Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 354 |
Gelenekler su gibidir. çerden bir hareket olmad yahut dardan beslenmediinde zamanla kokumaya maruz kalr. Gerek iç gerek d saiklerle yenilenmenin de tek bir yolu ve tarz yoktur. Birbirine benzer yenilenmeler olabildii gibi birbirinden farkl, birbirini yadrgayan, yadsyan hatta birbiriyle mücadele eden yenilenme biçimleri vardr. slam tarihi yenilenmenin neredeyse bütün biçimlerine ahitlik eder. Baz yenileme teklif ve teebbüsleri balangçta yadrganm ve yadsnm ama süreç içinde geni bir kabule mazhar olmutur. Bazlar ise o ekolü temsil edecek ekilde kabul görmü ama o ekol içinde kalm hatta süreç içinde tarih sahnesinden silinmitir. Kabule mazhar olma ve reddedilme, ilk bakta zannedildii gibi yenilenme teklif ve teebbüsünün içten veya dtan gelmesiyle ilgili deildir yahut buna indirgenmez. Evet, istenmeyen teklif ve uygulamalarn d saiklere nispet edilmesi sanrm bütün toplumlarda yaygn bir tavrdr. Çünkü bir eyin yabancl ona kar olumsuz tavr taknmak için daima makul bir mazeret olarak kullanlmtr. Fertlerin olduu gibi toplumlarn da tiksinme özellii vardr ve her dönemde bu özelliin uyarlmas ksa vadede sonuç alnacak bir strateji olabilir. Fakat zamanla fertlerin ve toplumlarn alkanlk ve beenilerinde küçük ve büyük ölçekte deiimler olur. Çünkü fertler de toplumlar da daha uyumsuz gördükleri bir eyin uyumlu taraflarn yahut uyumlu gördükleri eyin uyumsuz taraflarn fark etmeye balarlar. Bu sebeple bir zamanlar kabul görmeyen bir uygulama kabul görmeye balar veya bunun tersi olur. Her ikisinin de pek çok örnei bulunabilir. Bu süreç genellikle sancldr. Uyum sorunlarnn giderilmesi bazen yüzyllar alabilir. Zira ilgili alann bir bütün olarak teori ve uygulamasna vakf büyük düünürlerin veya ustalarn yetimesine ihtiyaç duyabilir. Böyle bir seviye ise toplumlarn hayatnda çok yönlü yatrm gerektiren ve birkaç yüzylda bir ulalabilen bir idrak ve maharetler toplamyla elde edilebilir. Bu durum sadece sanat gibi sonuçlarn bir yap olarak temaa ettiimiz alanlarda deil, ayn zamanda metafizik gibi saf nazarî alanlarda da böyledir. Bu yazda size bir gelenein kendi dinamikleri içinde kalarak nasl yenilenme süreci yaadn bir örnek üzerinden anlatmaya çalacam. Ben slam’da düüncenin tarihi üzerine çaltm için nazariyat alannda yöntem teorisiyle ilgili bir örnek seçtim.
Bilindii üzere slam tarihinde ortaya çkan ilk teorik sorun kader meselesidir. Henüz sahabe döneminde vuku bulan Cemel ve Sffin savalar ertesinde balayan tartmalar, Müslümanlarn gündemine önce u soruyu getirmitir: Haksz yere bir insann canna kymak gibi büyük günah ileyen ve iledii günahtan da tövbe etmeyen bir kimse müslüman saylabilir mi? Bu soruyu cevaplama teebbüsleri ksa süre içinde yeni bir soru dourmutur: Allah’n mutlak irade ve kudreti karsnda kulun hakiki anlamda bir irade ve kudretinden bahsedilebilir mi? Bu soru etrafndaki tartmalar ise Allah’n zât, sfatlar ve fiillerini bilmenin yolu nedir sorusunu dourmutur. Çok geçmeden bu tartmalar, kelamclar ad verilen bir zümrenin ortaya çkmasna ve kelam ad verilen bir ilmin domasna yol açmtr. Hicrî ikinci yüzyldan itibaren çok çeitli tavr ve ekollerin yer ald bu akm, baz ilkelerde icma etmitir. Bu ilkelerden biri, Allah’n fiili olarak âlemin, Allah’n sfatlarna delalet ettii ilkesidir. Dikkat edilirse bu, ilgili alanda bilgiye ulatran yönteme dair bir ilkedir. Kelamclar tam dört yüzyl boyunca bu ilkeyi uygulamlar, dakikletirmiler, olabildiince kusursuz uygulamalarn gelitirmeye çalmlardr. Mutezile mezhebinin kurucu düünürü Vâsl b. Atâ’dan tutun da mâm Azam Ebû Hanife, mâm Matürîdî, mâm Earî, Bâkllânî gibi birçok büyük düünür, görü ve uygulamalarndaki farkllklarla birlikte bu yöntemi kullanmtr. Fakat Hicrî 419-478 (Milâdî 1028-1085) tarihleri arasnda yaayan mehur Earî kelamcs ve mâm Gazzâlî’nin de hocas olan mâmü’l-Harameyn Cüveynî, kendisi de neredeyse bütün büyük kelam eserlerinde bu yöntemi kullanmasna ramen ömrünün son yllarnda kaleme ald bir eserinde yöntemin bilinen formlarn son derece sert ve ykc ifadelerle eletirmitir. Teklifi udur: Kelam ilminin yöntem bakmndan kusursuzlamas için yaklak dört yüzyldr muhtelif formlar kullanlan yöntemin terk edilmesi, kelam ilminde yöntemin kökten bir ayklanmayla yenilenmesidir. Cüveynî’nin bu teklifi önce talebesi Gazzâlî tarafndan uygulamaya konulmu, ardndan Fahreddin er-Râzî ve takipçisi olan büyük kelamclarca gelitirilerek devam ettirilmitir. Mantk ilminin fkh ve kelam gibi erî ilimlere girmesine ve slam tarihinde yöntem bakmndan büyük dönüümlerin vuku bulmasna yol açan ilk ciddi yenilenme teebbüsü aslnda Cüveynî’nin söz konusu eletirileridir. Kelam gelenei bu eletiriler sayesinde ilahiyat sahasnda bilgiye ulamayla ilgili görü ve uygulamalarn yenilemi, ardndan felsefe geleneinin tekliflerini daha makul bir zeminde deerlendirme imkân elde etmitir.
Bu durumun slam tarihindeki bütün alanlarda örneklerini bulmak mümkün. Benim aklma gelen örneklerin tamamnda yenilenme teebbüslerinin ortak noktas udur: Teebbüs, maksad her ne ise o dorultuda daralma, genileme veya deitirme ihtiyacn bigâne kalnamayacak ekilde göstermek zorundadr. Sadece dikkat çekmekle veya genel tespitler yapmakla yenilenme süreci balamamakta, mevcut birikimin son derece dakik bir ekilde deerlendirilmesi gerekmektedir. Baka bir yazda geleneklerin d saiklerle yenilenmesinin daha dikkat çekici bir örnei üzerinde duracam.
Yazar: Ömer Türker |
22-09-25 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
