Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / MÜLÂKÂT | Okunma Says: 6158 |
Yeni afak’ta Emeti Saruhan tarafndan gerçekletiren özel bir söylei okuduk. Söylei konuu kendine “Kabe merkezli bir corafya ina etme”nin gayretinde olan sayl model-insanlarmzdan Prof. Dr. Ümit Meriç. Emei geçenlerin yüreine salk diyor, Hocamza hayrl uzun ömürler diliyor ve paylayoruz.
Prof. Dr. Ümit Meriç ile stanbul'a nazar demesin diye penceresinden her gün Ayet-el Kürsi okuduu Çengelköy'deki evinde görütük. Ruh dünyasndan, maddeye ve hayata bakndan konutuumuz Ümit Meriç için hayatta her eyin bir anlam var, hiçbir ey tesadüf deil.
Adm, nereli olduumu, admn nereden geldiini... hepsini not aldnz. Hayatta karlatnz her eyi not alr msnz?
Ehemmiyetsiz gibi görünen eyler zaman içinde deer kazanabilir. Ben bunlar yazyorum ve asla atmyorum. lerde bu defterler ne olacak ben de bilmiyorum ama bir ekilde bir yerlere giderse, belki de insanlar hiç tahmin etmedikleri bir insan hakknda tek bilgiyi orada bulacaklar. Bir tür ariv bu. Tarihe dipnot dümek gibi. Genelde dönüp okumuyorum da ama lazm olup baktmda çok faydas oluyor. Beynim çok dolu olduu için bazen atlamalar yapabiliyorum. Geçtiimiz gün bir ödemeyi yapp yapmadm oradan kontrol ettim. Seyahatlerimde özellikle not alrm, sadece seyahat etiim yerlerle ilgili deil. Tantm kiiler de. nsanlarla olan ilikilerim de kayt altna girmi oluyor.
Ayn ekilde rüyalarnz da yazyorsunuz deil mi?
Rüyalarm da ayn ekilde kayt altndadr. Sabah erken kalktysam hemen yazmay tercih ederim. Çünkü rüyada detay yoktur, her ey anlamldr. Aradan zaman geçince bazen anlar kaybolabilir. O bakmdan sekreteryamda çok sadakat üzre çalm olmuyorum ama hemen yazarsam bütünüyle kalm oluyor hafzamda.
Bu notlar nasl almaya baladnz?
Namaza baladktan sonra hayatta karlatm her eyin bir anlam tadn, bunun sadece benim dikkatime bal olarak anlam kazandn, dikkat etmezsem o anlamlar yitirdiimi hissetmeye baladm. Bunlar kaydedeyim dedim. Birkaç rüyam beni çok etkiledi. Bunlar unutmayaym dedim. Böylece yazmaya baladm. Küçüklüümden beri çok rüya görürüm. Her sabah kahvaltda annem, babam ve abim rüyalarm dinlerlerdi benim. Alt ay sonra dönüp onlar okuyunca fark ettim ki önceleri benim önemli bulduum eyler aslnda daha da önemli oluyor. Bu benim için kaybedilmemesi gereken bir zenginlik. 33 yldan beri rüyasn yazan baka bir insan var mdr bilmiyorum? Bu benim kaderim herhalde. Yllarca babamn sekreterliini yaptm imdi de rüyalarmn sekreterliini yapyorum.
Peki rüyalarnz çkar m?
Bunu söylemek caiz deil. O bir sr. Rabbül alemin ve kul arasnda bir sr. Bütün namaza yeni balayanlarda olan bir haldir bu. Rabbül alemin ikramn dozunu arttrr. Balangçta yazmamn sebeplerinden biri de buydu ama birebirlik peinde deilim. Rüyann kendisi önemli benim için. Rüyann çkmas katmerli bir güzellik olur ama bunun için deil yazmam. Çok önceden gördüüm bir rüya yllar sonra çkabiliyor.
