Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / MAÂRÝF (Eðitimle Ýlgili Yazýlar) | Okunma Says: 4668 |
Ölüm hepimizin er ya da geç karlaaca bir gerçek. Bu gerçek, biz yetikinleri ürkütüyor, korkutuyor ve düüncelere sevk ediyor. Biz yetikinlerde bu tarz derin izler brakan ölüm hadisesi ya da ölüm düüncesi kim bilir çocuklarn dünyasnda nelere sebep oluyor?
Geçen hafta ölümün yetikinlerin psikolojisi üzerindeki etkilerine deinmitim. Bu hafta da ölümün çocuklar nasl etkilediine ve çocuklara ölümü nasl anlatmak gerektiine deinmek istiyorum. Bunu yaparken de çocuklar ya gruplarna göre deerlendirmeye almann daha doru olacana inanyorum.
0-3 YA
Bu yan çocuklar ölüm kavramn pek anlamazlar. Bu ya grubunun ilk dönemlerinde, 1-2 yalarnda, ölen kiinin gitmesi odadaki bir kiinin ayrlmas gibi basit alglanabilir. Ancak ölüm olayndan sonra yaanan yaam deiiklikleri bu yan çocuklarn çok etkiler. Evin, yatan, yemek saatlerinin deimesi bu çocuklar huzursuz eder. Ölen anne-babaysa, çocuklar anne-babaya kar özlem duyarlar. Onlarn sevgisini ve korumasn görmedikleri için huzursuz olurlar. Bu ya çocuklarnda ölüm sonrasnda hayat aknn ve düzeninin bozulmamasna özen göstermek gerekir. Ayrca sevgi eksikliini en aza indirmek için ölen anne-babann yerine gerekli sevgiyi ve ilgiyi onlara gösterebilecek birisinin devreye girmesi faydal olacaktr. Bu kii teyze, hala, yenge, büyükanne, dede, amca, day olabilir.
3-6 YA
3 yandan sonra çocuklar ölümü yava yava merak etmeye ve ölüm hakknda soru sormaya balarlar. “Ölüm ne demek?”, “Ölenler nereye gider?” gibi sorular sorabilirler. Bu ya çocuklar ölen kiinin bir zaman sonra geri geleceini düünürler. Çizgi filmlerde düen kahramann yeniden kalkmas gibi ölenin de yeniden geleceini hayal ederler. Bu çocuklara ölüm Cennet olgusu ile birlikte anlatlabilir. “Ölen kiiler çok ama çok güzel olan cennete giderler. Cennette camdan, çikolatadan evler bulunur. Kocaman parklar ve lunaparklar vardr. Sütten, meyve suyundan havuzlar, denizler vardr. Cennete gidene Allah her istediini verir.” tarznda bir açklama yaplabilir. Bu açklama çocuklar rahatlatacaktr.
imdi de özellikle bu ya döneminde çocuklarn söyleyebilecekleri muhtemel cümlelere deinelim ve bunlara verilebilecek cevaplar görelim:
“Ben ölmek istemiyorum”
Çocuklar bazen bu cümleyi söyleyebilirler. 3-6 ya çocuklarna illa da öleceklerini söylemek gereksizdir. Bunun yerine onlara öyle denilebilir: “Ben de küçükken ölmek istemiyordum. Zaten çocuklar ölmek istemezler. Hep anne-babalarnn yannda kalmak isterler.”
“Dedem geri gelecek mi?”
Bu soru karsnda, “Cennet çok güzeldir. Bu yüzden oraya gidenler geri gelmek istemezler. Hani sen parka gittiinde gelmek istemiyorsun ya onun gibi ite. Ama biz cennete gittiimizde dedeni görebiliriz.” eklinde bir açklama yaplabilir.
“Ben de ölüp Cennet’e dedemin yanna gitmek istiyorum!”
“Öyle, cennete gitmek kolay deil. Çoook ama çok sevap biriktirmen gerekiyor. Sevaplarn iyiliklerin birikip bir sürü olunca o zaman sen de cennete gidebilirsin.” açklamas genelde çocuklar için yeterlidir. Bu açklama ile çocuklar iyilie yönlendirilmi olurlar ve cennete gitmenin iyi insan olmakla ilgili olduunu hafiften kavrarlar.
“Dedemi neden topran altna koydunuz. Üür orada!”
