Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : EDEBÝYAT / YAZI VE YAZMAK ÜZERÝNE | Okunma Says: 4101 |
“Yazarln tarihi insanln tarihi ile balar” diyemiyoruz ama, rahatlkla “Yazarlk tarihle balar” diyebiliriz. Herkesin bildii tasnife göre, tarih “yaz”yla balar; yaz öncesi tarih öncesidir. Tabiatyla yazarlk ancak yazdan sonra mümkün olabilmitir. Bununla birlikte yazarlktan önce de söz vard, insanlar konuarak, sözle anlayordu; yani dil insanlkla birlikte vard. Dolaysyla yazdan önce de insanlar arasnda yazarlarn fonksiyonlarn üstlenen kiiler mevcuttu. Hatta yazl kültüre uzun bir süreç içinde geçen toplumlarda sözle ve müzikle yazarl, airlii sürdürenler zamanmza kadar var olmutur. Bugün hâlâ baz Türk topluluklarnda airlere “aytç” deniliyor. “Aytmak”, “ay/ey etmek”, söylemek mânasna geliyor. Söze balamadan önce “ay” veya “ey” diye dikkat çekmek ifade ediin balangc oluyor bu durumda. Türk dünyasnda iir söyleyen ve bunu saz eliinde yapan kimseler bugün de Türkiye dahil, var. Bunlara Türkiye’de “âk, halk airi, ozan” deniyor. Türkistan’da “bah”lar, günümüzde de binlerce yldr yaptklar gibi kendilerinden geçercesine “aytma”ya devam ediyorlar.
EDEBE DÂVET!
Sanatl yazl veya sözlü eser mânasna kullanlan Arapça “edebiyat” kelimesi, kök olarak edebden geliyor. Çok eski çalarda “edeb”in “dâvet” anlamna geldii biliniyor. Bunun bir ikram için dâvet olduu kadar, iyilie, güzellie ahlâka bir çar olduunu düünebiliriz.
Kapitalizm veya sanayi öncesi toplumlarda telif eser ortaya koyan kimse olarak yazar muhtemelen ilim adamlaryla, iir ve nesir yazarak hüner gösteren az sayda kiiyle, daha çok dinî telkinde bulunmak için eser ortaya koyan kiilerden ibaretti. Belki buna, devlet yönetimi gerei yazl metinler ortaya koymakla vazifeli kiileri de ekleyebiliriz.
KÜTLEVÎ ÜRETM VE YAZARLIK
Bugünkü anlamda yazar kapitalist toplumun, sanayi toplumunun eseri. Yazarln meslek olmas için yazlanlarn kütlevî üretim konusu olmas, ticarî deer tamas gerekiyor. Yani, yazl eserlerin çok sayda baslmas ve satlmas, bunun sonucunda yazarn (bununla birlikte yayncnn ve satcnn) geçimini salamas icab ediyor. te matbaa, dizilmi metinlerin baslmasn salayan teknoloji, bunu mümkün hâle getirmitir.
Yazarln alannn son iki yüzyl içinde geniledii kolaylkla görülebiliyor. Roman, hikâye, iir vb. klasik türlerin yannda gelien basn ve yayn araçlar yeni yaz türleri gerektirmitir. Gazete yazarl, daha geni anlamda gazetecilik, temelde yazya dayanan bir meslek hâlindedir. Dier kitle haberleme araçlar, sesli ve görüntülü yayn vastalar dolaysyla da yeni yazarlk alanlar ortaya çkmtr. Bugün radyo metin yazarl, radyofonik yazarlk; televizyon veya görüntülü metin yazarl, senaristlik oldukça etkili hâle gelmitir. Hatta müziin tüketim malzemesi hâline gelmesi sonucu “ark sözü yazarl”ndan söz edilir olmutur.
Bütün bu gelimeler, yazarl günümüzde müstakil bir meslek hâline getirmitir. Bununla birlikte, ülkemizde srf kalemiyle, yazlaryla hayatn kazanan çok sayda insan yok hâlâ da. Yazarlk genellikle ikinci meslek konumundadr. Öretmen, öretim üyesi, hukukçu, doktor, asker, baytar, diplomat, bürokrat, tüccar ve bütün bunlarn yannda yazardr kii. Geçen yüzyldan beri ünlü yazarlarmzn bir çou bu mesleklerle birlikte yazar olarak kendilerini tantmlardr. Kemal Tahir, Yaar Kemal, Sait Faik, belli bir dönemden sonra Necip Fazl, imdilerde Orhan Pamuk yalnz kalemiyle geçinen yazarlar arasnda saylabilir.
Yazar: D. Mehmet Doðan |
28-03-11 |
||
| E mail: habervaktim.com | Tweet | ||
 |
 |
||
