Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 334 |
Harf nklab meselesi bir kuyudur, yalanlar kuyusu… Milletimizin hafzasna indirilen bu ar darbenin muhasebesini henüz hakkyla yapabilmi deiliz, lakin kapnn arkasnda bir yalan da çoktan yükselmi durumda. Bu 90 yldr biriken tahrifat çöplüünü kolayca temizlemek de mümkün deil takdir edersiniz ki.
Resmi tarih tarafndan bize en sk söylenen yalanlardan biri, Arap harflerini örenmenin son derece zor olduu, bu yüzden “geri kaldmz”. Güya Latin alfabesi okuma yazmada kolaylk salamas için alnm imi. nklabn üzerinden bir veya “en geç” iki yl geçince bütün Türk toplumu gürül gürül okuma yazma örenecekmi!
Bu topyekûn okur-yazarla ulalaca “öngörüsü” tabii ki tutmayacak ve deil bir iki yl içerisinde, ancak 90 ylda o noktaya ulalacak, Türkiye ise 1938 yln sadece %19,2 okuryazarlk oranyla kapatacakt.
Bunlar, nasip olur da Harf nklab hakknda bir kitap yazarsam delilleriyle ortaya koyacam. Ama gelin, bugün farkl bir ey yapalm, Jacques Derrida’nn deyiiyle Türkiye’de ‘Harf Darbesi’nin yapld srada Bavekil olan nönü’nün alt demecine eilerek “kolaylk” gerekçesinin aslnda bir kurt bahanesi olduunu, asl derdin “Arap kültürü” diye aalamaya kalktklar “slam kültürü” ile bamzn koparlmas, öte yandan Bat medeniyetine geçiin “kolaylatrlmas” ve teviki olduunu kendi itiraflaryla görelim.
smet nönü hatralarnda balangçta Harf nklabna, Enver Paa’nn Cihan Harbi srasnda Arap harflerini ayr ayr yazdrma (huruf-i munfasla) teebbüsünden dönülmesini örnek göstererek direndiini, Mustafa Kemal 1926 ylnda bu fikri kendisine açtnda “Bu kolay bir i deildir” diye itiraz ettiini anlatr. Dediine göre ikaz üzerine inklap tam iki sene gecikmi, öte yandan kanun çktktan sonra bir daha “eski yazy” kullanmamtr: “Harf inklab çktktan sonra, imdiye kadar eski yazyla yazm olduum 20 satr bulmaz.”.
Anlald kadaryla smet Paa’nn itiraz inklabn kendisine deil, uygulanmasnadr. Zannetmitir ki, inklaptan sonra her iki alfabe de kullanlacak, bu da memleketin kültür hayatn kötürüm edecektir. (Sanki etmedi.)
nönü’nün 50 yllk uzun siyasî ömrü (1922-72), Harf nklabna dair fikirlerini geni bir zaman skalasnda açklamasna müsaade etmitir. Bu sayede bu inklabn altndaki hakiki maksadn bizzat onu icra edenlerden biri tarafndan yeterince açklandn görme imkânn yakalyoruz.
Aada smet nönü’nün 1928-68 yllarna ait kronolojik srayla verilen alt açklamas nda Harf nklabndaki hakiki maksadn deifresini yapacaz.
Asl gerekçe kolaylk m?
Önce Harf nklab kanununun çkt 1 Kasm 1928 günü TBMM’de yapt konumada söylediklerini geniçe görelim ki, 40 yl sonra 5. maddede inkâr ettii “kolaylatrma” faktörünü o tarihte ne büyük bir srarla vurguladn hafzamza nakedelim. Paa öyle demi 1928 Kasmnda:
“Türk alfabesi ile bu milletin okuma yazma mücadelesine girmesi her tarafta büyük bir açlma, büyük bir kolaylk vermitir. (…) kincisi; kolaydr. (…) Bu kolaylktan hakkyla istifade etmek ve bunun neticelerini birkaç sene içinde gözle görülür bir hale getirmek için, Hükümet ciddi mesai sarf edecektir. Hükümet, bütün memlekette millet mektepleri halinde, iinde, tarlasnda, fabrikasnda çalan vatandalarn ayaklarnn ucuna getirilen kolaylkla öretecek muallimlerle, kolay tedarik olunacak vastalarla bu yeni alfabeden tamamiyle istifade etmeleri için bütün mesaisini sarf edecektir.
