Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÜNYADA NELER OLUYOR | Okunma Says: 381 |
Târihsel ve makro ölçekte bakldnda, hemen güneyinde, Irak ve Sûriye’deki Rusya ve ran’n kuvvetli bir ekilde kendilerine zemin bulmas Türkiye açsndan bir hayra yorulacak bir gelime deildir. ran jeopolitikas, u veyâ bu ekilde Dou Akdeniz’e doru bir çk esas almaktadr. Târihteki mehûr Grek-Pers, Roma-Sasanî ve nihâyet Osmanl-Sâfevî, Osmanl-Afârî, Osmanl-Kâcârî savalar bu jeopolitikann devamllklar olarak anlalmaldr. Bu savalarn, taraflar helâk edici tesiri unutulmamaldr. Bu jeopolitika, her türlü teopolitikann üzerindedir. Tam aksine, teopolitik burada jeopolitikann deikenidir. smâil ah veyâ Nâdir ah’n Türk kökenli olmas durumu deitirmemitir. Her ne kadar Kasr- irin bu rekâbet ve gerilimlerin dozunu düürmü olsa da Kacârlar ile Osmanllar arasnda daha 1906-1907 arasnda bile çatmalar devâm ediyordu. Bugünkü Irak ve Sûriye corafyalar Türk-Fars rekâbeti itibâryla gri sâhalard.
Rusya ise Korkunç van ile kendisini kuatan Türk Altn Orda devletini dize getirdi. “Scak sular” dedii Karadeniz’de Osmanl hâkimiyetini geriletmek için önünde tek bir mâni kalmt. Bu da Krm’d. Osmanl’nn müttefiki olan Türk Giray Hanl’n dize getirdi ve emeline nâil oldu. Bir sonraki aama ise “daha scak sularla”, yâni Akdeniz ile bulumakt. Souk Sava devrinde BAAS rejimleriyle yaknlamas bu sebeptendi. Souk Sava sona erdikten sonra Rusya ar kayplar yaad. Ukrayna’nn kurulmas ve Krm’dan olmas bunun en çarpc boyutlarndan birisini oluturuyordu. Karadeniz’de Rusya’nn geriletilmesi ise Türk jeopolitikas açsndan, en azndan teknik olarak mühim bir kazançt.
Petro’dan balayarak Rusya’nn, daha geni bir halkada, BK’nn (Birleik Krallk) Asya’daki hâkimiyetini geriletmek ve corafî avantajlarn kullanarak bir Asya hâkimi olmak niyeti vard. (ran burada çok kritik bir rol oynuyordu. II. Umûmi Harp sürecinde bir ara ran’n bu iki rakip kuvvet tarafndan igâl edilmesi tam da bu rekâbetin en uç evresini simgeler. Rusya, asla ran’ brakmak istemeyecektir. Sûriye’de bu iki gücün yan yana gelmesi tesâdüf deildir). BK’n bann bir baka belâs daha vard: Almanya... ngilizler için en büyük tehlike Rusya ve Almanya’nn güçlerini birletirmesiydi. Buna mâni olmak için çok incelikli, âdeta gergef gibi iledii siyâsetlerle cevâp veriyordu. Bir taraftan Fransa-Almanya husûmetini körüklüyor; dier taraftan da yükselen yeni güç olan Almanya ile Rusya’y birbirine düürerek aralarnda güç birlii gelimesine mâni oluyordu. Bizim için en mühimi ise, BK’n en az iki asr boyunca Osmanl’y ne öldüren ne de olduran bir hâmi siyâsetini tâkip etmesiydi. Bu, en azndan Tory’lerin hâkim görüüydü. Gladstone’un taçlad Whig zaferine kadar devâm etti. Artk gündemde petrol meselesi vard ve BK, Osmanl’nn defterini dürmeye karar vermiti. Yakn tehlike ise Almanya idi. I. Harb-i Umûmîde evvelâ Rusya’y yanna çekti. Daha sonra Bolevik Devrimini kullanarak onu paylam dna att. Fransa’y da yar yolda brakarak Ortadou’nun zenginliklerine çöktü.
Modern Türkiye Cumhûriyeti ite tam da bu iklimde dodu. Türk jeopolitikas açsndan ran bir tehlike olmaktan çkartld. (1935 Sâdâbat Pakt tam da budur). Bolevik Rusya ile bir denge, hatta yaknlk saland. Ama Türk devlet akl bunlarn geçici olduunu biliyordu. (Türk modernlemesinin radikal Batc bir çizgiye evrilmesinin en mühim sebeplerinden birisinin yakn tehlike olarak gördüü Rus ve Fars eksenleri karsnda konumu salamlatrmak kaygs olduunu düünüyorum). Nitekim 1945’de Rusya yeniden dilerini gösterdi. Türkiye bu defâ NATO üzerinden Angloamerikan bloka daha sk kenetlendi.
kinci Umûmî Harp sonrasnda Rusya kendisi açsndan çok aklc iki atak yapt. lk olarak Angloamerikan blok ile yava yava ekillenen AB arasndaki çelikiyi deerlendirdi. Bu çeliki BK ile Almanya arasndaki târihsel tekâbetin güncellenmi hâliydi. Rusya- Almanya yaknlamas bilhassa enerji alverii üzerinden bütün hzyla devâm etti. Kissinger plân üzerinden Çin’i kaybetti; ama bundan daha mühim olarak Hindistan ile derin balar kurdu.
Emperyalizmin tuhaf bir stratejisi var. Kaybettirmek istediklerine evvelâ kazanm hissi veriyor. Emperyalizm iirdii balonlar patlatmakta çok hünerli. 1979 ran slâm Devrimi, Irak-ran ve Körfez Savalar, Arap Bahâr ayn sürecin Ortadou’daki yansmalaryd. Saddam’n ien ve sonra patlatlan egosu tam da bu senaryoya uygundur. ran’a diz çöktürmek için de benzer eyi yaptlar. iî Hilâli bu imenin karlyd. Körfez sava ve Arap Bahâr süreçlerinde ran, belki de târihinde ilk defâ Akdeniz’e bu kadar yaknlama frsat buldu.
Benzer bir durumu Rusya açsndan da görebiliriz. Putin’in toparlad Rusya, Scak Denizler projesini yeniden canlandrd. Krm’ igâl etmesi, Sûriye’ye yerlemesi, Afrika’da boy göstermeleri bunun en dramatik aamasyd. Ukrayna ve Sûriye târihsel ngiliz-Rus ve ngiliz-Alman rekâbetinin snd corafya oldu. BREXIT ile silkinen ve ABD neoconlarn da yanlarna alan BK, Büyük Britanya Doktrini ile sâhalara yeniden dönüyordu. ster Toryler iste Whigler iktidârda olsun doktrin iliyordu. Her yerde, her ekilde sahnedeydiler. Ksa zamanda bu sürecin semerelerini toplamaya baladlar. Ukrayna-Rusya sava Rusya ile AB arasnda derin bir kopu dourdu. BK’n beklentisi bu zincirin Rusya-Hindistan ekseninde de krlmasyd. Bunu imdilik baaramadlar. Rusya bu sâyede bâdireyi karlad.
Türkiye açsndan dramatik olan bu balonlamalarn arasnda skmasyd. Irak ve Sûriye’de ran ve Rusya’ya yer açmak, onlarn balonlamasn salamak için geçen zaman içinde Türkiye Angloamerikan blok tarafndan hayli bocalad. ki târihsel rakibi tarafndan kendisini kuatlm buldu.
Devam edeceiz.
Yazar: Süleyman Seyfi Öðün |
23-12-24 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
