Her eyin altnda bir pragmatizm veya bir ekilde yolsuzluk aramaya ve hatta bulmaya alm olanlar için bu kadar büyük bir gelir kaynann srf bir fkh kuralna uymad için gözden çkarlabiliyor olmas nasl anlalabilir? mkanszn politikas dediimiz duruma bu da mükemmel bir örnek oluturuyor aslnda.
Wael b. Hallaq, “mkânsz Devlet: Modern Çada Bir slam Devleti Niçin Mümkün Deildir?” isimli kitabn yazdnda çamzda tamamen ahlaki esaslar gözeten böyle bir devletin mümkün olamayacan söylüyordu da Taliban tam bunun aksini kantlamaya çalyor gibi. Modern devlet tabiat itibariyle ahlakszdr ve her seviyede ahlak gözeten slam’n bugünkü bir devlet yaps içinde temsil edilmesi bile mümkün deildir, ezcümle Hallaq’a göre. Gerçekten olacaksa, olabilecekse, moderniteyi, modern devletin ölçülerini, uluslararas dengeleri, dünya düzenini ve önceliklerini umursamamas gerekiyor tabi. Nitekim umursamyor hiçbirini Taliban.
Ziyaret ettiimiz bakanlarn her birinin kiiliine, tarzna, konuma biçimine, felsefelerine sinmi ortak özellikler, inananlara kar, halka inanlmaz bir tevazu ama dümana kar da ayn ölçüde inanlmaz bir özgüven ve umursamazlk. Bizi ilgilendiren tek ey Allah’n eriatnn ölçüleri. Bu bizim her zaman almayacak krmz çizgimiz.
Egemen olan istisnay koyandr diyor ya çada iktidar teorileri. Taliban’n en üst düzey yöneticilerinin hiçbirinin egemen olmak gibi bir derdi yok. Bilakis onlar için egemen olan sadece Allah’tr, O’nun eriatdr, ona istisna koyabilmek bugün dünyann bütün süper güçlerini srayla dize getiren Taliban’n bile iddias veya haddi deildir. Tam da bu hassasiyetle zaten birçok konuda o eriat’n çizgilerini hassasiyetle anlayp takip etmeye çalyorlar.
Taliban yönetimini iki hafta öncesine kadar resmen tanyan bir devlet yoktu, ta ki geçen hafta Rusya tanyncaya kadar. Ancak 100’ün üstünde devletle fiilen her türlü diplomatik ve ticari ilikileri var. Rusya tandktan sonra baka ülkelerin de resmen tanmasn beklese de bu beklenti onu; duruu, inançlar ve slam eriat’na ve ahlakna ball üzerine herhangi bir pazarla açk tutmuyor. En çok eletirildii husus, kz örencilerinin lise ve üniversitelerde okutulmamas meselesi.
Bu hususta Milli Eitim Bakan Mevlevi Habibullah Aa ile bakanlk binas dnda bir medresede bir akam yemeinde bulumuken konuma frsat bulduk. Medrese kendi yeeni bir Taliban komutannn yüzlerce örencisi bulunan alabildiine sade bir eitim kurumu. Son derece mütevaz, örencilerle bir arada, hiçbir protokol uygulamas olmakszn sessiz sedasz gelip medresenin en üst katndaki açk terasta onlarca misafirin arasna gelip kuruldu Bakan.
Misafirleri büyük bir tevazuyla selamladktan sonra kimse sormadan eitimle ilgili mevcut tabloyu aktard. Halihazrda milyonlarca örencinin kz-erkek ayrt edilmeksizin 6. snfa kadar temel eitim gördüünü, 6. snftan itibarense kz çocuklarnn yine 12. snfa kadar slami ilimler eitimi alabildiini ve bu eitim programlarna milyonlarca kz örencinin katlabildiini söyledi. Bunu kz örencilere eitim hakk tannmadn söyleyenlere kar cevap olarak anlatmken iin üniversite ksmyla ilgili baz hazrlklarn yapldn ve bu konuda da yaknda yeni bir program açklanacan anlatt.
