Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : EDEBÝYAT / UNUTULMAYANLAR | Okunma Says: 3346 |
Cumhuriyet döneminin en önemli romanc ve düünürlerinden biri olan Peyami Safa (1899-1961) vefatnn 50. ylnda düzenlenen çeitli toplantlarla anlyor. Çeitli üniversitelerle Belediye Kültür Müdürleri tarafndan düzenlenen bu toplantlarn yararna inanyorum.
Bizde en çok okunan romanlardan olan Dokuzuncu Hariciye Kouu ile Fatih Harbiye romanlarnn da yazar olan Peyami Safa için düzenlenen toplantlarda, yazarn bir roman kahramann andran hayat, eserleri, bunlardaki üslubu ve fikirleriyle edebi hayat konuuluyor.
Babas air smail Safa'nn sürgünde ölümünden ötürü, Peyami Safa genç yata, tahsil hayatn tamamlamadan çalmak ve para kazanmak zorunda kalm, erken olgunlat için de, yaz hayatnda saysn kimsenin kesin olarak bilemedii kadar yaz ve kitap yaynlamtr.
Hayat roman olan romanc
Peyami Safa, hayatn kazanmak için yazd romanlarnda Server Bedii adn kullanyor. Hayat hastalk, fakirlik ve çeitli çilelerle geçen Peyami Safa için edebiyatn altn çocuu denmitir. Aslnda romancl her eyden önemli gören Peyami Safa, 40 yl boyunca durup dinlenmeden fkra, makale, hikâye, roman ve edebiyat eletirisi gibi birçok türde eserler verir. Edebiyat eletirileriyle fikri yazlarnda konuya çeitli açlardan bakan fikir adam olduu kadar edebi eserlerinde yetkin bir gözlemden kaynaklanan zengin ve renkli bir anlatm tarzn benimseyerek, o dönemin bol çarml stanbul Türkçesini de büyük bir baaryla kullanr.
Fikri eserlerinde Dou-Bat Sentezi peinde koan Peyami Safa, romanlarnda bu iki dünya çatmasn çeitli görünüleriyle iler. Eserleriyle her çevrenin ilgisini çeken romancmz bunlarn yan sra polisiye roman alannda da önemli örnekler verir. lk roman Sözde Kzlar (1922) ile balad romanclnda, çeitli yönleriyle sosyal konular ele alrken, insan psikolojisini irdeleyerek devam ettirir. Gazetecilik hayatna Yirminci Asr'da balayan Peyami Safa, Akam, Cumhuriyet, Milliyet gibi döneminin ünlü gazetelerinde de yazlar yazar. Kültür Haftas ile balad kültür dergiciliini de Türk Düüncesi ile devam ettirir.
Sözde Kzlar, Maher, Canan, Sabahsz Geceler, Cumbadan Rumbaya, Fatih Harbiye, Attila (tarihi roman), Dokuzuncu Hariciye Kouu gibi çok okunan romanlar yannda, Matmazel Noraliya'nn Koltuu ile Yalnzz adl çok emek verilmi çok önemli son iki roman var. Ayrca, Server Bedi imzasyla yazd pek çok kitab yannda polisiye türünde olan Cingöz Recai adl bir dizi popüler roman yaynland. Bunlarn çou sinema filmine konu oldu.
Türk nklabna Baklar adl salnda iki kere yaynlayp ikinci basksna yeni bir önsöz yazd kitab yannda, Peyami Safa'nn çou dergilerde ve gazetelerde kalan pek çok yazs var. Türk Düüncesi'nde gerek telif ve gerekse tercüme olarak o dönemin fikir hayatn oldukça etkilemi bir çok fikri yaz yaynlandn biliyoruz. Bu yazlarda sosyalizme kar bir tür liberal görülerin savunulduu görülür. Din ve medeniyetten çok kültür meseleleri üzerinde durulan bu fikri yazlarn Türk fikir hayatn zenginletirme çabasnda olduu görülür.
Peyami Safa'nn görüleri ile sanat ve edebiyat konular üzerine yazdklarn ölümünden sonra bir araya getiren pek çok kitap yaynland. Bunlardan bir ksm gazete yazs veya konferans metni olduundan yazarnn görülerini bütün halinde toparlayc niteliktedir. Bunlarn içinde Dou-Bat Sentezi, Seçmeler ve Ötüken Yaynevi tarafndan derlenip kitaplatrlan, bugün de önemini koruyan pek çok kitab olduunu ifade etmeliyim.
Peyami Safa bu ülkenin belki de erken görülen liberallerinden biridir. Hem resmi ideolojiye, hem de Komünizme kar çkarken Necip Fazl gibi slâmi dünya görüüne sahip olma çabasn deil, bir tür Dou-Bat sentezi arayn liberal Bat Avrupa düünürlerine yakn düen görülerle gelitirmeye çalmtr. Fakat Kemalizm ile Komünizmin en önemli ideolojiler gibi görüldüü, Çadalamann tek boyutlu Batllama gibi alglanld ve Pozitivizmle Materyalizmin tek yol gibi görüldüü bir dönemde, Kemalist Solculuu devlet destekledi.
