Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : SANAT / DÜNYA BÝR OYUN- Sinema | Okunma Says: 851 |
Kültür Bakanl’n, harika bir ie imza attklar için tebrik ediyorum. Bakanlk, 1932 ylnda yürürlüe giren “Sinema Filmlerinin Kontrolüne Ait Talimatname” ile kurumsallaan sansürün tarihini kitaplatrm… Projeyi iki akademisyen, Ali Karadoan ve Semire Ruken Öztürk iki yllk bir çalma sonunda gerçekletirmiler. Onbinlerce film hakknda hazrlanm tam be yüz bin sayfa evrak incelemiler.
Yakn tarihimizi anlamak için kitap önemli bir düünce zemini oluturuyor. Kitap üzerinden tek bir yargya varmak çok zor. Çünkü eldeki veri çok karmak. Tutarllk yok. Evet filmler ciddi bir sansüre tabii tutulmu. Fakat sansürün dozu ve biçimi zaman içinde deiikliklere uram fakat Kemalist mühendislie dayanan özü sabit kalm. Bu açdan filmler hakknda alnan kararlar Türkiye’nin nasl bir torna tezgahndan geçirildiini göstermek açsndan çok önemli.
Kitapta, sansür kurulunu, din adna olumlu, güzel bütün toplumsal görünümleri en küçük detayna kadar sansürlerken görüyoruz. Fakat ayn kurulun, din adamnn olumsuz, hatta karalamaya varan temsiliyle ilgili sansür uyguladna yönelik bir örnek görmüyoruz. Sansür kurulu dinin olumsuz temsilinin, milyonlarca insann inancna, deerlerine hakaret olacan düünmüyor anlalan. Bu uygulama da, din ile ilgili olumlu örneklerin ortadan kaldrlp, olumsuz örneklerin yaygnlamasna neden oldu sinemada. Yani imamlar yahut dindarlar yobaz, çkarc, cahil hatta hain olarak gösterilirken, bütün öretmenler medeni, saygl, kültürlü ve vatansever olarak çizilerek cumhuriyet ideolojisinin telkinleri resmedildi. Bu cumhuriyet ideolojisinin dine baknn en somut göstergesi. Olumsuz imajlar, nesilleri dine kar mesafeli durmaya iterek Cumhuriyetin politikalar uyarnca din ile ilgili menfi bir bilinç oluturulmas çabasn pekitirdi. Aynen bu ekilde filmlerde Cami, Kur’an Kursu gibi mekanlara yer verilmezken, hemen her filmde karmza çkan meyhane, bar, disko, genelev gibi yerlerin sansürsüz gösterilmesi, bu mekanlarn, hikayenin üzerinde döndüü yerler olmas; sansürün nitelii, amac, hedefleri ve kurmay istedii toplum hayali ile ilgili açk bilgi veriyor. Tüm bunlardan çkan sonuç ise Kemalistlerin bugün yalanladklar, din kartl meselesinin apaçk bir tarihi gerçek olduunu gösteriyor. Tabii yine de, asl sansürün sinemada deil, okullarda yapldn, insanlarn tek ideoloji etrafnda tektipletirildiini, onuncu yl marnda anlatld gibi yeni bir gençlik/toplum “yaratldn” unutmamak lazm. Kitap ile ilgili incelemem henüz bitmedi. Ama yine de baz örnekler vermek istiyorum.
***
Ertem Eilmez imzal Tatl Dillim (1972) filminde “Basketbolcularn: ‘mamn evinde misafiriz.’ sözünün çkarlmas” istenmi. Muhtemelen ilgili sahne mam daha görünür klaca ve imamla ilgili olumlu imaj uyandraca için çkarlm.
