Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 363 |
Din, bildiimiz insanlk tarihiyle yat. Dinsiz herhangi bir topluluk yok. ster inann ister inanmayn insanln en eski tecrübesi din. Bir kimse dini reddetse bile onun insanln gelitirdii en büyük kurumu olduunu reddedemez. Zamanlar, milletleri, devletleri, mekanlar aan bir tecrübe veya ilahî vazdr din. Dinin neredeyse ilgili olmad hiçbir ey yok. nsann arzular, korkular, umutlar, büyük meraklar, yaam tecrübeleri ve her eyiyle ilgili. Fakat dinin bir yönü var ki, bir kez farkna varldnda bütün tasavvurlarmz, tasdiklerimizi ve tercihlerimizi derinden etkiler. Bu, dinin insann asli sorularna cevap veren metafizik boyutudur. Bu boyut, esas itibariyle üç sorunun cevabnn içerir. (i) Var oluun balangc nedir? Bu soruya cevaben din, Tanr’nn zâtn, sfatlarn ve fiillerini anlatr. (ii) Genel olarak âlemin, özel olarak insann anlam nedir? Bu soruya cevap olarak din, Tanr-âlem ve Tanr-insan ilikisini anlatr. (iii) Ölüm ötesi bir hayat var mdr ve varsa nasldr? Din, bu soruya cevap olarak âhireti anlatr. Bilhassa dinler arasnda slam’n bu üç sorunun cevabnda istisnai bir yeri vardr. Birinci sorunun cevabnda slam tenzih-tebih dengesi olarak adlandrlan bir anlatm üslubu sunar. Bir yandan Allah’n her eyden münezzeh olduunu, dier yandan da Allah’n sfatlarnn mevcutlarda ama özellikle insanda tecelli ettiini söyler. kinci sorunun cevabnda Allah’n mahlukata ve kula muamelesini herhalde baka bir dinde görülmeyecek kadar ayrntl bir ekilde tavzih eder. Üçüncü sorunun cevab ise zaten en yetkin ekilde slam dininde verilmitir.
Dinin bu üç soruya cevap verme biçimi herhangi bir teoriden farkldr. Fârâbî ve bnü’l-Arabî’nin iaret ettii üzere din, ancak bir filozofun kavrayabilecei ve ancak bir peygamberin müahede edebilecei yüksek hakikatleri hayatn bütününe yayma ve sradan insan için ulalabilir klma ilevi görür. ster bir eitim sürecinden geçmi olsun ister nizami bir eitim almam olsun bütün insanlar bedenlerin kök sald fiziksel dünyann ötesine tar. Bu durum, insann hayalindeki suretler ile aklndaki anlamlarn vüsatn derinden etkiler. Böylece kelimeler, kendilerinden büyük bir anlamlar dünyasna iaret eden, insan o geni dünyaya davet eden ve o dünyay temaa etmesini salayan vastalara dönüür. Dolaysyla dinden -bizim topluluumuzda slam’dan- mahrumiyet sadece bir inançlar manzumesine kar gelmek deildir, ayn zamanda dilin büyük imkânlarn yitirmek demektir.
Varmak istediim asl nokta u: Osmanlnn son döneminden balayp cumhuriyetle ivme kazanan yeni dönemde edebiyatmz peyderpey dinle irtibatn koparmtr. Tabii ki her dönemde sanat ve edebiyatn muhtelif alanlarnda dindar insanlar daima var olagelmitir. Fakat Cumhuriyet devrimleri dinle alakay zamanla ideolojik bir tercihe dönütürdü ve genelde dini düünce özelde dinî naslara atf yapmak edebi derinlikten ziyade belirli türden bir zihniyeti ifade eder hale geldi. Bu durumun edebiyatmza iki büyük maliyeti olmutur.
Birincisi, incelenen konularn zenginliin yitirmesidir. Zira dinî naslar ihtiva ettii kssalar, ahiret hayat tasvirleri, kiinin manevi dünyayla ilikisini tasvir eden anlatlar ve Allah’n zât, sfatlar ve fiilleri hakkndaki açklamalaryla muhayyilenin snrlarn çounlukla aan devasa bir çeitlilik barndrr. Bu çeitlilikten mahrum kalmak, hayal gücünü zayflatr ve yorum derinliinden mahrum brakr.
kincisi ise dilin anlam derinliini kaybetmesidir. Genelde din ve özelde metafizik, insan zihninin sonsuzlua açlan boyutunu gösterir. Bunlar sayesinde düüncemiz ve dilimizin vüsat, kylarn temaa ettiimiz ama sonsuz derinlie sahip bir göl gibi uçlar itibariyle belirli ama katmanlar ve derinlii itibariyle sonsuz karakter kazanr. Metafizie bu özellii kazandran ise Tanr ve ahiret idrakleridir. Bu idrakler, bilindii üzere, din ve metafizik arasndaki ortak alan oluturur. Bu ksmlarn kesilmesi, insann kendi düüncesi ve dilinin kötürümletirmesine yol açar.
Baka pek çok sebep de saylabilir ama sadece bu iki sebep bile edebiyatn hem akl hem de hayal bakmndan alan ve anlam daralmasna maruz kalmas için yeterlidir. Öyle görünüyor ki, mevcut edebiyatmz bu gözle eletirel bir okumadan geçirmek gerekmektedir.
Yazar: Ömer Türker |
28-07-25 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