Romana dair görüleri
Peyami Safa'nn sanat ve edebiyat konular üzerine yazdklarn bir araya getiren Sanat-Edebiyat-Tenkit adl derlemenin roman bölümünde dikkate deer sekiz yaz var. Bunlardan bir ksm konferans metni olduundan yazarnn görülerini bütün halinde toparlayc niteliktedir. Bu bölüme yeni basklarda romanlar ve romanclar üzerine yazd tantma ve eletiri yazlar da eklenirse, Türk romannn bütün boyutlaryla ele alnd günümüzde, dikkate deer bir birikim salanm olur.
Söz konusu derlemede onbe sayfa uzunluunda bir yaz var: "Roman-Buhran ve Meseleleri"... Yaznn ikinci bal, Mevzu, Teknik ve Üslûp adn tayor. Bu yaz "roman yazma hâdisesini hem bir konferans, hem de bir roman mevzuu gibi" ortaya koyuyor. lk cümlesi u: "nanr msnz ki bazan bir romancnn eserini hazrlarken geçirdii tecrübe, içinde hayat ve heyecan kyametleri kopan romannn mevzuundan daha canl bir roman mevzuudur?" Romanda ele alnan konunun romancnn hayat tecrübesinden muhayyilesine, oradan da beyaz sayfaya geçiine kadar geçirdii deiim, kahramanlarla yazarn vazgeçilmez ba, bunlar tasarlanrken romancnn benimseyecei sosyal plânn toplum karsndaki durumu, birer "mesele" olarak ele alnr ve teknik konusunda da unlar söylenir:
"Roman hayatn imkanlar arasndan bir tercih ve terkip olduuna göre ondan ayr bir yapya sahiptir. Onun kronolojisini takip etmemelidir. Romanda geçmiin mutlaka evvel, gelecein sonra olmas da art deildir. Hatta kahramanlara ait biyografik izahlarn vak'alardan sonra gelmesi iyi bir romann tekniine ait zaruretler arasndadr."
Bundan yllarca önce yaynlanan bu yaznn devamnda üslûba ilikin, iyi bir roman okuyucusunun kendiliinden farkna varaca bu açklamalara benzer eyler ifade edilir.
Peyami Safa, Türk romannn geliiminde romanlaryla olduu kadar roman kültürü hakkndaki yazlaryla da önemli bir yere sahiptir. "Hariçten gazel" konusunda önemli saylabilecek ikazlaryla romanmzn seviye kazanmas yolunda ciddi gayretleri olmutur. Batl romanclarn çalmalarn dikkatle izlemi, bunlardan dikkate deer yenilikleri, roman sanatna ait önemli tenkitleri bizim okuyucumuza da duyurmutur. Bu derlemede yer alan "Roman Cemiyetin Aynas" balkl yazs, o günlerde Fransa'da yaynlanm bir kitab tantyor. Romann Kudretleri adl kitabn yazar Roger Caillais. Peyami Safa'ya göre bu kitap "roman sosyoloji bakmndan inceleyen ilk eser"dir. Eseri ana hatlar ve dikkate deer tezleriyle tanttktan sonra unlar söylüyor:
"Bir buçuk asrdan beri hzl bir gelimeyle hikâye san'atnn bütün inceliklerini kazandktan baka felsefeyi ve psikolojiyi de kendi müahede ve izah sistemi içine alan roman, çatlak veya düzgün, çarpk veya doru, fert ruhunun olduu kadar cemiyetin de aynasdr."
Peyami Safa, romann muhtevasna ait görüünü yanstan bu cümlelerin ardndan, romann Fransz htilali'nden bu yana üstlendii fonksiyonu öyle dile getirir: "Yüz elli seneden beri roman dizginini liberal nizamn kopard bu beeri hayvann (yalnzla terkedilen ferdiyetin), seyisi olan cemiyete kar isyann ve mücadelelerini aksettirmektedir." Son cümlede roman, "cemiyetle beraber onu hükmü altnda bulunduran nazm fikrin de emrinde" görülür; "cemiyet neyse, roman da odur."
Sonraki yazda da "Okuyucu ve romancnn birbirini hazrlad, ortaya çkan eserlerde ayn ölçüde "eref" ve "suç" ortakl olduu belirtilir. Bu görüler bat toplumu için ne kadar doru ve bir gerçein ifadesi ise, bizim için de o kadar gerçek-ddr. Çünkü toplum bu maceraya ortak deildir...
Görüldüü gibi, Peyami Safa bu toplumun temel deerleriyle kültür ve sanat konularn, özellikle de roman bir bütün olarak ele alr ve deerlendirir. O yüzden de onu romanmzn önemli kilometre talarndan biri olarak görüyoruz. Sosyal ve siyasal meselelere bakn ayrca ele alarak, din ve medeniyet konularnda daha çok batl gibi deerlendirdiini bilmeliyiz.
Böyle bir dönemde farkl alternatiflerin peinde olan bir ahsiyet rahmetle anlmaya deer.
Yazar: Mustafa Miyasoðlu |
15-05-11 |
||
| E mail: milligazete.com | Tweet | ||
 |
 |
||
