Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 378 |
Sava kapitalizmin doasna içkin bir olgudur. Modern dünyâda bar devirleri çok defâ savaa hazrlk devirleri, yakn gelecekteki bir sava için araya koyulmu bir nefes pay olarak deerlendirilse daha mânâl olur. Aslnda sava modernlii önceleyen târihlere de içkindir. Arttrlm deer târihi savalarn ana dinamiidir. Ama kapitalizm-sava ilikisi, târihte her zaman olduundan daha derindir. Her eyden evvel arttrlm deer birikimi kapitalizmde zirve yapar. Dier taraftan kârn maksimizasyonunu yegâne ilkesi yapm olan kapitalizmde sava kâr hadlerinin en yüksek olduu sektörlerin banda gelir. Bunun için kapitalizm, nihâî tahlilde bir sava ekonomisidir. Sava kapitalizm için bal bana ekonomik bir deerdir. Bilim ve teknolojide yaanm ilerlemelerin buna eklemlenmesi de kaçnlmazdr. Kapitalist dünyâ dâima Oppenheimer’lar türetmi ve ayakta kald müddetçe türetecektir. Bilim ve teknoloji târihini beyaz sayfalara sdrmaya çalan hikâyelere, ne kadar dikkât edilirse edilsin, bir yerlerden kan sçrayacaktr. Sâdece bilim ve teknoloji deil, felsefe ve sanatlar da bu gerçek karsnda çâresizdir. Büyük umutlar douran Aydnlanmadan Ebedî Bar deil, Ebedî Savalar dodu. Yazlan onca bar iiri karln bulamad. Nihâyet ahlâk bile çâresiz kald. Onca barçl ahlâkî telkin bolukta kald.
Bu satrlarn bedbin bir yazar tarafndan kaleme alnm olduu düünülebilir. Buna okuyucunun yorumu der, sayg duyarz. Bu kanaati pekitireceini bilerek bir adm daha atalm: Eer bar insanlk nâmna mümkün ve muhtemel olacaksa, bu tamâmen kapitalizm sonras yeni bir dünyâ düzeninin ahlâk merkezli kurulabilmesine baldr. Deilse bar, kapitalist üretim-mübâdele-tüketim tarz içinde bo bir hayâlden ibârettir.
Bara elbette bir gün gerçekleir kabilinden bir ümit olarak bakabilir miyiz? Dorusu bunda da tereddütlerim var. Acaba insanln kâhir ekseriyeti bar, ahlâkî bir gereklilik olarak m; deilse bir günlük hayat kazanm olarak m istiyor? Daha basit olarak ifâde edecek olursak bar arzusu , “Yâhu savamayn da iimize gücümüze bakalm” demekten ileriye gitmeyen zayf bir talep mi? Yâni kâhir ekseriyet olarak bar sâdece pratik sebeplerden ötürü arzu ediyor olmayalm? Bar, savalar canmz skt için mi tepkiyle karlyoruz; deilse bu tepkide ahlâkî bir derinlik yakalayabiliyor muyuz? Dorusu, ben ilk kkn daha geçerli olduunu düünenlerdenim. Maddî bir süreç olarak kapitalin orada kalmadn, kendi gayrmaddî, öznel damarlarn oluturup, arterlerden klcallara doru genilettiini; yâni kapitalizme evrildii bir dünyâda yayoruz. Bilinçler de ona göre oluuyor. Dayanksz bilinçlerdir, modern bilinçler. Ne yazk ki; ksa vâdeli devrelerden oluur ve yüzeysel iler. Hâdiseler arasnda ba ve ilikiler kurmaktan âcizdir. Bu zihin ikliminde ister tümdengelim olsun, ister tümevarm, baarlamaz. Akâmete urar. Çok defâ ilkinde tümde kaybolunur ve bir yere gelinemez; ikincisinde ise asla tüme ulalamaz. lki entelektüel bir iddiadr; dieri ise konvansiyonel. lki az sayda insann iddiasdr; ikincisi ise kitlesel olarak yaygn bir zihniyete iâret eder. lki düünürken bakmay unutur, ikincisi ise bakarken düünmeyi..
