Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 440 |
Yazy Bingöl’de Kumgeçit Köyü ile Büyüktekören Köyü arasndaki bir çeme banda yazyorum. Fakat yaznn mevki ile ne alakas var acaba diye soradurun siz, ben, yazy yazmaya balayaym…
Yaznn konusuyla bulunduumuz dört da arasndan cennetten bir parçay andran bu mevkide duyduklarmn, hissettiklerimin, yaadklarmn bu yazda tartacam tabiat-kültür tartmasnda izdüümlerine rastlamak mümkün olabilir umarm.
Önce iki aforizma: Kurucu kavramlarn yitiren toplumlarn kendilerini olabilmeleri, kendileri kalabilmeleri, kendilerine emin bir yol bulabilmeleri çok da kolay deil.
Kurucu kavramlar olmayan toplumlarn, kendi dünyalarn kurabilmeleri, insanla taze bir dünya sunabilmeleri, diriltici bir ruh üfleyebilmeleri ise çok zor.
“MEDENYET NERES, KÜLTÜR NEREYE DÜER?”
Bu balktaki soru ilk bakta bir yarglamada bulunuyor gibi ama pek de öyle olmadn söyleyeyim yaznn bandayken. Medeniyet’i özne, kültür’ü nesne olarak konumlandryor gibi. Öyle deil, dediim gibi.
Böyle bir balk atmaktaki maksadm, “medeniyet”in özne / etkin, kültür’ün ise nesne / edilgen olarak konumlandrldna dikkat çekmek. O yüzden soruyu trnak içine alarak sordum.
Burada “medeniyet” kavramn iki sebeple trnak içine alarak kullanmak zorunda olduumu hatrlatmak istiyorum.
Birincisi, medeniyet kelimesini kullanyor olsam da, kastettiim, “civilization” veya Franszca / Latince söyleyiiyle “sivilizasyon” kavram.
Sivilizasyon yani uygarlk, tek boyutludur: Fizik gerçeklii eksene alr, fiziktesini önce izafiletirir, sonra imha eder zamanla.
Medeniyet ise, temelde, en azndan, iki boyutludur: Hem fizik hem metafizik eksenleri ayn anda birine dierine ezdirmeden harekete ve hayata geçirir.
Ancak “medeniyet” kelimesini trnak içine alarak kullanmamn ikinci sebebi, medeniyet kelimesinin bize ait olmas ama muhtevasnn bize ait olmamas, medeniyet denilince sadece Bat uygarlndan ne anlyorsak onu anlyor olmamzdr.
Bizde özne-nesne ilikisi yoktur, olsa olsa özne-özne ilikisi vardr. O yüzden bu kavramlar biz kendi anlam haritalarmz çerçevesinde kullandmzda özne nesne ilikisi kuracak ekilde kullanmayz.
Bu zorunlu ince ama anlaml ksa kavramsal açklamadan sonra yazya giri yapabiliriz…
MEDENYET VE KÜLTÜR: BR KAVRAMSAL TEMZLK
Kültür kavram, en netameli kavramlardan biri. Her döneme, her düünüre göre anlam deien veya anlam kayb yaayan “kaypak” kavramlarn banda geliyor, Cemil Meriç’in yerinde ifadesiyle.
Tanm bakmndan oldukça tartmal olsa da konumu, konumlandrcl, kuruculuu tartma götürmeyen bir kavramdr.
Kültür ile medeniyet kavramlar arasnda da tanm bakmndan benzerlikler ve farkllklar olsa da medeniyet kavramnn da konumu, konumlandrcl ve kuruculuu tartlmazdr.
