltildi. Mustafa Kemal Paa’nn mehur Sarayburnu konumas var. Orada diyor ki ‘Latin harflerini geçeceiz. Bütün millet üç be yl içinde okur yazar olacak.’ Bu millete söylenen bir laf ama bunun uygulamas böyle olmad. Hatta Türkiye 1960'lara kadar yüzde 50'leri bile bulamad. Yüzde 40'lardayd. Türkiye yüzde yüze yakn okur yazar oranna son on be yl içinde ulat.”
“Bütün Türk dünyas stanbul'da Arap alfabesiyle baslan bir gazeteyi, dergiyi, kitab rahatlkla okuyor ve anlyordu.”
Doan, “slam ülkeleri doudan batya doru orta kuak diyebileceimiz bir bölgededir. Buraya mümbit hilal diyorlar. Yani verimli hilal. Hindistan'dan, Çin'den, Türkistan'dan, ran'dan, Türkiye’den Fas'a kadar gidiyor. Bunun 35. paralele kadar olan ksm Arapçann hâkim olduu bölgedir. 35. paralelin kuzeyinde ise Türkçe hakimdir. Eskiden bu dünyann tek alfabesi vard. Bu alfabe ciddi geçigenlik salyordu. Bir kere bizim için Türkîlerle münasebetimizde kolaylk salyordu. Osmanl yazsnn eski yaznn öyle bir özellii var. ekil alfabesi mesela ‘Çaramba’ diyoruz ya biz, aslnda bu ‘ciharebih’ diye yazlr. Farsça bir kelimedir. Erzurumlunun telaffuzu ile zmirlinin telaffuzu bile farkl, Türkiye’deki telaffuzla Azerbaycandaki, Türkmenistandaki, Özbekistandaki telaffuz daha da farkl. Ama yazl ayn ‘ciharebih’ yazlyor biz ‘çaramba’ diye okuyoruz. Dierleri daha farkl okuyor. mla deimedii için bütün Türkiler stanbul'da baslan bir gazeteyi, dergiyi, kitab rahatlkla okuyordu. Onlarn yazl metinlerini de biz rahatlkla okuyorduk. Fonetik alfabe ile, Latin harfleriyle bu mümkün deil.” diye konutu.
“Rus çarl kendi kontrolü altndaki türkileri Türkiye ile müterek olan alfabeden uzaklatrmak istiyordu. lk denemeyi Yakutlar’da yaptlar, onlar önce hristiyanlatrdlar sonra da 1910’larda Latin harflerine geçirdiler. Çarln alfabe politikasn Sovyetler birlii de sürdürdü. Azeriler 1922’den itibaren Latin harflerini de kullanmaya baladlar, 1928’da eski harfler yasakland. 20. Yüzylda sadece Türklerin alfabesi deitirildi, Sovyetlerdeki Türklere zorla alfabe deitirildi. Önce Latin harflerine, sonra Kiril harflerine geçirildiler.”
“Latin alfabesinde tüm seslerimizin karl yok”
Latin alfabesinde tüm seslerin olmadn belirten Doan, “Latin harflerine geçen Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan gibi ülkelerde bir de farkl harfler koydular. Biz baz seslerden, harflerden vazgeçtik. Mesela genizden gelen ‘n’ harfinden vazgeçtik. Böyle birkaç sesimiz daha var. Mesela ‘K’ harfi bir tane halbuki ‘kaln K’ var, ‘ince K’ var. Bunu bir türlü çözemedik. ‘K’dan sonra iaret koyarak bunu yapmaya çaltk. Adam baki diye ince okuyor. Halbuki bu ‘Baki’ yani ‘kaf’ harfi ile yazlyor, ‘kef’ ile yazlsa ince okunacak. Bilmedii için böyle bir siyasi parti liderleri bile ‘beka’ diye incelterek okuyor.
“Latin alfabesi en önce Türkilerle ilikilerimizi zorlatryor.”
“Alfabe deiiklii, Türkiye dnda kalm Osmanl snrlar içindeki topluluklar da etkiledi. Avusturya-Macaristan Bosna’y igal edince Osmanl harflerini yasaklad. Bonaklar buna direndiler. Çünkü bu alfabe hem Osmanl merkeziyle, hem slâm dünyasyla mütereklik salyordu. Balkanlarda Türkçe bu alfabe ile yayordu. Bonaklar bizim için alfabede de, türkçe de vazgeçilmezdir” diyorlard.
Aliya zzetbegoviç'in slâm Deklarasyonunda böyle bir bölüm var. ‘Latin harfleriyle kolay okunduu, yazld iddias saçma bir iddia. Asl sebep bu deildir. Japonlar kendilerine dayatlan Latin harflerini kabul etmediler. Çin asll kendi alfabelerini kullandlar. Okur yazarlk oranlar Türkiye'den daha yüksek. Gelimilik seviyeleri de Türkiye'den daha fazla’ diyor.”
“Alfabe deiiklii bizde büyük bir kültürel kopua yol açt.”
Son olarak Doan, “Dünyann büyük bir topluluu ile büyük müterek zeminlerden birisi ortadan kaldrlm oldu. Asl amaç da buydu. Amaca ulald yani. Ama tabii bugün unu görüyoruz. Artk Latin harfleriyle Türkiye'de birçok eser eski döneme ait eserler de yaynland. Neredeyse her yl 50 bin 60 bin Latin harfleriyle eser yaynlanyor. Biz Latin harfleriyle de çok zengin bir kütüphane oluturduk. Elbette ki eski harfli kütüphanemiz de zengindi ama imdi 90 yl içinde bu sefer de Latin harfleriyle bir literatür meydana getirdik. Dolaysyla balangçta alfabe deiiklii bizde büyük bir kültürel kopu oldu. Arkasndan dil devrimi bu kopuu daha da ciddi noktalara doru tad. Bugün dolaysyla biz eski kültürümüzü anlama konusunda ciddi sknt içindeyiz.” dedi.
Yazar: D. Mehmet Doðan |
03-11-21 |
||
| E mail: tyb.org.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
