Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 575 |
8 Mart Dünya Kadnlar günü tartmalarla geçti. Kadnlara seçme ve seçilme hakk verilmesinden bahsedildi gün boyu. Tek Parti devrinde sanki erkeklerin oy verme hakk vard da kadnlarnki eksik kalmt! Bir ülkede tek bir parti varsa “seçim”in göstermelik olmaktan baka ne anlam olabilirdi ki?
Öyle masallar anlatlyor ki bu döneme dair, insan neyden ve hangi ülkeden bahsedildiini anlamakta zorlanyor zaman zaman.
Dediklerine göre kadnlar 1930’larda özgürlemi…
Özgürlemekten anladnz balarnn açlmas ise ve tesettür dinin ve gelenein bir dayatmas ise açtranlar da kadnlara açkl dayatmyor muydu? Hem de ne dayatma? Meclise deil, okula bile girmelerine izin verilmeyen boyutta bir dayatmayd bu. Neyse ki bu dehetli uygulama Recep Tayyip Erdoan iktidarnda çözüldü de kadnlarmz özgürce kararlarn verebilir hale geldi.
Kadnlarda özgürleme (Frenkçesi emancipation) dediiniz, bize rehber diye dayattnz Avrupa’da bile yüzyllara yaylm bir süreçtir. Mesela tahsil görme hakk… Osmanl Devleti’nin 1914 ylnda bir nas Darülfünunu yani Kz Üniversitesi ve nas Sanayi-i Nefise Mektebi yani Kz Güzel Sanatlar Mektebi açtn (hatta ilk kadn ressam olarak bilinen Mihri Hanm da burada hoca olarak ders vermiti) bilmiyoruz ama ‘Osmanl’da kzlar okutulmazd’ diye bombo nutuk atmaya baylyoruz.
yi de Avrupa’da durum neydi? u satrlar okuyun lütfen:
“Cambridge’de kadnlarn derslere ve final snavlarna girmelerine izin veriliyorsa da diploma alamyorlard. Eit haklar için kampanya düzenlediler. 1887’de ve yine 1897’de (yönetimi) üniversitenin tam üyeleri olarak kabul edilmeye zorladlar ama oylamay kaybettiler. Erkek örencilerden sert muhalefet gördüler. (…) Kadnlarn 1870’lerdeki ilerlemesine ramen üniversite 1947’de ngiltere’de kadnlara diploma veren son üniversite oldu.”
Yukardaki satrlar bana veya Türkiye’de yaayan muhafazakâr bir kaleme ait olmayp halen Cambridge Üniversitesi’nde tarih dersleri veren bir akademisyenin kitabndan alnmtr. (Metni, “Cambridge’in Hikâyesi” adl kitabn ngilizcesinden naklettim. Merakls için bkz. Stephanie Boyd, The Story of Cambridge, Cambridge University Press, 2005, s. 60-61.)
Neymi? Dünyann en ünlü üniversitelerinden Cambridge 1947 ylna kadar kadnlara diploma vermiyormu.
Birileri memnun olmasa da bu tür ‘can skc’ hakikatleri dile getirmekten vazgeçmeyeceiz ki uyanmz balasn.
Biz devam edelim feminist ve kemalist tabulara dokunmaya.
Makbule Hanm Hacca gitmi
Hiç merak ettiniz mi: Aabeyinden sonra 19 yl daha yaayan Mustafa Kemal Paa’nn kz kardei Makbule Hanm hakknda neden bu kadar az ey biliyoruz?
Geçen yl ateli bir kemalist yazar, Makbule Hanmn çocuu olmasn diye “zorla yumurtalarnn balatldn” yazdnda neden hiç sesi çkmad bu taifenin? Kayna neydi iddiann? Sormadlar ve cevab da verilmedi ama video hâlâ elden ele dolayor.
Hakikaten srlarla dolu biri Makbule Hanm. Ylmaz Özdil’in millete zamann parasyla 2,500 liraya kakalad derlemesinde Makbule Hanm’a sayfalar boyu kin kusuunu kimse sorgulamad. Çünkü Makbule Hanm zehirli bir diken gibi ellerine, beyinlerine batmaktayd.