Bu, inklap yaplrken serd edilen gerekçedir. Bakalm hakiki sebep burada denildii gibi kolaylk mym? Nitekim nönü’nün bundan 25 yl sonra bu defa muhalefetteyken yapt u açklama hakiki niyetin ilk izhar olacaktr:
“Yeni harfler Cumhuriyetin garp medeniyeti cemiyetini kabul etmesinin de balca dayana olmutur. Yeni harfler Türk milletini bir kültür âleminden baka bir kültür âlemine nakletmitir. Eski harfler Arap kültür ve medeniyetinin sembolü, ifadesi ve istilâ vastas idi. (…)
Evet, yeni harflerle kazandmz en mühim bir netice orta çadan çkp XX. asrn medeni cemiyetine girmemizin en tesirli vastasn elde etmi olmamzdr. Hiç tereddüt etmeden söylemeliyiz: Türk inklaplarnn en ehemmiyetlisi yeni Türk harflerinin kabulüdür.”
Demek Orta Çadan çkma ve Bat medeniyeti topluluunu kabul etmenin temel dayana imi yeni harfler. Latin harfleriyle Bat medeniyetine girmenin en etkili aracn elde etmiiz öyle mi? Hem de bu, tereddütsüz bir ekilde Türk inklaplarnn (dikkat edin, “Atatürk inklaplar” demiyor) en etkilisi yapyormu onu. yi de bunlar 1928 ylnda neden söylemediniz diye sormayalm m imdi?
nönü’nün 27 Mays darbesinin üzerinden henüz alt ay geçmiken bu defa daha net ifadelerle vurgulad nokta, harf deitirmenin hakiki maksadnn aslnda “Milletin penceresini bir baka âleme, medeniyet âlemine açmak” olduudur. Beraberce okuyalm:
“Latin harfleri bir kültürdür. Milletin penceresini bir baka âleme açmak meselesidir. Bu pencere, açlmtr.”
Babakanlk koltuuna oturduu iki yl sonra ise bu defa Harf nklabyla açlan pencerenin dikey yönde açldn, yani bir “yükselme” hareketi olduunu vurguladn görürüz:
“Latin harfi devrimi bir ekil deiiklii deildir. Kültürün, ça geçmi bir âlemden yeni bir yükselme âlemine yönelmesi demektir.”
Nihayet bütün ahitleri mezara koyduktan sonra 1968 ylnda yazdrlan hatralar’nda baklay azndan çkarr ve 40 yl önce boazn kuruturcasna tekrarlad kolaylk’n bir bahaneden ibaret olduunu üzerine basa basa itiraf eder:
“Harf inklab bir okuma yazma kolaylna balanamaz. Okuma yazma kolayl Enver Paa’y tahrik eden sebeptir. Ama, harf inklabnn bizde tesiri ve büyük faydas, kültür deimesini kolaylatrmasdr. ster istemez Arap kültüründen koptuk. Arap kültürünün ve Arap dilinin tesiri hakknda, yeni nesiller bizim kadar fikir edinemezler. (…) Latin harflerine geçmek Türk dilini ve milli kültürü kurtarmak için esasl bir etken olmutur.”
Nihayet yine 1968 ylnda Abdi pekçi tarafndan banda alnan ve Milliyet Gazetesinde neredilen konumasnda bu inklabn en mühim noktasnn kültür istikameti olduu üzerinde duracaktr:
“Harf inklab yalnz milleti okuyup yazdrr hâle getirmek için vasta kolayl deildir. Ayn zamanda kültür istikametidir. En mühim yeri orasdr. Bunun için tesirleri iyi olmutur ve neticeleri daha büyük olacaktr.”
Tarih görüneni tekrar etme deil, görünmeyeni deifre etme sanatdr. Yukarda aktardmz “alt nönü”nün 1928’den 1968’e kadar uzanan bir çizgide dilinin altndaki baklay adm adm nasl çkardn gördük. Balangçta harf inklabna kar çkarken sonradan “terbiye edilen” Prof. Fuat Köprülü ise 10 yl sonra hakikati adeta bülbül gibi akmtr:
“Bir milletin eski alfabesini brakp yeni bir alfabe kabul etmesi, eski bir kültür dairesinden çkp yeni bir kültür çerçevesi içine girmesi demektir. Biz Arap Harflerini brakmakla, Orta Zaman ark Kültüründen silkinip muasr Garp Kültürü dairesine girmek iradesini göstermi olduk.”
Bizi bilinçaltnzdan ara sra dilinize vuran itiraf namelerini yakalamakla uratracanza erkekçe çkp ‘Biz inklaplar dorudan doruya Bat medeniyetine geçmek ve slam/Osmanl medeniyetinden kopmak için yaptk’ diyemiyorsunuz deil mi? Affedersiniz, bunu diyebilen biri çkmt içinizden. Ama o da Türk basnna deil, Avrupa basnna konuacak kadar cesaret sahibiydi.
Kimdi bu cesur adam? diye sormayn lütfen. Ben devrin Adalet Bakan diyeyim de, siz anlayn.
Yazar: Mustafa Armaðan |
29-06-25 |
||
| E mail: yeniakit.com | Tweet | ||
 |
 |
||
