Türkiye’de millet olarak kendimizi en iyi anlattmz, gurur kayna bildiimiz kurumlarmzdan biridir aile. Aile bizi biz yapan deerlerimizin ilk öretildii, aland temel ve doal bir kurumdur. O yüzden aile yapmzn olduu ekliyle muhafaza edilmesi bile bizim için bir milli beka meselesi olarak görülmütür.
Aile dier tüm sosyolojik kurumlarn temin edildii, yeniden üretildii bir yerdir. lk din eitimi, deerler eitimi, devlet-millet ilikisine dair ilk bilincin verildii okul. Ama ayn zamanda anneli-babal-kardeli-akrabal bir aile hayat insann kiisel-psikolojik geliiminin de en salam teminat. Aile yaps çözüldüünde bu eitimlerin en büyük dayana da çözülmü oluyor. Sonradan örgün eitim kurumlaryla bu eksiin tamamlanmas o kadar kolay olmuyor.
Daha önemlisi aile hayat nüfus yapsnn, yani nüfusun kendini yeniden üretmesinin teminat. Türkiye’de çok çocuklu aile yapsyla temin edilen genç nüfus yllarca en büyük avantajmz olarak öündüümüz konulardan biri. Son yllarda Türkiye bu konudaki avantajn hzla kaybetme noktasna gelmi bulunuyor. O kadar ki, bu Türkiye için ciddi bir sorun haline gelmi durumda.
Türkiye’de dourganlk hz 2001 ylnda 2,38 çocuk iken 2023 ylnda 1,51’e gerileyerek nüfusun yenilenme düzeyi olan 2,10’un altnda kald. Bu neresinden bakarsanz aile hayatmz için ciddi bir tehlikeye iaret ediyor. Ayn zamanda Türkiye’nin son 23 yl içinde birçok alanda kat etmi olduu büyük gelimeler, kalknmalara karlk bu manzara büyük bir paradoksla kar karya olduumuzu gösteriyor. Aile hayatmzdaki bu gerileme 23 yldr içine girmi olduumuz emsalsiz ve büyük hzdaki kalknmann bir bedeli midir?
Pazartesi günü Cumhurbakanl Külliyesi’nde düzenlenen Aile Yl Tantm Program’nda Cumhurbakan Erdoan 2025 yln “Aile Yl” olarak ilan ettiklerini söyledi. Aile Yl çerçevesinde icra edilecek çalmalar, etkin ve verimli nüfus politikalaryla destekleyip uzun vadede güçlü ve sürdürülebilir bir zemine tamann, en büyük önceliklerden biri olduunu ifade eden Erdoan, 25 Aralk’ta Aile Bakanlmz bünyesinde faaliyet gösterecek iki önemli kurumu, Aile Enstitüsü ve Nüfus Politikalar Kurulu’nu ihdas ettiklerini de hatrlatt. Bu Kurul, “salkl bir nüfus yaps için ksa, orta ve uzun vadeli stratejiler gelitirecek. Enstitümüz ise milletimizin gelecei açsndan bir beka meselesi olarak gördüümüz aileye ilikin ilmi, akademik ve politika gelitirici faaliyetler yürütecek.”
Kurulun oluturulmas kukusuz çok önemli. Sorunun farknda olunduunu ve çok önemsendiini gösteriyor. Dorusu Cumhurbakan Erdoan yllardr aile ve nüfus davranlarndaki bu tehlikeli gidiatn farknda. Bunu sürekli yapt “3 çocuk” vurgularyla ele güne göstermi durumda. Ancak bugün artk iyice gördük ki, her vesileyle 3 çocuk vurgusu yapmak aile hayatmz derinden etkileyen sosyolojik gelimeleri durdurmaya veya aile üzerindeki kötü etkilerini gidermeye yetmiyor.
Bu konuda kritik tespitlerden birisi 23 yldr içine girmi olduumuz emsalsiz ve büyük hzdaki kalknmann bir bedelinin olmasdr. Belki aile hayatmz etkileyen süreçleri daha iyi anlamamz gerektiini ve daha etkili-altyapsal tedbirleri bu kalknma modelimizi gözden geçirmekle alabileceimizi görmemiz gerekiyor.
