Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / MÜLÂKÂT | Okunma Says: 7699 |
Tasavvuf slam'n arkeolojisidir
Mahmut Erol Klç ile Sabah Gazetesinde yaplan mülâkat:
Sabah Gazetesinde slam’ zahiri ve batnyla yorumlayabilecek ve kadim gelenekten deer üretebilecek açlmlarla gününe söylecek önemli sözleri olan Prof. Dr. Mahmut Erol Klç ile bir söylei yaplm. Yine o yumuak ve emniyet hissi uyandran üslup ile pek çok girift meselede uyankla sevkedici mesajlar verilmi. Her zaman olduu gibi sorulandan daha fazlasn bulduumuz bir mükâleme olmu. Erileri düzeltmek için ellerinde yetki bulunanlarn okumas ve düünmesi gereken çok ey var içinde:
“Yüzyln banda tekke ve medreselerin kapatlmasna kar çkan Mustafa Kemal'in yakn arkadalar da vard. 'Paam, ngilizin Oxford'u, Franszn Sorbonne'u var, bizim de bu müesselerimiz var,' demilerdi. Evet, reforma ihtiyaç vard, ama devrime var myd? O çizgi ruh olarak sürseydi, bizim modernistlerimiz dinlerini içselletirselerdi, daha güzel sentezler çkard ortaya. slam dini, elit kesimin elinden çknca toplumda itibarl konumunu kaybetmeye balad. O ailelerin çocuklar daha çok mühendislik ve tp okumaya balaynca, dindarlk ve dini ilimler ister istemez taraya kayd. Ciddi bir paradokstur bu. Halil nalck'n tabiriyle yine, 'Cumhuriyet kurucularnn iyi niyetli hatalar,'dr bunlar. Siz hem slam dininin fanatik tarafyla mücadele etmeyi düünüyorsunuz hem de bununla en güzel mücadele edecek yer olan tekkeleri kapatyorsunuz.”
"Ülkemizde tasavvufi pratikler yasaktr. 30 Kasm 1925'te çkarlan kanunla yasaklanmtr. Ki AB'ye giri süreci içerinde buna da dikkat çekmek istiyorum. Sümela Manastr'nda ayin tertip edilmesi gibi özgürlükleri destekleyen biriyim, ama ayn ekilde slam Tasavvufu'nun pratii üzerine kurulmu olan prangalarn da dile getirilmesini istiyorum. Dergâh kapaldr slam Tasavvufu'nun.”
“Rönesans, Budac bir anlayn tepetaklak hale getirilmek suretiyle oluturulmu bir anlay. Bugünkü gayri insani birçok yaklamn fikri temellerinde Rönesans yatmyor mu?” gibi… Tamamn paylayoruz keyifle:
slam felsefesinde tasavvuf, bn Arabî gibi isimlerden öte bn-i Rüd gibi aklc diyebileceimiz filozoflar öne çkyor sanki. Nedir sizce bunun sebebi?
Selçuklu Osmanl çizgisinde, büyük bir slam düünürü olmakla beraber 
yaklak 800 yl bn-i Rüd tannmaz bu topraklarda. Cumhuriyet dönemiyle beraber, kurucular, Tbbiye ve Harbiye'den mezun pozitif bilimler tahsil etmi kuak tarafndan kefedilmitir. bn-i Rüd, Bat'dan kefedilmitir, Dou'dan deil. Kemalist slam anlaynn bu yaklamn modern Müslümanlar da benimsemilerdir, o yönde örtüürler.
bn Arabî, kitabnzda da belirttiiniz gibi yemeine zehir katlarak öldürülmeye çalyor. Nedir insanlar rahatsz eden?
Öldürme teebbüsü enbiya ve evliyann, nebilerin ve velilerin çokça bana gelmitir. Bundan dolay ehit peygamber çoktur. Bunun izah: Alt mertebe, üst mertebeyi öldürmek ister. Bunun sebebi kskançlk olabiliyor, siyasi baz eyler olabiliyor, ama en temelde anlamayanlar var. Ki bunlar Kuran tabiriyle çounluktadr. bn Arabî gibi slam irfann en üst mertebelerinden açmaya çalan bir kiiyi, daha alt mertebelerde dondurulmu bir anlay sahiplerinin kolayca hazmetmesini beklemek de abestir.
'bn Arabî'ye Osmanl'nn yükseli döneminde önem verildi ama çökü döneminde yeterince önemsenmedi,' diyorsunuz. Nedir bunun sebebi?
Son yllarda Halil nalck hocann da belirttii gibi; Osmanl'da maneviyat tarihini ihmal ettik. Yegâne parametre Osmanl toplumunun çöküünde ekonomik deildir. Osmanl aydnlar, 'Biz iki anneden süt emdik; bn Arabi ve Mevlana,' diye tarif ederler. Devletin kuruluu oraya dayanyor. Orhan Gazi, Osman Gazi'lerin yannda bulunan aydn kesim, bn Arabî çizgisinde olan kesim. Çok sonralar bu kesim Çivizade ve Kadzade ailesinin gayretleriyle dlanmaya balamtr.
Nasl gayretler?
