Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / EDEBÝYAT | Okunma Says: 3707 |
En geç ortaya çkan roman türünün öteki edebiyat türlerinden farkl bir yönü var. Edebilii daha çok anlatt olaylar kiiler ve üslûpla ilgili bir mesele olarak deerlendirilirken, ele ald tarihsel dönem, sosyal ve siyasal çevre açsndan da önemli olan romanlarn bir dünya görüü ortaya koyduu da görülür. O bakmdan roman türü öteki türlerden daha kolay bir geçile dünya görüünün politize olmasyla ideolojik bir ilev de üstlenebilir.
Her devrin dünya görüü romanlarda kendini tabii olarak gösterir. Esasen roman türü Bat Avrupa'da da Aydnlanma Düüncesi'nin sözcüsü olarak ortaya çkmtr. Biz de bu düüncenin egemen olduu dönemde romana kar alâka gösterdiimiz için, Türk romannda dünya görüü yannda ideolojik tavrlar da çok farkl biçimlerde görülür.
Tanzimattan sonra benimsediimiz bu tür, bizde de öncelikle ayn düüncenin taycs olmutur. Zamanla Osmanlclk, Batclk, Türkçülük ve Sosyalist dünya görüünün sözcüleri romanda da görüldü. II. Merutiyet ve Cumhuriyet'le birlikte deien resmi ideoloji romanlarda yanstld için, Batclk ile birlikte Osmanl hayat küçümsenmeye baland. Bir dönem Köy Romanlar, daha sonra Hidayet Romanlar resmî ideolojiye kar olan yazarlarn benimsedii bir tür oldu. Gerçekçiliin her dünya görüünün ifadesinde ve ideolojik tavrda yansmas, modernist ve post-modernist üsluplarn geleneksel hikâye diliyle bulumas artcdr.
Abdülhamid ve Servet-i Fünun romanlar
Osmanl'dan Cumhuriyet'e geçiten önce, Tanzimat dönemi romanclarnn bu yabanc türün benimsenmesi için, dil ve anlatm olarak etkilendikleri yerli eserlerden yararlanarak kendi anlat geleneimizle ilgi kurduklar görülmütür. Namk Kemal ile Ahmet Mithat Efendi'nin romanlar yannda, her biri birer roman ile tannan Recaizade Ekrem, Nabizade Nazm, Mizanc Murat ve Samipaazade Sezai de romanlarnda kendi dünya görülerini yanstmlardr. Bunlarn dil ve anlatm olarak baarl olduklar halde, kendi anlat geleneimizle ilgileri olmad biliniyor. Bu romanlarn kinci Abdülhamit döneminin kültürel gelimesine katks her zaman üzerinde durulacak önemde olmutur ama devrin sansürü yüzünden Jön Türk ideolojisine açkça destek veremedikleri için bu romanlar pek de önemsenmemitir...
Dünya görüü bakmndan Batl hayat tarzn ve yenilemeyi savunduklar halde, Jön Türk ideolojisini açkça desteklemediklerinden, kinci Abdülhamit dönemi romanlarnda ideolojik bir tavrn etkisi pek görülmez. Öte yandan, yerli hayat parçalaryla ahlaki endielerin ar bast Ahmet Mithat Efendi'nin ideolojik tavrlara uzak romanlarnn milli kültürümüzün gelimesine etkisi oldukça önemlidir ama nedense bu husus yeterince anlalamamtr.
Sultan II. Abdülhamit döneminin 33 yl süren istikrarl ve Batclk açsndan baskc karakterinin tabii sonucu olarak, gelimeye açk nitelikteki sosyal ve siyasal hayatla ortaya çkan kültür ve sanat faaliyetleri, kstl bir hürriyet atmosferinde olumutur. Fakat bu dönemde Ahmet Mithat Efendi gibi hikâye ve romann her türünü denemi ve oldukça da baarl örnekler ortaya koymu bir romanc yetitii gibi, her biri birer romanyla dikkati çeken Tanzimat ile Servet-i Fünun romanclar da bu dönemde eser vermilerdir. Öte yandan, Abdülhamit dönemindeki gelimeleri anlatan çok sayda Türk roman sonraki yllarda yazlm ve çok sevilmitir. Halide Edip, Refik Halit, Mithat Cemal, A. H. Tanpnar ve Nahit Srr o devri anlatan romanlar yazmlardr. Elbette bu romanlar da birer dünya görüü ortaya koyar.
Servet-i Fünun dönemi Türk romanclar ise, gerek anlat geleneimizi ve gerekse üstat bildikleri Tanzimat dönemi romanclarn dikkate almadan, daha çok Fransz kültürü etkisinde eser vermilerdir. Bu dönemin önemli romanclar olan Halit Ziya ile Mehmet Rauf'un eserleri, aslnda sosyal ve siyasal atmosferi yanstmayan, roman kahramanlar birey olarak ele alan psikolojik romanlardr. Özellikle Ak- Memnu ile Eylül adl romanlar, bu dönemin bütün özelliklerini ortaya koymaktadr. Çada Türk romannn bu iki romanla balad söylenir.