Kelolan ve Yedi Cüceler (Nurettin rien, 1971) adl senaryo, “Cücelerin cadnn evinde ‘Elimizde Kur’an’ sözüyle balayan sahnenin çkarlmas artyla kabul” edilmi. Kur’an ifadesi sklkla karlalan bir sansür nedeni kitapta. 70’ler gibi geç bir tarihte bile sansür kurulu, duvarda asl olanlar da dahil Kur’an’n görünmesine izin vermemi. Cumhuriyet dönemi uygulamalaryla Kur’an’n günlük hayattan tecrit edilmesi çabas, beyaz perdede de devam ediyor.
Erdoan Tüna’n yazd Rabia adl senaryonun (1971) “Sayfa 34’de geçen ‘Semavi’ kelimesinin ‘Sema’ olarak düzeltilmesi” istenmi. “Semavi “gibi manevi çarmlar yüksek kelime ve kavramlar özenle ayklanm filmlerden. “Allah” yerine “Tanr” kullanlm.
Akn Gözyalar (1966) adl filmde, Efgan Efekan’n reklamn yapan Arapça yazlarn kaldrlmas artyla filmin gösterilmesineizin verilmi. Dalar ahini Yürük Efe filminde (1959): Efe askerdeyken annesinin evinde Arap harfleri ile yazl dini levhann yakn plandan göründüü sahnenin kaldrlmas istenmi. Arapça ile ilgili antipatinin 40 yl sonra bile ne kadar diri olduu görülüyor bu tip kararlarda.
Cüneyt Gökçer’in barolünü oynad Hz. Ömer filmi tarihi gerçeklerle ilgili olmayan senaryosundan dolay sansür kurulunda çok tartlm. Filmle ilgili Genelkurmay Bakanl temsilcisinin erhi u ekilde: “Laiklik ilkesine aykr sahnelere yer verilmemesi ve din propagandas yaplmamas art ile kabulü reyindeyim.” Hz. Ömer gibi slam Devletinin temellerini atm bir zat muhteremin laik bak açsyla anlatlmas nasl mümkün olabilir? Akl alr gibi deil! Burada Kemalist statükonun din- kültür, ne varsa tamamn laikletirme, özünden koparma, asimile etme çabalar açkça görülüyor.
Göksel Arsoy’un barolünü oynad afak Bekçileri (1963) filmine ilikin kararda, Göksel’in babasnn sofrada söyledii ‘Sen harp okuluna girdiin iki seneden beri evimizde rahat bir yemek yiyemedik.’ sözünün çkarlmas istenmi. Harp okulu gibi “kutsal” kabul edilen bir müessesenin olumsuz olarak anlmas rahatszlk oluturmu olmal.
Yine afak Bekçileri filminin bir sonraki kararnda “ehit ailelerinin gösterildii sahnede bu aileler için söylenen ‘ehit Aileleri’ tabirinin ‘Havac aileleri’ tabiriyle deitirilmesi istenmi. Ayrca filmde, Aa’nn uçaklar üstünden geçerken iki defa sarf ettii “llellah ve Resulühü” kelimeleri çkarlm. Bütün stanbul Bilsin (Fikret Hakan, 1971) adl senaryonun içinde “Sen bu vatan için ehit oldun” sözleri ayklanm. Hiçbir dini kavrama yer vermemek için kurul titizlikle çalm.
Fakat, Can Pazar (1963) filminin kararnda “Nilüfer’in intihar ettiini gösteren sahnenin gösterilmemesi” istenmi. ntihar sahnelerinin gizlenmesi ile ilgili pek çok benzer karar var. Bu kararlar doru bulduumu belirtmeliyim…
Kötü Tohum (1963) filminin kararnda “Cemal’in annesinin Lale’ye hitaben yapt konumada “Öretmene birkaç kere telefon ettiysem de hep beni atlatt” cümlesinin öretmenler hakknda olumsuz bir kan oluturaca düünülmü olmal ki ayn ifade “Öretmene birkaç kere telefon ettiysem de ondan tatmin edici bir cevap alamadm” eklinde deitirilmi. Öretmenler Kemalist dünya görüü içinde, inklaplarn taycs kutsal misyonerler olarak görüldüklerinden, saygnlklar korunmaya çallm belli ki.