Mesela u alntya bakn:
“Ata’nn, medeni kanun hükümlerine göre normal veraset bahsinde bir tek mirasçs vardr: Hemireleri Makbule Hanmefendi… Atatürk, ekmein sekiz kuru olduu devirde hemiresine 800 lira verilmesini vasiyet etti. Hayat, hiç olmazsa üç misli pahallat. Makbule Hanmefendi rahatszland ve Hac vazifesini bu tedaviye muhtaç hali(y)le yapt. Atatürk’ün ruhuna ilk mevlidi o okuttu… Bugün kendisinin ahsi sebeplerle mali müzayakalarda olduunu biliyoruz.”
Kemalist tarihçi Cemal Kutay’n Millet gazetesinin 27 Kasm 1947 tarihli 95. saysnn 4. sayfasnda yaymlanm olan bu parça birçok hakikati ifa ediyor:
1) Makbule Hanm Hacca gitmi, yani Hac olmu,
2) Aabeyi için ilk mevlidi o okutmu.
3’ü de biz ekleyelim: Aabeyi tarafndan balanan maan harp yllarndaki korkunç enflasyon yüzünden erimesi üzerine fakr u zarurete düen Makbule Hanma doru dürüst bir maa balamak, yllarca maann artrlmas için yalvar yakar olduu CHP’ye deil, Demokrat Parti’ye nasip olacaktr.
Nedendi smet nönü ve CHP’nin Makbule Hanm dümanl?
Cevabn, bir gazetede buluyoruz. Meer Makbule Hanm 1930 ylnda abisinin Fethi Okyar’a kurdurduu muhalif Serbest Frka’ya girmi, girmekle kalmam, Yalova köylerinde dolap CHP aleyhinde propaganda yapm. Bilhassa köylü kadnlar pek bir rabet göstermi kendisine. Falih Rfk Atay’n çok baslan ve resmi kurumlarn kütüphanelerinde ba yeri igal eden ama kat’iyyen el sürülmeyen Çankaya’snda yazdna göre bu yüzden apar topar alnp Dolmabahçe Saray’na gönderilerek susturulmu.
Ne alakas m var?
Ee smet nönü bu, muhalefet edeni affeder mi? Nasl Fethi Okyar’n partisini 90 günde kapattrdysa Makbule Hanm da siyasetten alkoydurmutu.
Her 8 Mart’ta çadalk, demokrasi, kadn haklar nutuklarnn biri biter, öbürü balar sonra.
Maaa m ihtiyacn var Makbu?
Makbule Hanm’n salnda anlatt u hatrayla noktalayalm bahsi:
“Erkânharp zabiti çkt seneydi… Eve gelmiti… Onu parlak üniformas içinde genç ve k bir asker olarak gördüüm o gün, kendisine ve tahsiline çok imrenmitim… Gurur ve gpta hisleriyle dolu olarak yanna yaklatm:
Aabey, dedim, beni niçin okutmadnz? Ben de sizin gibi mektebe devam etsem, hiç olmazsa bir muallim olsam, ne olurdu?
Sert baklarn gözlerime çevirdi:
Maaa m ihtiyacn var Makbu! dedi.”
(emsi Belli’nin ilk olarak 1959 ylnda Ankara baslan Makbule Atadan Anlatyor: Aabeyim Mustafa Kemal adl kitabndan (Selis Kitaplar, 2005, s. 75).
Son olarak Makbule Hanmn bir dergiye verdii mülakattaki u sözleri baz çevrelerin ondan neden hazzetmediklerini açklar mahiyette: “Allah’tan baka hiç amma hiç kimsem yok… u evde onun hatralariyle ba baa ömrüm günüm Kur’an okumakla ve ibadetle geçiyor.” (20. Asr, 8 Kasm 1952)
Mesele anlald m?
Yazar: Mustafa Armaðan |
10-03-24 |
||
| E mail: yeniakit.com | Tweet | ||
 |
 |
||
