Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / ÎMAN VE ÝSLÂM | Okunma Says: 448 |
Hayat hayâ ile kaimdir. Hayâs olmayann hayat olmaz. Hayâdan yoksun bir kimsenin hayat yaanm saylmaz; o kii insanî deerleri kaybetmitir. Gerçek ve anlaml bir yaam, hayâ (utanma duygusu, edep, ahlak) ile ayakta durur, onunla var olur.
nsan insan yapan bir iç derinlii vardr. Onu sradan bir varlktan ayran, kalbinin ve vicdannn sesine kulak vermesidir. Bu sesin en asil yanklarndan biri ise hayâdr.
Hayâ, sadece yüz kzarmas deildir. O, insann kendi iç denetimini salayan, görünmeyen ama hissedilen bir iç pusuladr. Bir eyin yanl olduunu bakalar söylemeden fark edebilmek, hatta kimse görmese bile “bu bana yakmaz” diyebilmek hayânn eseridir. Hayâ; kiiyi kötülükten, arszlktan, edepsizlikten alkoyan bir bekçidir. Üstelik bu bekçi dardan deil, içeridendir.
Modern çada hayâ, ne yazk ki unutulmaya yüz tutmu bir erdem gibi duruyor. Utanmak, geri kalmln; sklmak, özgüven eksikliinin göstergesi saylyor. Oysa hakikatte hayâ, olgunluun ve kendini bilmenin alametidir. Edebi olmayan bir hürriyet, eninde sonunda bakalarnn hürriyetine saldrr. Hayâ, bu snrlarn farknda olmaktr.
“Hayat hayâ ile kaimdir” sözü tam da bu noktada derin bir hakikati hatrlatr. Hayâsz bir hayat, sadece var olmaktr; anlam tamayan bir devinimden ibarettir. Hayâ ise yaama deer ve yön kazandrr.
Bu yüzden, ne kadar ilerlersek ilerleyelim, ne kadar deiirsek deielim, hayây yitirmemeliyiz. Çünkü hayânn bittii yerde, insanlk da yava yava silinmeye balar. Ebû Mesud el-Ensârî’den (radyallahu anh) rivayet edildiine göre Resûl-i Ekrem (sallallahu aleyhi ve sellem) öyle buyurdu:
“lk peygamberlerden itibaren halkn hatrnda kalan bir söz vardr: Utanmadktan sonra dilediini yap!” (Buhârî, Enbiyâ 54, Edeb 78. Ayrca bk. Ebû Dâvûd, Edeb 6; bni Mâce, Zühd 17)
Allah’tan ve insanlardan utanan bir kimsenin, nefsinin istedii her hareketi yapmas mümkün deildir. Utanma duygusuna sahip olmayan bir kimsenin ise önünde hiçbir engel yoktur; dolaysyla öyle bir kimse her türlü çirkinlii kolayca yapabilir.
nsann ruhunu güzelletiren baz kelimeler vardr; anlam sadece sözlükte deil, insann kalbinde yank bulur. “Hayâ” ve “edep” de ite böyle kelimelerdendir. Dardan bakldnda sadece iki hece, birkaç harf… Ama içlerinde koca bir medeniyetin, yüzyllar boyu süren bir terbiyenin izlerini tarlar. Hayâ, kiinin kendiyle ba baa kaldnda duyduu utançtr; yanl karsnda hissedilen vicdan szsdr. Edep ise bu iç sznn da yansmasdr; bakalarna kar taknlan ölçülü duru, sözde ve davranta gösterilen nezakettir. Edebin yokluu büyük kayptr.
Baz yrtklar vardr, ine iplikle dikilmez. Baz hasarlar vardr, üstü örtülse de içten içe kanar durur. te bu yüzden demi eskiler: “ne iplik kâr etmiyor, edep libas sökülene.” Ne kadar sade, ne kadar derin bir söz…
Edep, insann iç dünyasnn da yansyan yüzüdür. Sessiz bir duru, ölçülü bir bak, zamannda susmak… Edep, ne çok eydir aslnda. Onu kaybedince, sadece bir davran biçimi deil, bir kimlik de eksilir insann üzerinden. Ve edep bir kez giderse, onu geri getirmek öyle kolay deildir.
Bir giysi düünün; sökülmü, ypranm. Elinize ineyi alrsnz, iplii geçirir, dikkatle dikmeye balarsnz. Yeterince sabrl ve becerikliyseniz, eski haline yakn bir görünüm elde edebilirsiniz. Ama ya diki, görünmeyen bir yerden, içten içe dalmsa? Ya kuman özü çürümüse? te edep libas da öyledir: Yüzeydeki sökükler deil, içten gelen çökü önemlidir.
Toplumun içinde, bazen giydiimiz kyafetle, bazen kullandmz kelimelerle, bazen de davranlarmzla kendimizi onarlm gibi göstermeye çalrz. Ama edep yoksa süslü cümleler de, pahal kyafetler de bir ie yaramaz. Çünkü insan, önce kendine kar çplaktr. Ve insan, önce kendi gözünde düer.
Edep libas söküldüünde, ne öüt ie yarar, ne öreten. Oysaki edep, örenilmesi deil, yaanmas gereken bir deerdir. Sessizliin içindeki saygdr, gözdeki inceliktir, kelimenin içindeki tartdr.
Zaman deiir, insanlar dönüür. Ama edep, çalarn ötesinden gelen bir terbiye mirasdr. Kaybolduunda yerine konulacak ey, ne eitimdir sadece, ne de görgü. Belki bir ömürlük pimanlk, belki de hiç kapanmayan bir iç yara… Ve belki de tam bu yüzden, o söz hiç eskimez:
“ne iplik kâr etmiyor, edep libas sökülene...”
Hayâ, insann kendine snr koyabilme cesaretidir. Hayâs olan, her eyi yapabilme kudretine sahip olsa da “yapmamay” tercih eder. te bu tercihin ad da edeptir. Edep, hayat koruyan hayâdan bir libastr. Bu libas sökülürse, hayatn güvenlii kalmaz.
Yazar: Mustafa Çelik |
03-12-25 |
||
| E mail: yeniakit.com | Tweet | ||
 |
 |
||