Lise ve üniversite eitimi konusunda imdiye kadarki sistem ve müfredatn igal kafal insanlar yetitirdiini oysa imdi yeni ve özgür bir Afganistan’ gözeten bir program ve müfredatn hazrln tamamlama aamasnda olduklarn söyledikten sonra soru alabileceini söyledi.
Ben de kendisine her eyden önce 50 yllk bir mücadelenin ardndan dünyann süper güçlerinin igaline kar soylu bir mücadele vermi her ikisini de dize getirmi insanlar olarak her türlü saygy hak ettiklerini söyledim. Ancak bir yandan da Afganistan’n baars için mütevaz bir katk olarak yapabileceimiz tavsiyeler olduunu ekledim. Mesela kz örencileri için veya dier örenciler için “slami eitim veya modern eitim” gibi iki seçenek arasnda kalmak zorunda olmamallar. Türkiye’de mam-Hatip modeli belki birebir Afganistan’da uygulanamaz, eksikleri de çoktur ama en önemli özelliinin modern bilimlerle slami ilimleri çok iyi birletirerek toplamda hepsine slami bir nitelik verebilmek olduunu söyledim. Ayrca 6. snftan sonra sadece slami eitime yönlendirilen örencilerin üniversiteler hazr hale geldiinde geçi yapabilmek için hazr olamamalar söz konusu olur ki, bu durumda ciddi maduriyetler yaanabilir.
Diyebilirim ki mahcup edecek derecede tevazuyla dinledi ve cevab daha da etkileyiciydi: “Biz u anda ulema tarafndan, yani ilimle uramay hayatnn merkezine koymu ulema tarafndan yönetilen bir Emirliiz. Kadnlarn, kzlarn veya toplumun herhangi bir kesiminin cehaletini nasl istiyor olabiliriz, onlarn eitimini nasl sonuna kadar engelleriz? Esasen bütün yaptmz bir hazrlk. Kzlarn da eitimlerini devam ettirebilecekleri bir sistem üzerinde çalyoruz. Bu konuda dünyann her tarafndaki bütün kardelerimizin tavsiyelerini de can kulayla dinliyor ve hepsinden faydalanmaya çalyoruz. Sizin mam-Hatip modeli de çok ilginç, aslnda önceden de duymutuk. Bize bu modeli, müfredatn ulatrabilirseniz onu da inceleyip ondan da faydalanmak isteriz.”
Açkças duyduum ey mahcup edici olduu kadar çok sevindiriciydi. Afganistan’da eitimle, bilhassa kz çocuklarnn eitimiyle ilgili en yetkili kiiden duyduklarm yllardr Taliban’a atfedilen bütün imajlar da sarsabilecek durumdayd. Ben hemen oradayken Milli Eitim Bakanmz Yusuf Tekin’le temasa geçerek mam-Hatip Liselerinin müfredatn aldm ve kendisine de ilettim.
Kim bilir belki Afganistan’n dünyadan tecrit edilmesine bahane oluturan sorunun da çözümüne baya yaklam bulunuyoruz. Ama bu konuda da dikkatlerden kaçmamas gereken konu, slam Emirlii’nin bu konuyu Batllarn kendilerinden beklentilerine cevap olsun diye deil, tamamen slami hassasiyetleriyle ele alarak bir çözüme kavuturuyor olduudur.
Kabil’in caddelerinde arabalarmz kaotik bir trafiin içinden kendine yol bularak gitmeye çalrken dikkatimizi en çok çeken konulardan biri neredeyse hiç veya çok az trafik nn olmas. Son sürat birbirine doru gitmekte olan araçlar son anda bir manevrayla çarpmaktan kurtarp yollarna hiçbir ey olmam gibi devam ediyorlar. Bu Türkiye’deki veya Avrupa’daki trafik düzenine alk birilerinin kolay anlayabilecei bir durum deil. Kaos içinde bir düzen var ve iliyor.