Amerika’da balayan komünist avcl Mc Carthycilik’in bizde de izdüümleri olmu. Berlin Vahet çinde (Escape To Berlin) (1963) filminin kararnda “Yolda” tabirlerinin çkarlmas istenmi. Irmak filminde (Lütfi Akad, 1972) “Köylü aa münasebetlerinin, snf mücadelesini aksettirmemesi” istenmi. Çileli Dünya (Ik Toraman, 1972) adl senaryoda ise “aa-köylü münasebetinin snf mücadelesi haline sokulmamas” artyla kabul edilmi.Bir Talebenin Hatralar (Fahri Sadedil, 1971) adl senaryonun kararnda “Boykot” kelimesinin tatil olarak deitirilmesi talimat verilmi.
Cumhuriyetle balayan ve belli ki 69’larda hala devam eden Yunan dostluunun bir emaresi, Murtaza (1965) filminin kararnda ortaya çkm.Filmde “Hela bekçisinin söyledii ‘Biz Yunana kurun skarken neredeydiniz?’ sözünün çkarlmas” istenmi. Araplar düman olmaya devam ederken Yunanlara kurun sktmz gerçei unutturulmaya çallm…
Be Hergele (1971) filminde “Hapishanenin Yunanistan’da olduunu bildiren ‘Yunanistan’ kelimesinin çkarlmas” istenmi.
Milyonlarca Kürt nüfusun yaad bir ülkede Kürt ifadesi sansüre uram. Ve Onu Vurdular (hsan Yüce, 1972) adl filmde “‘Kürt Neco’ isminden ‘Kürt’ tabirinin” çkarlmas istenmi. Hakkâri ntikam Saati-Yabann Kzlar (1971) filminde, “Hakkari” ismine bile tahammül edilememi ve çkarlmas istenmi. Üç Öfkeli Adam’da (1972/83) “arkdaki ‘kürdolu’ sözünün çkarlmas” istenmi. Felek (1973) filminde Reha’nn lakab olan Kürt kelimelerinin hepsi filmden çkarlm. Frtna Kemal’de (Erdoan Tokatl, 1972) kullanlan “Arnavut kelimesinin çkarlmas” istenmi; Ayn filmde “Arap” kelimesi de çkarlm.
Sansür kurulu, 60 darbesinin hemen ardndan Cumhuriyet inklap ve kanunlarn daha sk uygulamaya çalm. Mesela Yiitler Ölmezmi (1966) adl filmde “’evket ve Rütü beylere teekkür ederiz…’ yazsndaki “bey” kelimelerinin, 1934 tarihli ve 2590 sayl Efendi, Bey, Paa gibi lakap ve unvanlarn kaldrldna dair kanuna mugayir görüldüünden kaldrlarak soyad ile hitapedilmesi” istenmi.
Klk kyafet uygulamalar ile ilgili Kemalist vesayetin basks 60’larda da devam etmi. Ik Toraman’n yönettii Çileli Dünya (1972) filminde Kyafet Kanunu’na aykr hareket ediliyor diye itiraz edilmi. Köylü kyafetlerinin kullanld filmin iki sahnesindeyer alan peçeli kadn görüntüsü bu itiraza neden olmu muhtemelen. Telli Turnam (1972) filminde “apka iktisas (giymek) hakkndaki kanuna aykr olduundan, Mehmet ve Sabah’n fesle görülen sahnelerinin çkarlmas”istenmi.
***
Güllü (1972) filmine “Güllü’nün Fikret’le kylan imam nikahnn tamamen çkarlmas” art getiriliyor. Tabii daha sonra bu sahneler TV yaynlarnda sansürsüz gösteriliyor. Vefasz’da (1972) “Aynur’un babasnn söyledii ‘Ben dini bütün adamm, be vakit namazmdaym, ben seni bana benzeyen bir adama vereceim’ sözlerinin çkarlmas”; Azrail Peimizde’de (1972) “rfan Atasoy’un söyledii ‘Halkn kuvveti hakkn kuvvetidir’ sözünün çkarlmas”; Ocak Söndürenler’de (1972) “Melek’in peindeki iman adamn cami duvar dibinde görüldüü sahnenin çkarlmas” ve Oku Beikten Mezara Kadar’da (1972) “Hocann Kur’an Kursunda talebelerine ders verdii sahnelerin çkarlmas”karar alnm.