Bu s bilinçleri kapitalizm üretti. Dünyây da bu sebeple çok kolay yönetiyor. Sava karsndaki durumumuz tam da bunu gösteriyor. Tümdengelimciler daha evvel, kuru bir ahlâkçlkla bitse de sava felsefîletirmek ve ahlâkîletirmeyi denediler. Büyük çounluklar ise onlar dinlemedi. Bugün daha beter bir manzarayla kar karya olduumuzu düünüyorum. Entelektüeller sava ne felsefî ne de ahlâkî düzlemde ele alyorlar. Daha çok komplo teorileriyle soslandrlm reelpolitik bir oyun teorisi kvâmnda görüyor ve zekâlar stratejizmle kifâyet ediyorlar. Sava hiçbir zaman bu kadar maddîlememiti. Dier taraftan kitlelerin ise can fenâ hâlde sklyor. Uzayan her ey, parçal düünen kitleler için can skcdr. Stratejik tahlilleri, ahlâkî tahlillerden daha ilgi çekici bulduklar ve daha çok tâkip ettikleri âikâr. Ama bunun nereye kadar devâm edecei meçhûl. Ho devâm etse de derde dermân olmayaca muhakkak.
Kapitalizm insan bilinç ve irâdelerini teslim alan çok katmanl bir sistem. Onun târihsel olarak tasfiyesinin de bilinç kazanm veyâ irâdî müdahaleler mârifetiyle olmayaca da artk anlalyor. Kapitalizm eer çökecekse bu dardan insan müdahaleleriyle deil bizzât kendi derin maddî çelikilerinin ilemesiyle olacak. Bu çökü sâdece maddî deil, gayrmaddî bir çökü olacak. Yâni yerleik bilinçleri de çökertecek. Târihsel bir fenâlk olarak kapitalizmin çöküünü bekleyenleri aceleyle gelitirdikleri beklenti bunun kendiliinden bir kurtulu olaca istikâmetinde. Sanki bir kaç asrlk bir ömre sâhip kapitalizm bilinçlere dokunmam, irâdeleri serbest brakm gibi. Kapitalizm çökecekse bilinçler de çökecek, irâdeler de.. Kimsenin bunun hesâbn yaptn görmüyorum. Kapitalizm çökerse insanlk da bunun altnda kalacaktr demiyorlar. Sanki kapitalizmi uzaktan seyrediyoruz.
Savalar kapitalizme her zaman güç verdi. Eer içine girdiimiz ve yaygnlaacak intibân veren savalar dizisi kapitalizm için tâze kan olacak ve onu canlandracaksa zâten beklentiler topyekûn boa dütü demektir. Eer bu savalar dizisi kapitalizmin can çekimesiyse bunun insanln mevcût zihin dünyâsnn da can çekimesi olduunu kabûl etmek gerekiyor. Onu ne ikâme edecek? Sanayi kapitalizminin zirve yapt devirlerde, onun bir gün çökeceini öngörenler, doru veyâ yanl, yerini neyin alacan tekmil mesnetleriyle ortaya koyabiliyordu. Bugün kapitalizm yok olsun da ne olursa olsun diyenlerden bakas yok ortada. Bu baka bir yaznn konusu, ama u kadarn söyleyelim ki târihin çöp tenekesi yok. Feodalizm yok olmad. Kapitalizm de yok olmayacak. Yeni dünyâ teekkül edecekse eer, ikisinin, yeni dinamiklerle kaynaarak farkl bir düzlemde yeniden üretilmesiyle olacak. Bizler de yaral krlgan bilinçlerimizle oradaki yerimizi alacaz.. Görünen bu…
Yazar: Süleyman Seyfi Öðün |
04-03-24 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
