1980’lerden balayarak siyâsal arenada yeni bir akm yükseldi: Çevrecilik... Almanya’da karizmatik Petra Kelly liderliindeki Yeil Parti bu akmn en fazla ses getiren veçhesini ortaya koyuyordu. Ksa bir zaman zarfnda, bilhassa sanâyilemi toplumlarda bu hareketin bir enternasyonali de olutu.
Dier taraftan Souk Sava’n sona ermesi, dünyâda giderek sârîleen Neoliberal dalgay balatt. Eski siyâsal sistemin unsurlar olarak bildiimiz her ikisi de nihâyetinde kamucu olan yatrmc sa ve bölüümcü sol partiler derin bir krize girdiler. Yeni yaplanma Yeni Sa ve Yeni Sol’dan oluuyordu. Neoliberal dalga, hâkim bir sendrom olarak çalyor; e anl olarak hem yeni sa, hem de yeni solu ekillendiriyordu. Yeni Sa neoliberalizmi ekonomik bir deer olarak neredeyse mutlaklatryor; Yeni Sol ise onun daha çok kültürel-siyâsal-hukuksal temelde yorumluyordu. Her ikisinin ortak paydas kamuculuu ihtirasl, hatta intikamc bir deerlendirmenin konusu yapmasyd. Yeni Sa, ister klâsik mânâda yatrmclk ister bölüümcülük olsun ekonomik kamuculuu, yâni devletçi ekonomileri ba düman ilân etmiti. Yeni Sol ise ulus devlet yaplarn, hukûk, siyâset ve kültürel açmazlar üzerinden hedefe koyuyordu. Kabaklarn banda patlad bürokrasiler her ikisinin nefret nesnesiydi. Aslnda yaanan derin hâdise, sanâyi toplumlarnn çözülmesiydi. Ne de olsa kamuculuk onun fonksiyonuydu.
Yeni Sol hzl bir bagaj yüklemesi yapt. Heterodoks bir soldu bu. ki büyük bagaj vard. lki, çevre, iklim bozulmas üzerinden, daha çok tabiat referans gösteren Yeil hareketlerdi. kinci grubun referans deeri daha çok kültürdü. Onlar sanayi toplumunun organik kültür yaplanmalarn derinlemesine eletiriyor, kültürü hem birey hem de topluluk (community) üzerinden daha parçac (particularist) düünüyorlard. Sivil toplumculuun estirdii rüzgâr üzerinden, ulus devlet yaplarnn basklad, yok saydn düündükleri cinsiyetler, etnik ve dinsel topluluklar esas alyorlard. Bu iki grubu yan yana, bâzen de iç içe görmek son derecede kâbildi. Yeni sol kültüralistlerinin gâyesi kültürel ve siyâsal olarak çeitlenmi yeni bir kamusal düzen yaratmakt.
in tuhaf, Yeni Sol ve Yeni Sa arasnda, zaman zaman bâz gerginlikler yaansa da bunlar eski sol ve eski sa arasnda yaand gibi yüksek tansiyonlu deildi. lgi alanlar çok farklyd ve birbirlerini alâkasz (irrelevant) görüyorlard. Her ikisi de kendisini kendi asimptotunda büyütüyordu. Ortak paydalar liberal olmak ve devlet kartlyd. Yeni Sa ekonomizmi arlatrrken, Yeni Sol ise kimlik siyâsetleri üzerinden baka bir arlatrmay yürütüyordu. Arada bir Yeni Sa ile Yeni Sol arasnda yaknlamalar olmuyor deildi. (Turgut Özal-Cengiz Çandar dostluu).
1990’larda tablo aa yukar böyleydi. 2000’lerden sonra yeni bir dinamik devreye girdi. Bu dinamik dijital teknolojiydi. Teknoloji, ekonomizm ve kültüralizmin temellendirdii her eyi çöpletirdi. Yeni Sa’n liberal ekonomizmi 2008’de duvara toslad. Yeni Sol’un avukatln yapt kültüralizmler ise ekonomik krizlerle beraber yabanc dümanlna ve Nazizan sa popülizmlerin yükselmesine sebebiyet verdi. Ekonomik bozulmalar ve kültürel dümanlklar Yeni Sa ve Yeni Sol’u e anl krize soktu. Bu krizin tezâhürleri farkl oldu.
