Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 316 |
Toplum gerçekte bir sözlemedir... Sadece yaayanlar arasnda deil, yaayanlar, ölenler ve doacak olanlar arasnda da bir ortaklktr.”
Toplumlar gibi insanlar da geçmi ile gelecek arasnda asl bir noktadr.
Kimliimizin kodlar geçmiin gardrobunda asldr ama geleceimizin inas elbette bizim ellerimizdedir.
Bizansllarn “ehirlerin kraliçesi” dedikleri stanbul’da bizden önce milyonlarca insan yaad. Fakat onlar sadece yaamakla kalmad, üzerinde yaadklar mekân ‘ürettiler’, yani tabii bir araziyi asrlar sonrasnda dahi dosta ve dümana imrendirecek hakiki bir “ehir” haline getirmeyi baardlar.
Bugün “stanbul” denilince aklmza Allah’n bir lütfu olan muhteem konumuna ilaveten geçmite onda yaayan sakinlerin sathna kondurduklar Kzkulesi veya Ayasofya ve Süleymaniye gibi mimari ve estetik harikalarn kar yaar gibi yumuakça düüvermesi bouna deil.
Dank da olsa baz gevek yerlemeler halinde yaylm bulunan bu eski Megara kolonisi, iç sava srasnda talya’da tutunamayan Roma mparatoru Büyük Konstantin tarafndan 330 ylnda bakent yaplmt. ehir, Roma mparatorluu’nun devam olan Bizans’n da bakentliini üstlenecekti (bu arada Bizansllar devletlerine Bizans deil, Dou Roma da deil, dorudan doruya Roma mparatorluu derlerdi).
“Byzantion” zamanla Konstantinopolis adn ald ve Miladî takvimle 29 Mays 1453 Sal günü mparator XI. Konstantin’den Osmanl’nn 21 yandaki 7. padiah Fatih Sultan Mehmed’in enerjik ellerine devrolundu.
Kurulduu tarihten bu yana “ehir” (Rumlarn deyiiyle Polis) hem inanlmayacak derecede yayld ve demografik ve kültürel cihetlerden deiti, hem de Romallar, Bizansllar, Cenevizliler ve Osmanllar tarafndan güzelliklerine Ayasofya Katedrali, Galata Kulesi ve Süleymaniye Camii gibi ehrin ruhuna bürünen ve alamayacak nitelikte ender güzellikler eklendi. Bir pagan ehriyken Hristiyanlk ve slamiyet’in renklerine bürünmekte gayet mahir davrand.
21 yandaki Sultann fark
Özellikle slam inancna sahip olan Osmanllarn dierlerinden fark, yabanc bir dinin mensubu olarak girdikleri ehre cidden bir sorumluluk duygusuyla yaklamalarndaki itinayd:
Müslümanlarn 53 gün süren cebrî kuatma sonunda fethettikleri bu kadim payitahtta ‘Buras Allah (cc) ve Resulünün (sav) bize bir emanetidir; onu en dikkatli bir ekilde güzelletirmeye, gelitirmeye, insanla numune-i imtisal bir ehir haline getirmeye çalmalyz’ düsturuyla hareket ettiklerini görürüz.
Nitekim Fatih Sultan Mehmed’in ehrin anahtarlarn eline ald 29 Mays 1453 günü Ayasofya’nn kubbesine kadar trmanp 360 derece tur attktan sonra söyledii muhteem sözler Osmanl’nn yapc yaklamna dair sca scana ipuçlar tar.
