Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / CEMÝL MERÝÇ'TEN SEÇMELER | Okunma Says: 8271 |
Montesquieu2, Dou despotizminden3 söz eder. Düünmez ki despotizmin âlâs, perestikâr4 olduu ngiltere’de ve tebas bulunduu Fransa’dadr. Ne beyzadelerin dillere destan zulümlerini, ne isim hanesi açk tevkif5 emirnamelerini hatrlar. Bu akn toprak aasnn hakkmzdaki türrehat6 sadece gülünçtür: “Türkler dünyann en çirkin insanlar idi. Karlar da kendileri gibi kaknemdi7. Rum dilberlerini görünce akllar balarndan gitti. Baladlar kz kaçrmaya. Zaten ezelden beri yahuttular” v.s. “Türkler eek olacak öbür dünyada. Yahudileri srtlarnda cehenneme tayacaklar. Bütün kavimlerin en cahili…Türkiye’de tebann servetine, hayatna, haysiyetine kimse aldr etmez. Anlamazlklar çabucak karara balanr. öyle ki: Paa davaclar dinler, sonra falakaya yatrr herifleri, bir ala döver ve böylece davay neticelendirir.”
Bizi bu kadar tanr Montesquieu. Bat yazarlarnda ciddiyet ve dürüstlük aramayacak kadar bat irfannn ainas olanlar için bu hükümlerin tek orijinal taraf terbiyesizliktir.
“Kanunlarn Ruhu”8 müellifi9, ülkesinin I.François’dan10 beri çok sk münasebet halinde bulunduu Osmanl mparatorluunu bu kadar tanrsa, Hint’i, Çin’i, ran’ ne kadar tanr? Ne gariptir ki bu hayalperest ve hayasz yazarn douya izafe ettii11 despotizm birçok batl yazar tarafndan münakaasz12 benimsenir. Wittfogel13 Sovyetlere çatmak için dou despotizmin bayran omuzlar; bizim köksüz ve ufuksuz aydnlarmz da tarihimizi karalamak için Montesquieu’nun corafi kaderciliine14 snrlar.
1 Bu Ülke. letiim Yaynlar 1996. s.192.
2 Montesquieu: Charles-Louis de Secondat Montesquieu. 1689-1755 yllar arasnda yaam Fransz filozofu ve politik düünürü. Bir siyaset sosyolojisi gelitiren Montesquieu’nun En ünlü eserleri: Kanunlarn Ruhu ve Acem Mektuplar’dr. Cemil Meriç’in ifadeleriyle: “Fazla iirilm bir öhret. Hammer, bn Haldun’a slam’n Montesquieu’sü diyor? … ltifat deil, iftira.”
3 Despotizm: Yönetimin kendi keyfine göre ve zorbaca hareket eden bir kiinin yetkisinde olduu yönetim ekli.
4 Perestikâr: Delicesine seven, tapnan.
5 Tevkif: Durdurma. Hukuk terimi olarak, bir suç dolaysyla birini tutuklama.
6 Türrehat: Saçma sapan söz.
7 Kaknem: Çirkin, huysuz, kuru, sska.
8 Kanunlarn Ruhu: Fransz yazar Montesuieu’nün 1748 ylnda Cenevre’de yaynlad eserinin ad.
9 Müellif: Kitap yazan veya kitap hazrlayan, bir eseri ortaya koyan ve eserin sahibi olan kimse, yazar.
10 I.François: (1494-1547). 1415-1547 yllar arasnda hüküm süren Fransz kral. Hümanistlere kapsn açt, bilim ve sanata önem verdi; ama bütün bunlar unutuldu. Onu daha bilindik yönleriyle hatrlatalm: ”Alman mparatoru arlken’le, 24 ubat 1525’de yapt Pavye Sava'nda yenilerek esir düünce annesi ile birlikte, annesinin azndan, Büyük Osmanl Sultan Kanuni Sultan Süleyman’a bir mektup yazarak öyle imdat diledi: ‘imdiye kadar olumun kurtuluunu arlken’in insafna brakmtm. Fakat arlken oluma hakaretler etmektedir. Dünyaya geçen hükmünüz, cihann bildii azamet ve annzla olumun kurtulmasn temin etmenizi zat- ahanenizden niyaz ediyorum.”
Bir de dans meselesi var. Kanuni'nin François'e yazd bir mektup yüz yl dans yasaklatmt: "Ben ki, krk sekiz kralln hâkan Kanuni Sultan Süleyman Han'm. Sefirimden aldm rapora göre, memleketinizde dans ad altnda kadn erkek birbirine sarlmak suretiyle insanlar arasnda oyun oynanmakta olduunu iitmi bulunmaktaym. Hemhudut olmaklmz dolaysyle, i bu rezaletin memleketime de sirayeti ihtimali müvacehesinde Name-i Hümayunum elinize ulatndan itibaren derhal son verilmedii takdirde, bizzat Ordu-yu Hümayunumla gelip men'e muktedirim!..”
11 zâfe etmek: Yaktrmak, mal etmek
12 Münakaa: Tartma
13 Karl August Wittfogel: (1896-1988). Alman kökenli ABD’li tarihçi, iktisatç ve sosyolog. Anti-komünist tavrnn tesiri ile ortaya att hidrolik toplum(su toplumu) tezi ile maruftur. Dou despotizmi konusundaki çalmalarnda, Marx’n “Asya tipi üretim tarz” hipotezinden etkilenmitir. Siyasi tazyik ile de olsa 20. asrn en önemli kuramclardan biri olarak kabul edilmektedir. Görüleri özetle: “Douda devlet ekonomiye dorudan müdahale etmekte ve üretim araçlarn elinde tutmaktadr. Sulamann mümkün olduu ve büyük verim artlarna olanak verdii yörelerde, pahal sulama projelerinin gerçekletirilmesi airet kurumlarnn üzerinde güçlü bir devletin kurulmasna imkân verir. Mezopotamya ve özellikle Msr gibi ilk medeniyetler sulamaya olanak tanyan nehirler çevresinde ve bir merkezî devleti de beraberlerinde getirerek kurulmulardr.”
14 Corafi Kadercilik: Genel olarak, insan mizacnn, içinde yaad corafyann özelliklerine paralel ekillendiini savunan kadercilik anlay olarak tarif edebiliriz. Ama burada anlatlmak istenen Montesquieu’nun corafi kaderciliidir. Onu da u ekilde özetleyebiliriz: “Montesquieu, üç tür yönetim tarzn birbirinden ayrm ve corafyaya uygun düen yönetim ekillerinden söz etmitir. Buna göre, despotizm büyük devletlere, scak iklimlere uygun düer ve korkuya dayanr. Ne souk, ne de scak olan bir iklimin hüküm sürdüü, orta büyüklükteki devletlere uygun düen yönetim biçimi, monaridir ve an ve erefe dayanr. Souk iklimlere ve küçük devletlere uygun düen rejim, demokrasidir. Demokrasinin yönetim ilkesi erdemdir.
Yazar: Harun ÞAHÝN |
09-06-11 |
||
| E mail: sahharun@hotmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