Hayatnz bu tevafuklara göre yönlendirdiiniz oluyor mu?
lk umremde 2000-2001'e balayan gece tavaftaydm. "Bu gece herkes sevdiine bir hediye veriyor. Ben sana hürmetimi ve muhabbetimi getirdim sen de bana bir hediye ver dedim" Kabe'ye. O gece tavaf namazm klp çkmken bir Kabe kelebei gördüm. Kabe'nin örtüsü üzerinde gri yeil ve beje yakn pembe büyük kelebekler vardr. Gündüz gece Kabe örtüsünde dururlar. Baktm bir kelebek ölmek üzere. Kabe'de biliyorsunuz hiçbir hayvana zarar veremezsiniz. Bekledim bir saat. Kelebek öldü. Onu dikkatle alp odama getirdim. Orada da bir süre beklettim canlanmad. Ben de onu aldm getirdim, hala saklyorum. Onu Kabe'nin bana verdii bir hediye olarak kabul ettim. O Rabbimin ylba gecesi Kabe'den bana verdii bir hediye oldu. Dualarmn kabulü olarak baz eylerin zuhur ettiini görüyorum ve her eyin bir anlam olduunu hissederek hayatm sürdürüyorum.
ehir kültürü ve edebiyatla çok ilgilisiniz. Babanz da dünya edebiyat üzerine yazacakken sosyoloji üzerine yazmak ve konumak zorunda kald. Siz de belki edebiyat ya da sanat tarihi seçecekken sosyolog oldunuz. Akl m, muhayyile mi? Düünce mi, sanat m diye sorsam?
nsan ruhunu ve zihnini birçok kaynaktan akan derelerle besliyor uurumuzda bir umman oluuyorsa o bir tek sudan beslenmiyor. Bu bakmdan edebiyatç olacam ya da sanat tarihçisi olacam diye bir düüncem olmad. Aklm ve muhayyilem de ayn kalbn içinde birbiri ile sarma dola olmu vaziyette oturuyorlar. Sanat ve sanat tarihini çok seviyorum, kentle ilgim önceden de vardr. Belki babamdan aldm en önemli ders de bu oldu. Onun Latin bir yazar vard, Terrence. "nsanm insanla ilgili hiçbir ey bana yabanc deil." Bu benim mizacm çok iyi tercüme eden bir cümledir.
Seyahatleriniz de ehir kültürüne yönelik seyahatler mi oluyor?
Dünya seyahatlerini yapmn meneinde 2 itici güç var. Biri secdelenmemi topraklar secdelemek. Ben Afrika, Avrupa ve Asya'nn merkezinde bulunan stanbul'da namaz klyorum. Hacym, 2 kere umreye gittim ama benim için önemli olan Kabe'ye en uzak noktalara gidip orasyla Kabe arasndaki mesafeyi secdelemek. Böyle bir manevi zevk edindim. Bu maksatla Avrasya'nn dört köesine gittim. Çin Seddi'ne gittim ve orada namaz kldm. Güney Afrika'ya gittim Cape Town'da Ümit Burnu'nda namaz kldm, Afrika'nn en güney noktas. Norveç'in en eski ehirlerinden biri Trondheim orada kldm. Portekiz'de Sintra'da oradaki bir Müslüman kalesinin burcunda namaz kldm. Cabo da Roca, Kaya Burnu Portekiz'in ve Avrupa'nn en bat noktas. Yani Afrika'nn en güneyi, Çin'in en dousu, Avrupa'nn en kuzeyinde namaz kldm. Genelde açk havada klyorum bu namazlar.
Buralarda kldnz namazlarn tad dierlerinden farkl m?
Çok farkl. Kabe ortada. En uzak noktalardan selam veriyorum. Kabe merkezli bir corafya ina ediyorum kendi gönlümde. Oralardaki insanlarn da ehl-i secde olmalarna duyduum hasretin mayas olsun diye klnan namazlardr bunlar. Ben dua ile mükellefim baka bir ey yapamyorum ama dua ediyorum. slamiyet için çok ey yapmak isterdim ama Allah imdi bana onu nasip ediyor ben de dua görevimi ciddiyetle yerine getiriyorum.
Seyahatlerinizin ikinci amacnn dünyay Türkiye'ye tamak olduunu söylediniz?
stanbul dünya ehirleri arasnda jeopolitik, tarihi, corafi olarak son derece merkezi bir konumda. Ben stanbul Seyyahlar kitabn stanbul'da yaayan fakat yeterince görmeyen insanlara anlatmak ve onlara da stanbul'da yaamaya layk olma uuru yaratmak için hazrlamtm. stanbul'un önemi ile dünyay Türkiye'ye tamak birbirine paralel giden konular. nsanmzn dünyaya yabanc kalma hali yüzyln gerçekleriyle badamyor. Ben bütün bu seyahatlerde aldm notlardan, topladm çiçek tozlarndan, kestane bal m, çiçek bal m ne çkacak bilmiyorum ama bunlar bende mevcut. Sonradan bunlarla dünyay Türkiye'ye tam olacam.
stanbul a biri olarak "Kanal stanbul projesi"ni nasl deerlendiriyorsunuz?