Türkiye çok hzl kentleen, üniversiteleen ve kalknan bir ülke oldu. 1950 ylnda sadece yüzde 20’lerde olan kentleme oran bugünlerde yüzde doksanlarn üstüne çkm bulunuyor. Üstelik köylerimiz de artk kentle iyice bütünlemi durumda. Kalknmann bir sonucu da kadnn fiili olarak çalma hayatna katlm, yaam tarz olarak da, zihniyet olarak da iyice bireysellemesi ve annelik misyonundan iyice uzaklamasdr. Artan hayat standartlar sadece kadnn annelik misyonunu zayflatmyor, erkein babalk misyonunu da zayflatyor.
Dünyann en gelimi ülkelerini bile geride brakan üniversiteleme oran yeni bir kiilik, yeni bir bireysel kültür oluuyor. Bu kültürün içinde aileye, hele çocuklu aileye fazla yer yok. Liseyi bile bitirmesi zor olanlarn 12 ylk zorunlu eitimin sonunda üniversite kaplarna ylmas geri dönüsüz bir toplumsal hareketlilik süreci balatyor. lk bakta eitim seviyesinin art veya “frsat eitlii” gibi kutsal bir deer açsndan çok olumlu bir tablo oluturuyor bu, ama olumlu tablonun maliyeti de oluyor. Mesela ilk bata bu nüfus kesiminin doal mecrada görmesi gereken ilevler sahipsiz kalyor. Bu ilevlerden biri açk veren istihdam alanlar, en önemlisi ise aile hayatna uzaklama hatta yabanclama oluyor.
Bu durum her eyden önce Türkiye’nin toplumsal yapsnda ciddi bir deiime yol açyor. Yani aile yapsnn deiimi baka birçok alanlardaki deiimin bir sonucu, sonra dönüp aile hayat baka alanlar da son durumuna göre deitirmeye devam ediyor.
Dolaysyla aile yapmzdaki kayplarn kaynaklarn bizzat aile içindeki görü ve tutum deiiklikleriyle snrl görmemeliyiz. Olayn daha geni, kapsaml sosyolojik balamlar ve nedenleri var.
yi niyetle yaplm birçok icraatn çok kötü sonuçlar olabiliyor. Kadn güçlendirmek adna alnan yasal veya ekonomik-sosyal tedbirler kadn güçlendirmeyi salamad gibi ortaya birinci madurunun yine kadnlar olduu tam tersi sonuçlar veriyor. Kadn görünürde korumac yasalar, neticesinde tam tersi sonuçlar vermi, Türkiye’ye özgü toplumsal dokuyu bozmu ve neticesinde kadnn kendi kaderiyle ba baa ve savunmasz kald tuhaf durumlar oluturmutur. Çok ükür stanbul Sözlemesi yanlnn farkna varlp geri dönüldü ama sorun sadece stanbul Sözlemesi deildi onu iptal edince de çözülmü olmayacak.
Kadn çalma hayatna daha fazla katlmaya tevik etmenin sonuçlaryla hala yüzlemedik mesela. Aile yapsnn çözülmesi, doum oranlarnn tehlikeli derecede azalnda bunun dorudan etkisi var. Kadn çalma hayatna tevik etmek yerine aile içindeki rolünü saygnlatracak, ev hanmln ve anneliini de bir meslek gibi deerlendirecek tedbirleri almak zorundayz.
Aile ile ilgili gelimeler baka toplumsal gelimelerin bir sonucudur. O toplumsal gelimeleri iyi okuyacak, iyi deerlendirecek ve radikal politikalar takip edecek bir yaklama iddetle ihtiyacmz var.
Konu bir milli güvenlik meselesi ve bu dorultuda Aile Bakanlnn balatt süreç çok önemli ama birçok kurumun birlikte katlaca bir milli siyaset gerektiriyor.
Yaznn kaynana ulamak için tklaynz.
