Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : SANAT / ÞEHÝR ve MÎMÂRÎ | Okunma Says: 633 |
Millet olarak bamza ne geldiyse birbirimizle olan irtibatmzn gevemesi nedeniyle geldi. Tanzimat döneminde apartman merakyla balayan bu süreç 1950’lerdeki beton çlgnlyla zirveye ulam ve bugün itibaryla da son aamasna gelmitir. Çevrenize bir bakn… Büyük aile ortadan kalkt. Tüm planlarn bir veya iki çocuk üzerine kurulduu küçük aile yaygnlat. Bu yeni aile tipinde dede, nine, amca, day, hala geri plana dütü. Gözden rak kalan küçük aile fertleri gönülden de uzaklat. Komuluk ilikileri de bu süreçten olumsuz etkilendi. Bu durum yalnzlamann had safhaya ulat bekâr, tek kiilik ev anlayna doru sürükleniyor maalesef.
Müslüman Türk toplumu mahalle anlay içerisinde gelimitir. Bunun daha eski örneklerini obalarn plannda görmek mümkündür. Yüzlerce çadrdan oluan obalarn tam ortasnda yönetim çadr yer alr, bu çadrda misafirler arland gibi “hakan”n istiare toplantlar gerçekleirdi. Çadrn sanda ve solunda ise hakan ailesi ile birlikte obann ileri gelen büyüklerinin çadrlar yer alrd. Dier tüm çadrlar ise bu çadrlar saracak ekilde daire düzeninde genilerdi. Bu durum hem obann güvenlii açsndan hem de oba içi ilikilerin kontrolü bakmndan büyük kolaylklar salard.
Bu çadr kültürünün slam’a geçi ve yerleik hayatla birlikte mahalle halini aldn söyleyebiliriz. Bu kez mahallenin merkezinde o bölgenin en büyük camisi ile han, hamam ve çars yer alrd. ehir ölçeinde merkez ise ulu camilerin etrafnda sralanrd. Medreseler, büyük çarlar, tekkeler, imaretler, ifahaneler bu merkez dikkate alnarak ina edilirdi.
Ortalama 100-150 çadrdan oluan obalarda olduu gibi mahalle ve köyler de 100-150 haneden oluurdu. Nüfusun artt veya azald dönemler, bu saylar da deiirdi. Says ne olursa olsun mahalle kurumu, ecdadmzn gelitirdii bir yaam eklidir. Milletimizin en tepesinden en alttaki ferdine kadar toplumsal dokunun sk tutulmas, szmalarn önlenmesi, dolaysyla güvenliin ve huzurun salanmas bu yolla mümkün oluyordu.
Devletin snrlarnn geniledii, refahn artt dönemlerde mahallenin öncelii güvenlik yerine dayanma ve güzellikleri artrma çabas olmutur. Ev mimarisi bu dönemlerde gelimi, estetik yenilikler bu dönemlerde yaygnlk kazanmtr. Bahçeli evlerden oluan mahallelerimiz âdeta güzelliin ve yeilin birer numunesi haline gelmitir. Turgut Cansever “Osmanl ehri” isimli kitabnda bunu ayrntl ekilde açklar.
Geleneksel mahallede lider, o mahallenin cami imam ve mektep hocasdr. Cumhuriyetten sonra bunun yerini muhtarlar ald. Mahallenin sokaklar bulunduu zemine göre kvrlr, kimi yerde daralr kimi yerde genilerdi. Bunun sebebi yamurun ak istikâmetinin ve yal aaçlarn gözetilmesiydi. Yine bölgenin doasna göre evler ahaptan, tatan veya kerpiçten yaplrd. Evlerin hayat denilen avlusu yüksek duvarlarla çevrilir, mahremiyete dikkat edilirdi. Benzer ekilde evin pencereleri de dier evleri görmeyecek ekilde planlanrd. Bu haliyle her ev devletin mikro ölçekli bir temsiliydi.
Osmanl örneinde görülecei üzere mahalle ve köyler hatta ehirler dalarn eteklerine yaplr, ovalar ve tarm arazilerine ev yaplmazd. Mahalleye yeni gelen bir aile tüm mahalleli tarafndan karlanr, ikramlar yaplr, hobe ile aradaki balar kuvvetlendirilirdi. Mahallede arsz tiplere müsaade edilmezdi. yi günde, kötü günde komular birbirine destek olurdu. Herkes birbirini tanr; zamanla hsm akraba olurlard.
Çocuklar bu ortamda toprakla bark, mutlu ekilde büyürlerdi. Aileler arasnda çkan tatszlklar gerekirse dier komular veya mahalle imam tarafndan tatlya balanr, hiçbir sorun görmezden gelinmezdi. Bu haliyle mahalle “insan yaat ki devlet yaasn” anlaynn yaayan bir örneiydi. Devleti veya ehri ilgilendiren haberler tellallar tarafndan veya minareden duyurulurdu. Herkes devleti ilgilendiren konularda sorumluluunu bilir, ona göre hareket ederdi.
Canllar içerisinde en çok da insan birlikte yaamaya ihtiyaç duyar. “Komu komunun külüne muhtaçtr” sözü bunu anlatr. Yaayan her mahalle ortak bir yaam formunun yansmasdr. Bu birlikte yaama anlayn Müslümanlardan kopya eden Batllar, tek katl ve bahçeli evler ina ederek komuluk ilikilerini güçlendiren bir yap mimarisine ulat. Bugün geni arazileri olmasa bile Hollanda, Belçika, sviçre, ngiltere gibi ülkeler bu yaklam sürdürmektedir. Bizde ise -geni arazilerimiz olmasna ramen- dikey yaplama mahalle kültürünü ortadan kaldrmakta, oluan yeni sitelerdeki insanlar birbirinden kopuk hasmlar haline gelmektedir. Son dönemlerde artan toplumsal huzursuzluklara bir de bu açdan bakmakta fayda var. Mahalle kültürümüzü modern mimarinin gerekleriyle birletiren yeni bir anlaya ulamalyz. Merhum Turgut Cansever’in bu konuda oldukça özgün fikirleri var, kulak vermemiz lazm. Çünkü millet olarak huzurlu ortamlara her zamankinden daha fazla muhtacz. in güvenlik boyutunu ise anlatmamza gerek yoktur sanrm.
Yazar: Yunus Emre Altuntaþ |
24-09-23 |
||
| E mail: dirilispostasi.com | Tweet | ||
 |
 |
||