Bu romanlarn hepsinde de bir dünya görüü var ama bu ideolojik tavrla görünmez.
stiklâl Sava ve Anadolu romanlar
Bunlarn hepsi de Osmanl'dan Cumhuriyet'e geçi dönemi romanlar durumundadr. Bir geçi döneminin romanlar olarak gözden geçirdiimiz örnekler, aslnda Türk romannn da önemli eserleridir. Yakup Kadri'nin Kiralk Konak ile Sodom Gomore, Mithat Cemal'in Üç stanbul ve Reat Nuri'nin Yaprak Dökümü gibi romanlar esasen Osmanl toplumunun ahlâken çözülüünü de ortaya koyarlar. Ayak sesleri iitilen yeni bir sistem arayn ve Cumhuriyet'in insan tipini anlatan bu romanlarn yazarlar için de çok önemli baz özellikleri var.
Balkan Sava ile birlikte güç kazanmaya balayan ve Servet-i Fünun air ve yazarlarnn kozmopolit tavrna kar yerli ve milli bir tavr gelitirerek Milli Edebiyat düüncesini savunan Ömer Seyfeddin ve arkadalar, Batclk düüncesinin tek yanl örneklerle deil, daha farkl yaama biçimleriyle ve tabii bize özgü bir hayat tarzn savunmulardr. Bu ülkücü tavr Namk Kemal'den güç alyordu ama Mehmet Âkif ve Yahya Kemal'de daha farkl birer çerçeve kazand. Bunlarn romandaki yansmalar daha sonra görüldü ve ehir kültürü olutuktan sonra kendini gösterebildi. Bu arada pek çok ideolojik tavr da edebiyatn pek çok türünde olduu gibi romanda da çok görülmeye baland.
Milli Edebiyat, stiklâl Sava'ndan sonra kurulan Cumhuriyet'le birlikte farkl bir güç kazand ve ideolojik edebiyat resmi ideolojinin toplum mühendisliine hizmet eder hâle geldi.
Türk romannda stiklâl Sava, daha savan içinde bile çok câzip bir konu olarak görülmü, Halide Edip Ateten Gömlek ve Aka Gündüz de Dikmen Yldz gibi romanlar yazmtr. Reat Nuri'nin Çalkuu'nda, Yakup Kadri'nin Yaban romannda stiklâl Sava da önemli bir yer tutar. Ayrca Kemal Tahir ile Tark Bura'nn baz romanlar da bu döneme k tutar. Merutiyet, gal Yllar ve stiklâl Sava romanmz için zengin dönemlerdir ama o nispette de ideolojik yorumlara müsait bir malzeme sunmaktadr. Bu yüzden de yeterince iyi stiklâl Sava roman örneklerinin yokluu söz konusudur.
Cumhuriyet döneminde yazlan baz romanlarn dorudan Anadolu'yu konu almalar, balangçta sadece stanbul'da geçen olaylarn anlatld roman türüne yeni bir açlm getirmitir. Halide Edib'in Vurun Kahpeye, Yakup Kadri'nin Yaban ve Reat Nuri'nin Çalkuu ile Yeil Gece gibi romanlar bunlarn banda gelir. Peyami Safa'nn baz romanlar da zmit'e kadar Anadolu'ya açlr. Daha sonra Memduh evket Esendal ile Nahit Srr Örik'in Ankara'y konu edinen romanlar yazdn, Köy Enstitülü romanclarn köye yöneliiyle dorudan Anadolu romanlar yazldn görüyoruz. Fakat bu romanlarn çarpk bir stiklâl Sava ile Anadolu portresi çizdikleri bellidir. Daha sonra Köy Romanlar böyle çarptmay sürdürdü.
Bu arada, Köy Romanclarndan farkl bir kaygyla stiklâl Sava'n konu alan Kemal Tahir'in Yorgun Savaç, Samim Kocagöz'ün Kalpakllar ve Tark Bura'nn Küçük Aa adl romanlaryla Anadolu ehirleri ve köyleriyle yeniden gündeme gelmitir. Sosyal gerçekçi, Milliyetçi ve slâmc yazarlarn her biri doup büyüdükleri çevreyi anlatmlardr. Bu eserlerin dil ve anlatm özellikleriyle edebî roman geleneimizin çizgisinde bazlarnn ideolojik tavr vardr, bazlarnn da pek yoktur.
Ksacas, romanda dünya görüüne iyi bir romann olmazsa olmaz olarak bakarken, romanda ve genel olarak edebiyatta ideolojinin sanatçnn ve okuyucusunun hayal gücüyle birlikte her türlü hürriyetini kstladn düünüyoruz. Sonucu önceden belli tezleri bir hikâye gibi herkese okutma imkân yoktur ve bir sanat eserinin insanlar kandrmaktan çok inandrmay hedef edinmesi gerektii ortadadr. O yüzden, edebiyat bir toplum mühendisliinin çok etkili arac gibi görenler, eitimi de edebiyat gibi sanal dünyalar oluturmay hedef alan bir propaganda arac gibi görürler. Böylece yalnz eitim çandaki gençlie ve içinden çktklar topluma deil, bütün insanla da yalan söylemeyi marifet bilirler. Bunun da elbette hiçbir estetik yan olmad gibi etik ve insani yan da yoktur. Böyle ideolojik tavrlar, kötü politikalardan ibarettir ve edebiyat ise her eyden önce bir güzel sanat faaliyeti olarak samimi ve insani bir keiftir. Roman için de bundan baka türlü bir tavr düünülmesi mümkün deildir...
Yazar: Mustafa Miyasoðlu |
24-04-11 |
||
| E mail: milligazete.com | Tweet | ||
 |
 |
||