Fatih Sultan Mehmed’in resmi tarihçisi Tursun Beg’in Tarih-i Ebu’l-Feth’inde geçer bu çarpc sözler. Orijinal metni lezzetini tadabilmeniz için buraya aynen derç ediyorum:
“(Fatih) Çün nazar- ibret ile stanbul’un üzerine bakt, ayn- firaset ile gördü ki âb u hevâs ve etraf- dil-küâs ve ta u ra u sahrâs bir suret-i hüsnâdur ki, dest-i meâta-i emn arâyi virmedüginden ve âyin-i Seyyidü’l-mürselîn tezyin etmedüinden zülf-i pür-çîn-i dilber-i nâzenîn gibi müevveü’l-hâl ve perian kalm idi. “ (Mertol Tulum neri, Ketebe basks, st. 2020, s. 57.)
imdi de ayn paragrafn hocam Mertol Tulum tarafndan yaplan sadeletirmesini okuyalm:
“bret gözüyle stanbul’un üzerine baktnda derin kavray gözüyle gördü ki, suyu ve havas, gönül açc çevresi, da, bayr ve ovas öyle bir güzel görünümdedir ki, güven bezekçisinin eli süslemediinden ve Hz. Muhammed’in dininin kanun ve kurallar bezemediinden nazl dilberin kark saç gibi kark ve dank bir durumda kalmt.” (Ketebe neri, 2. cilt, s. 74.)
slam kaynaklarnda (mesela mehur Fatih hadisinde) Kostantiniyye eklinde geçen stanbul, fetihten hemen üç gün sonra Osmanl Devleti’nin bakenti ilan edilecek ve böylece yaklak be asr boyunca bu bakentte yeni bir stanbul vücuda getirmek üzere dümeye baslacaktr.
Asrlar içerisinde Kostantiniyye’nin barndan stanbul zuhur edecek, ezcümle bu kadim ehirde ecdadmz Yahya Kemal’in nafiz tabiriyle “yalnz mekân deil, zaman da” fethedecekti.
Nitekim Osmanl asrlar içerisinde tabii bir süreçle –yine Yahya Kemal’in tabiriyle söyleyelim- hakiki kvamn kazanacak olan yepyeni “Türk stanbul” doacakt. Dou Roma ve Bizans’n kadim bakentini kucaklayan ama ayn zamanda o devirlerin görkemini kskandracak derecede bir estetik ve ihtiamla aan yeni bir stanbul’a doru yelken açlmtr.
Torunlarmza brakacamz bir miras var m?
Burada u soruyu sormann tam srasdr:
stanbul’u bizlere miras brakan ve 571 yl boyunca onu doyasya yaam ve ehre en nadide asrlarn yaatm bulunan ecdadmz rahmet, minnet ve takdirle analm, onlarn brakt eser ve izleri her vesileyle ve her cihetiyle anlamaya ve anlatmaya gayret edelim elbette. Bu, onlara minnet borcumuzdur.
Lakin kendimize u yakc soruyu sormay da ihmal etmeyelim:
Acaba bundan 571 yl sonra yaayacak olan torunlarmz, bizim Fatih Sultan Mehmed ve torunlaryla övündüümüz kadar bizlerle övünecekleri bir eser, geni manada bir ‘fetih’ bulabilecekler mi onun ak saçl barnda?
“20. ve 21. asrda yaam olanlar bu ehri ne kadar da güzelletirdiler, ona eskisine kymadan yeni güzellikler eklemekte ne kadar da maharet sahibi imiler” dedirtebileceimize hakikaten inanyor muyuz?
Dedirtebileceimizi söyleyen biri varsa beri gelsin.
Eer bunu dedirtemeyeceksek, torunlarmz 571 yl önce yaam bir Fatih’ten mahrum mu brakacaz? Bir baka deyile bizim bir Fatih’imiz oldu ama onlarn bir Fatih’i olmayacak mdr?
Olamayacaksa ayet bizim için batan sona iftihar kayna olmu bulunan Fatih Sultan Mehmed’i gelecek nesillere bir mücevherci ustas dikkat ve rikkatiyle anlamaya ve anlatmaya çalmak boynumuzun borcu olmal deil midir?
Yazar: Mustafa Armaðan |
22-09-24 |
||
| E mail: yeniakit.com | Tweet | ||
 |
 |
||