Toplumdan topluma, bölgeden bölgeye, hatta bir teorisyenden dierine deiiklik arzeden, deiik, farkl anlamlar kazanan kavramlar bu kavramlar.
lk bakta absürt gibi görünse de, bir gerçee iaret eden ilginç bir farkllama biçiminden sözedeyim burada: Franszlarn “civilization” kavramndan anladklar eyle Almanlarn “kültür” kavramndan anladklar ey, atfettikleri konum ve kuruculuk vasf ayn.
unu demek istiyorum: Fransz olmann alamet-i farikas, Fransz ruhu, Fransz dünyas ve yaratcl “sivilizasyon” kavramyla ifade edilir; Alman ruhu, Almanlarn dünyas, Alman duyarl ve yaratcl ise “kültür” kavramyla.
Özetle… Franszlarn sivilizasyon’a yükledikleri anlam ve daha çok da kurucu-konumu ve fonksiyonu, Almanlar kültür kavramna yüklemilerdir.
Baz düünürler, uygarl, maddî güç, kültürü manevî güç; baz düünürlerse uygarl, evrensel olan, kültürü de mahallî olan dinamikler olarak görürler.
Buraya kadar aktardm tartmalardan da açk ve net bir ekilde anlalaca üzere, iki kavram tanm bakmndan oldukça kaypak ama konumu ve kuruculuu bakmndan belirleyici bir fonksiyona sahiptir.
THAL KAVRAMLARA KARILIK ARAMAK, NEYLE KARILACAINI ANLAYAMAMAK!
Kültür kavram da, sivilizasyon / uygarlk kavram da bize ait deildir. Bize ait bir kavram var: Medeniyet. Medeniyet kelimesi bize aittir ama içerii, anlam, tanm yani kavramn kendisi bize ait deildir. Bu ülkenin yaad entelektüel sefaletin ne denli ürpertici bir nitelik arzettiini gösteren bir örnektir bu.
Sorun baka dünyalardan veya medeniyetlerden kavram ödünç almak deildir. Sorun, kurucu kavramlarmzn bize ait olmamasdr. Bu da bizim yaratc melekelerimizi yitirdiimizi, kavram gelitiremediimizi, bakalarnn kavramlarna maruz kaldmz gösterir.
Yaplan en sk ve absürt ilerden biri de, Bat›da gelitirilen kavramlara bizim kültürümüzden kavramlar bulmaktr. Meselâ, kültür kavramnn serencam, entelektüel hayatmzdaki ackl seyrüseferi elenceli, elenceli olduu kadar da tedirgin edicidir aslnda.
Ziya Gökalp, “kültür” kavramn “hars” olarak karlarken, Cemil Meriç “irfan” olarak karlyor. Dorusu, bendeniz dardan üretilen kavramlara bizden karlk bulmay edilgenletici, hatta nihilistçe bir tavr olarak görüyor olsam da, hars kavramnn da, irfan kavramnn da kültür kavramn tam olarak karlamadn, “hikmet” kavramnn daha anlaml ve kuatc, kültürü de aan bir anlam ve eylem dünyasna sahip derinlikli bir kavram olduunu düünüyorum âcizane. Bu konuyla ilgili daha önce zihin açc olabilecek bir yaz yazmtm.
Ksa bir kavramsal temizlik yapma ihtiyac hissetim bu ilk yazda. Çünkü “kültür” ve “sivilizasyon” gibi kurucu kavramlar bize ait deil. Kurucu kavramlarmz yok bizim, yok oldu.
Gelecei nasl kuracaz peki?
Kurucu kavramlar olmayan, kurucu kavramlarn yitiren toplumlar gelecee nasl yürüyecekler ki, gelecei nasl buraya getirecekler ki, ya da gelecei nasl kuracaklar ki? Mümkün bu? Elbette ki, hayr.
Bakalarnn kavramlaryla kendi dünyanz kuramazsnz.
Bir dünya kuracaksak, ayn anda hem içinde yaadmz ça hem de kendimizi iyi tanyacaz öncelikle.
Ancak ondan sonradr ki, bu dünyada çarmzn çan kurmas yolculuuna çkmamz mümkün klabilecek zihin haritalarna, anlam haritalarna ve yol haritalarna sahip olma yolculuuna çkmamz sözkonusu olabilir.
Yazar: Yusuf Kaplan |
11-06-23 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