Daha projenin ne olduunu anlamadk. Herkes ayakland. Bu kanal sayesinde Boaz rahatlayacak ve tehlikeden kurtulacak. Bu söylendii gibi Sokullu Mehmet Paa'nn projesidir. Ecdadmzn düündüü projeleri bugün teknik olarak yerine getirmek çok daha kolay. "Ne kadar ho bir fikir" diyeceklerine kar çkyorlar. stanbul'un güzelliini ortaya çkaracak bu proje, çünkü gerçekten Boaz' hiç kullanamyoruz. Ben her zaman yüzmek isterim Boaz'da fakat deniz trafii nedeniyle yüzemiyoruz. Boaz çok daha stanbullularn olacak. Orada yeni bir ehir kurulacaksa fazla nüfus oraya geçecek, böylece ehrin patlamak üzere olan nüfusu oraya kayacak. Trafik de azalacak.
Babanz Cemil Meriç için bir eref defteri hazrladnz duydum. çeriinde ne var?
Cemil Meriç eref Defteri, Tayyip Bey'in stanbul Belediye Bakanl srasnda bana hediye ettii bir defter. O srada ben babamla ilgili aylk toplantlar yapyordum. Cemil Meriç okurlarn bir araya getirip tanmalarn salamak için aylk bir toplant düzenliyordum. Cemil Meriç'in eserlerini okuyup onu tanmam ama bana dost olmu bir yakn akrabalar zümresi olutu. Bu toplantlara geldikçe babamla ilgili görülerini bir deftere yazdlar. Kzma miras brakmak üzere böyle bir defter var. "Bu liste sana brakacam mirasn hepsinden daha büyük ve hepsinden daha anlamldr" diye yazmtm bana. Bu toplantlardan birine Tayyip Bey de gelmiti. O da yazd. Herkes bana hitaben yazmasna ramen sadece Tayyip Bey Hazal'a hitaben yazd.
Muzaffer Ozak' manevi babanz olarak nitelendiriyorsunuz. Nasl bir gönül banz oldu?
Pazar günleri hariç yedi ylmn her günü Efendinin huzurunda geçmitir. Sahaflarda eyh-ül Sahhaf olarak bilinirdi. Namaz öncesi dönemimde o zamana kadar yaamakta olduum dünyann çok ötesinde, çok anlaml, çok derin, çok kucaklayc, çok zengin zaman ve mekan aabilecek kadar baka bir dünyann var olduunu hissettim. Ruhum skld zaman çok youn bir kabz hali yayordum. Zaten ilk namazm da böyle bir zamanda kldm, lakin ilk namazm klmam hemen bütün kabzlarm yok etmedi. Yeniden kabza yaklatm hissettiim bir anda ben Muzaffer Hoca'ya gideyim diyordum. Dükkandan içeri girdiim an skntnn zerresi kalmyordu. Onun yüzünü görmek benim bütün o kabz halimi bir salisede yok ediyordu. Ruhum skldkça onu ziyaret etmeye baladm. Ruhumun sknts zamanla kalmad. Orda olmann dnda baka hiçbir eyi önemli bulmadm için huzuruna gitmeye baladm. Efendinin huzurunda da hiç not almadm ben. Çünkü o lezzeti orada yaadm. Onu baka bir ana brakmay düünmedim.
Eyayla olan ilikiniz de farkl?
nsanlara ve eyaya bir muhabbetle balym. Bu dervilikte adaptr zaten. Bir dervi gece yatt zaman yorgann öper ondan sonra üzerine çeker. Çünkü yorgan onu stacaktr. Öperek bu minneti ifade etmi olur. Eyalarn da ruhu olduuna inanyorum. Çok uzun zaman kullandmz bir buzdolab vard. Annem vefat etti, topraa verdik. 25 sene tkr tkr çalan buzdolabmzn o gün bozulmu olduunu gördüm. Annemin kalbi durdu buzdolabnn da motoru durdu. Birçok insan buna tevafuk diyecektir. Hakl da olabilirler ama benim ahsi tecrübelerim eyayla aramzda manevi ban kurulduu yönünde. Bu yüzden mail kullanmyorum. Elimin scakl ile lklaan bir kadn üzerine, elimde tuttuum bir kalemle duygularm dökmem, onu katlayp öperek göndermemle, o scakln o eyada mahfuz olacan alann da onu hissedeceini ve aramzda maddenin ötesinde manevi bir ba kurmaya yardmc olacan biliyorum.
Eyaya bu yaklamn dervilikte adaptr dediniz. Tasavvufla ilgileniyor musunuz?