Bu soru karsnda ise u cevab verebiliriz: “Ölenler topran altna konur. Topran altnda cennete giden gizli yollar ve kaplar vardr. Onlar o kaplardan geçerek cennete giderler. Cennette ise üüme olmaz.”
6-12 YA
Bu ya dönemi çocuklarn artk gerçeklerin daha çok farkna vard dönemdir. Özellikle 9-10 yalarndan sonra çocuklar beden ve ruh ayrmndan haberdar olabilirler. Ancak bu haberdar olmalar beden ve ruh ayrmn kesin olarak yaptklar anlamna gelmez. Bu dönemde ölümü anlatrken cennet fikrinin yannda nefes alp vermenin kesildiinden, kalp atnn durduundan, insann hareket edemediinden bahsedebilirsiniz. Yine bu dönemde cennet kavramnn yannda cehennem kavramndan da bahsetmenin zaman gelmitir. yilik yapanlarn cennete kötülük yapanlarn ise cehenneme gidecei bu yan çocuklarna rahatlkla anlatlabilir. Bu ya çocuklarnda soyut düünce tam anlam ile gelimedii için bu bahsettiimiz soyut kavramlar yetikinlerin anlad gibi anlamayabilirler.
12 YA ve SONRASI
12 ya ile birlikte çocuklarda soyut düünce iyice gelimi olur. Artk onlar da yetikinler gibi ölümü tüm boyutlar ile anlayabilirler. Beden-ruh ayrm, günah ve sevaplarn cennet ya da cehennemi kazanmaya vesile olduu, maher günü, Allah’n varl bu dönemde daha doru biçimde alglanr.
DORULAR
Vefat durumlarnda 3 yandan itibaren çocuklar cenaze törenlerine katlabilirler. Ancak ölümün devaml konuulduu ortamlarda kalmalar, atlara yaslara tanklk etmeleri doru deildir. Bu nedenle çocuklar yasa boulmam cenazeye katlmal ancak gözyann bol olduu ve ölüm olaynn anlatld ortamlardan uzak tutulmaldr. Ta ki 12 yana kadar.
Ölüm olayndan sonra çocukla ölümü konumak, ölen kii hakkndaki duygularmz onunla paylamak dorudur. Çou kimse ölüm hakknda konumann çocua zarar vereceini düünür. Doru olan çocua hissettiklerini sormak, kendi duygularmz onunla paylamak ve ondan gelen sorular cevaplamaktr. Eer bunu yapmazsak çocuk ölümün kendisinden gizlenen kötü bir ey olduu kansna varr ve ölüme kar ar tepki gösterebilir.
YANLILAR
Çocuklara söylenen kimi cümleler çeitli psikolojik sorunlara ya da içinden çklmas zor durumlara yol açabilir.
“Allah yanna ald.”
Eer çocuk ölen kiinin nerede olduunu sorarsa çocua, “Allah onu yanna ald” demek çocuun Allah’a kzmasna sebep olabilir. Çünkü O, sevdii bir kiiyi alm ve geri vermemektedir.
“Uzun bir uykuya dald”
Ölüm hakknda sorulan sorulara bu ekilde cevap verilirse çocuklar uykudan korkabilirler. Uyuduklar zaman öleceklerini düünebilirler.
“Uzaklara gitti”
Bu cümle karsnda ise çocuklar genelde anne-babalarna ar balanmaya balarlar. Onlarn kendisinden ayrlmasn istemezler. Çünkü uzaklara gittiinde öleceini düünürler.
“Yaland için öldü.”
Çocuklar ölen kiinin niçin öldüünü sorduunda bu cevap verilirse bu sefer çocuklar yalanmaktan korkarlar. Baz çocuklar büyüyüp yalanmamak için yemek yemeyi bile kesebilirler.
***
Özetle, çocuklar ölüm konusunda zannettiimizden daha merakl ve daha ilgilidirler. Bir vefat olay karsnda çok daha fazla olumsuz etkiye açktrlar. Bu nedenle çocuklara ölüm kavramn anlatrken hassas davranmak gereklidir. Çocuklar yanl cevaplarla ya da sorularn cevapsz brakarak ölümden uzak tutmak mantkl olmad gibi, yasn, gözyann ve ölen kiinin ölümünün anlatld ortamlarda brakmak da doru deildir.
Yazar: Psikolog Mehmet Teber |
29-01-11 |
||
| E mail: haber7.com. | Tweet | ||
 |
 |
||