Yeni Sol uzun zaman ihmâl ettii ekonomik meselelerle, bilhassa ekonomik eitsizliklerle yeniden alâkadar olmaya balad. (Hâlbuki 90’larda bunu zül addederler, bu meselelerde srar edenleri dinozor görürlerdi). Bu alâkann, sâdece rahatszlk dile getiren çok plastik bir alâka olduunu, hiç bir teklif içermediini söyleyebilirim. (Yoksulluk Çalmalar bunun tipik misâlidir). Dier taraftan, Yeni Sol, yükselen sa popülizmlere kar kendisine yeni bir mücâdele kulvar açt.
Aslnda burada temel belirleyicinin Yeni Sa’n bölünmülüü olduunu düünüyorum. Evet, Yeni Sa kendi içinde bölündü. Yükselen Sa Popülizm, sk bir ekilde yeniden Eski Sa’n patriyarkal, patrimonyal deerlerine yeniden sâhip çkmaya balad. Yeni Sa içinde ABD’deki Cumhûriyetçi-Demokrat ayrm tam da bu bölünmeyi gösterir. Cumhûriyetçiler sa popülizme evrildiler. Bunu biliyoruz. Ama daha ilginç olan, Demokratlarn bir taraftan çürümü finansal kapitalizmin bayraktarln; sacln yapmaya devâm ederken, Yeni Sol’dan çevrecilii, cinsiyetçilii, kültürel renklilik gibi deerleri devirmesi veyâ armasyd. Yeni Yeil Mutabakât tam da bu melezlenmeyi anlatr. (Yeni solun bu armaya itirâznn olmamas; hattâ gönüllülük göstermesi de son derecede düündürücüdür). Almanya’daki trafik lambasna benzetilen ve Liberaller, Yeiller ve Sosyal Demokratlar bir araya getiren koalisyon aslnda bunun izdüümüdür. Hâsl bugün, Yeni Sa ile Yeni Sol arasndaki bildik asimptotlam ilikiler sona ermekte, yerini Yeni Sol ile modifiye edilmi Yeni Sa arasnda hzl bir yaknlamaya, kesimeye ve birlemeye evrilmektedir. Bu bir evlilikse, onu takdis edenin Neocon kadrolar olduu muhakkaktr. (Yeillerin Rusya-Ukrayna savanda takndklar saldrgan ve savac tutum tam da buna iâret ediyor).
Ekonomizm ve kültüralizmin evlenmesi ve yeni popülist sa ile tahripkâr bir kavgaya tutumasnn hiçbir târihsel deeri olduunu sanmyorum. Dijital teknoloji belirleyecek her eyi. Dijital teknoloji ekonomizmi ve kültüralizmin olumsuzlanmas(negation) üzerine geliiyor.(Târihi üretici güçlerdeki deiimler belirler diyen Marx tespit düzeyinde hakl çkyor). Finansal ekonomizmi dijital paralar, nakitsizleme; üretimi otomasyon, mübâdeleyi agora dna iten yeni pazarlama teknikleri, tüketimi kamusallndan soyulmu evsel tüketim sönümlendirecek. Dijitalizm, çevreciliin mesele ettii çevre sorunlarn da olumsuzlayacak. Evet kirlenmi çevreyi temizleyecek, ama bunu çevresizletirerek yapacak. Kültüralizm için de böyle. Yeni Sol’un bayraklatrd, içine her türlü cinsiyeti katt cinsiyetçilii (genderism) cinsiyetsizlemeye, kültürel kimlikleri ise kültürsüzletirmeye evriltecek. Ateistler ve teistler birbirilerini yemeye devâm etsin. Dijitalizm dinsizleme ile bitecek. Irkî ve etnik kavgalar devâm ededursun. Dijitalizm onlar da plastikletirilmi sanal yurttalkta tasfiye edecek. Böylece kirlenmi çevremizden ve kirlenmi kamusallmzdan, gâliba bu arada insanlmzdan e anl olarak arnacaz.