Tasavvuf kelimesinin kullanlmasndan çok holanmam. O zaman konu bir resmiyet kazanyor ve elimden kaçyor. Halbuki benim için bütün bu yaadklarm kendi kiisel tecrübelerim. Seneler önce Ahmet Eflaki Dede'nin "Menakübil Arifin" kitabn okuyorum. Hz. Mevlana'nn hayatn anlatr. Masann bandaym, ayaklarm da kaldrp demirine koymuum. Kendi kendime "Benim oturuum çok da düzgün deil bu zevat karsnda" diye düünürken sayfay çevirdim. Okuduum ilk anekdot bana cevap verdi. Selahattin Zerkubi Hazretleri Hz. Mevlana'nn söylediklerini not alyor. "Efendim siz mücevherler saçyorsunuz ben de not alyorum ama bazen elim ayam çok münasip olmayan ekilde huzurunuzda bulunuyor. Bunu saygszlk addetmenizi istemem" diyor. Hz. Mevlana da "Cann nasl isterse öyle otur" diye bir cevap veriyor. Bunu okuyunca kalakaldm. Bir insana sorusunun cevab bu kadar çabuk mu gelir? Bu tür tecrübeler adeta kaderi yazan kalemin czrtsn hisseder gibi yaamamz salyor.
Kitap çalmalarnza maneviyata yöneldiiniz dönemden sonra m baladnz?
Çalmalarm Tanpnar'la ilgili bir kitap oldu. Tanpnar'n ahsiyetinde ruhumun arayna yakn cevaplar buldum. Türkiye'nin benden istediinin sosyoloji okumann bana getirmi olduu sorulardan çok, benim de aczimi hissettiim konularda olduunu hissettim. Dualar ve Aminler diye bir kitap olacan tahmin etmiyordum. Ama gönlümden tulû eden dualar bir yerlere yazyordum. Emine Erolu talep etti. Birini bir defterin arkasndan, birini bir kitabn kenarndan bularak bir araya getirdim. çimdeki Cennete Yolculuk'un kitap haline gelmesini Mustafa Armaan teklif etmiti. En çok sevilen kitabm oldu. 21. baskda. Kendi manevi yolculuumu anlatyorum. Hissediyorum ki Türkiye'nin geni bir insan kitlesi de yeni bir yolculua çkmak, böyle duraklardan geçmek böyle dönemeçlerden geçerek önünde yeni bir ufuun açldn hissetmek istiyor.
Bundan sonras için ne tür çalmalarnz var?
Bundan sonraki çalmalarm da sevk-i ilahi ile bu yönde olacak gibi duruyor. Benden Bursa Ulucami ile ilgili bir makale istediler. Bal "Bir Mabedle Aralanan Zaman Perdesi" olacak. Bu yaz benden istenmeseydi ben zaten yazacaktm, çünkü bayramda Bursa'ya gittim. Bayramda herkes kendi büyüünün mezarlarna gidecek. Osmanl padiahlarn bayram günü ziyaret etmek kimsenin aklna gelmeyecek. Halbuki bayram sabahlar mevtann ruhen mezarnn bana geldii söylenir. Kzm ve bir arkadayla Bursa'ya gittik. 6 gün 6 padiah ziyaret ettik. Her birine Yasin okuduk. Bursa'nn kendisinden çkt çalmalarm bir mabede younlatm. Bir mabedden neler çkmyor. Bu açdan yazacam kitaplardan birinin ad "Asrlarn Harman Yeri Anadolu" baln tayor.
Seyahatleriniz kitaplaacak sanrm?
Evet. Ayrca "Dünyann Kabzgah stanbul", bir de "Dünyadan Kainata Mektuplar" diye bir kitap hazrlm var. Bunlarn ötesinde "çimdeki Cennete Yolculuk'un ikincisini hazrlyorum. Sosyolojiden aramdaki Katolik nikahm nedeniyle bir türlü vazgeçemiyorum. 30 yl hocalk yaptm. O malzemeleri bir kitap halinde toplamak niyetindeyim. 30'dan fazla dosyam var. Bu dosyalardan 5 ciltlik bir kitap çkarma niyetindeyim. "Sosyolojik Düünce Atlas". Eski Çin'den balyorum, Konfiçyüs'ten. 5. ciltte de çada Çin'de sosyoloji çalmalarn veriyorum. Avrupa, Latin Amerika, slam ülkelerindeki sosyoloji çalmalarn ele alyorum. Hakikaten bir atlas.
Yeni afak
Yazar: Emeti Saruhan |
01-05-11 |
||
| E mail: haberkültür.net | Tweet | ||
 |
 |
||