Adanal Kardeler’de (1972) “rfan Atasoy ile Gülbahar’n caminin erefesinde görüldükleri sahnenin tümü”nün; Tövbekar’da (1972) “Münir Özkul ile Feri Cansel’in Hoca önünde oturup dua ettikleri ve hoca nikah kyld intiban veren sahnenin” ve Yazk Oldu Ali’ye (1972) filminde “mamn görüldüü sahnelerin tümünün” çkarlmasna karar verilmi. Camiye, minareye, duaya beyaz perdede hayat hakk tannmam. Oysa ayn dönemde çekilen mehur Godfather (1972) filminde, baka örneklerde de rastlanaca gibi, olumlu imajyla kiliseye, kalabalk bir grubun katld vaftiz törenine yer veriliyordu. Bizdekilerin aksine Papaz son derece normal, olumlu olarak resmediliyordu.
***
Sansür kurulu, Nene Hatun’u anlatan Gazi Kadn (1974) filminin “Ksmen de olsa din propagandas aksettirmekte” olduunu belirterek film yaynyla ilgili ret karar vermi. Haram Lokma (1963) filminde Öretmenin, okulun bahçesinde ibrikten su dökerek abdest alma sahnesinin filme alnmamas isteniyor.
Kurul Alevilie dair inanlarn da görünür olmasn istememi anlalan. Ali’ye Gönül Verdik / Ali le Gül (1973) filminin komisyonca görüldüü, “arklarda geçen ‘Gül Muhammed Ali midir?”, “12 mamn ba idim ben”, “Rehberim Muhammed, müridim Ali” sözlerinin çkarlmas art ile halka gösterilmesinde ve yurtdna çkarlmasnda bir saknca bulunmadna karar verildii belirtilmi.
Kaderimin Oyunu (1972) adl film için yazlan ilginç erhte “Laiklik ilkesine aykrdr. Dedelik müessesesini empoze etmektedir. Mevzuatlarna aykr ve dinin yanl anlamasna yol açan fikirleri propaganda eder niteliktedir.” deniyor. Bunun nedeni ise ak sakall dedenin, torunu Hülya Koçyiit’e kocasna itaat etmesi gerektiini anlatt, gelenekte de bin bir türlü örneine rastlanacak çok ksa nasihat muhtemelen. Seküler dede-nenelerin ve onlarn, modern yaam tarzn vurgulayan nasihatlerinin sansürlendiine dair bir örnei kitapta görmüyoruz.
Sansür kurulunun ald kararlar çok çeitli ve tartmal. Sadece din ve ahlak konularnda deil, resmi kurum ve kiiler, günlük hayat ve genel ahlaka dair meseleler, iddet ve cinsellik konularnda da ilginç kararlara imza atlm. iddet ve intihara dair baz kararlarn yerli yerinde olduu çok açk. Müstehcen sahneler ile ilgili kararlar sansür kurulunun tartmal bir baka yan… Kitabn bir kez daha altn çizdii gerçeklerden biri de cinselliin Türk filmlerinde çok youn kullanlm olmas. Bundan dolay kurul çok youn bir biçimde müstehcenliin bir biçiminive ona dair ima ve sözleri snrlayan kararlar alm. Cinselliin bütün sergilenme biçimlerine dönük bir sansüre gidilmemi.Genel olarak bakldnda sansür kurumunun, ideolojik mühendislik olarak kullanld gün gibi ortada. Kitap hakikaten çok ilginç. Daha üzerinde epeyce duracaz gibi görünüyor.
Yazar: Ali Osman Aydýn |
09-04-22 |
||
| E mail: yeniakit.com | Tweet | ||
 |
 |
||