Bunlar fkh ilmi mensuplar... 'slam dini eittir hukuki normlar,' diyen yaklam. Oysa ki bakyoruz Kuran'a, hukuki normlar, yaptrmlar, yüzde 30'luk bir yeri igal ediyor. Onun haricinde büyük bir oranda tefekkür dünyas ve buna ait ilimler var. Bu ilimler ihmal edilip, forma ait ilimler öne çkarlrsa, bu din bir yerden sonra phtlar, dondurulur. Bu yeniyetme molla tipi Çivizadeler'in temsil ettii tahrikler, ajitasyonlar sayesinde tekkeler basld, derviler dövüldü... Cumhuriyet'in Diyanet leri Bakanl anlay, Çivizade çizgisine yakn bir çizgidir. Arapça grameri örenmek suretiyle ortaya çkan bir din alimi tipi oluturmutur tüm bunlar. Oysa Yunus 'eriat, tarikat yoldur varana, hakikat marifet, andan içerü,' demitir. Bu dörtlük, slam din felsefesini anlatmak için size 10 bin sayfa kitap yazdrr. Tasavvuf, slam dininin arkeolojisidir.
mam Hatip Lisesi ya da üniversitelerde okutuluyor mu bn Arabî?
Maalesef. slam dünyasnn geneline baktnzda Tasavvuf Ana Bilim Dal diye müstakil bir bilim dal yok. Hatta baz ülkelerde yasak. Ülkemizde tasavvufi pratikler yasaktr. 30 Kasm 1925'te çkarlan kanunla yasaklanmtr. Ki AB'ye giri süreci içerinde buna da dikkat çekmek istiyorum. Sümela Manastr'nda ayin tertip edilmesi gibi özgürlükleri destekleyen biriyim, ama ayn ekilde slam Tasavvufu'nun pratii üzerine kurulmu olan prangalarn da dile getirilmesini istiyorum. Dergâh kapaldr slam Tasavvufu'nun.
Tekkelerin kapatlmasnn 'Köy slam' diyebileceimiz oluumda da pay var m?
Yüzyln banda tekke ve medreselerin kapatlmasna kar çkan Mustafa Kemal'in yakn arkadalar da vard. 'Paam, ngilizin Oxford'u, Franszn Sorbonne'u var, bizim de bu müesselerimiz var,' demilerdi. Evet, reforma ihtiyaç vard, ama devrime var myd? O çizgi ruh olarak sürseydi, bizim modernistlerimiz dinlerini içselletirselerdi, daha güzel sentezler çkard ortaya. slam dini, elit kesimin elinden çknca toplumda itibarl konumunu kaybetmeye balad. O ailelerin çocuklar daha çok mühendislik ve tp okumaya balaynca, dindarlk ve dini ilimler ister istemez taraya kayd. Ciddi bir paradokstur bu. Halil nalck'n tabiriyle yine, 'Cumhuriyet kurucularnn iyi niyetli hatalar,'dr bunlar. Siz hem slam dininin fanatik tarafyla mücadele etmeyi düünüyorsunuz hem de bununla en güzel mücadele edecek yer olan tekkeleri kapatyorsunuz.
eyh-i Ekber kitabnzda Hallac ve ibli'nin yaad bir anekdota yer veriyorsunuz. ibli; 'Ben ve Hallac ayn kâseden içtik. Ben ayk kaldm, o sarho oldu. Bunun üzerine hapsedildi, dövüldü, öldürüldü,' diyor. bn Arabî de 'ibli'nin aykln, Hallac'n sarholuuna tercih ederiz,' diyor. Siz bu konuda ne düünüyorsunuz? Hallac'n durumu da sonuçta büyük 'ak'n tamalar deil mi?
bn Arabî gibi düünüyorum diyebilirim. Bu slam Tasavvufu'nda sahv ve sekr yaklamlarnn bir tartmasdr. Sahv, ayklk demektir. Sekr sarholuk, manevi sarholuk demektir. Siz nasl beeri hayatnzda baz anlarda heyecana kaplrsnz, ki bu daha çok ak hallerinde olur. Srlsklam âk olduunuzda biyokimyanz nasl deiiyorsa ayn. 
Kimseyi takmama balyor. Ayn ey maneviyat ilimlerinde de söz konusu. Sekr'e erenler dank eyler söyler, üstlerine balarna dahi dikkat etmekten vazgeçerler. O dönem 'Ar ol molla desinler,' yaklam neyse, ona aykr hareket ederler. Kalenderi tarzda hareket etmeye balarlar. Sahv haliyse uyanklk hali. eriat halinde bir arlk vardr. Sonrasnda sarholuktur makbul olan. Sarholuktan sonra ikinci sahv hali gelir. Toplum içinde kendini tutan ama iç alemde sarho olan... Onun için bn Arabî, ibli diyor. Ama 'Hallac da yanl yapt,' demiyor. 'Hallac mübarek bir kardeimizdir, ak ehididir, ne yapsn, dayanamad, 'Enel hak,' dedi, oysa biz onu her gün söylüyoruz,' diyor. Sr herkesin yannda açklanmaz.
Biraz da o yüzden mi kapal aslnda tasavvuf, ifreleri var.
Tabii ki tasavvuf, herkes tarafndan anlalamaz. Bir mollann tasavvufu yorumla anlamamas doal bir süreçtir. Kat yobazlarn ileride belirli bir yatan sonra tasavvufa gelerek dönütüünü görmekteyiz. Bilemezsiniz kimde açlmn olduunu...
bn Arabî felsefesinde Hz. Muhammed'in önemi büyük. Oysa sizin de zaman zaman deindiiniz gibi Hz. Muhammed'in genelde savaç taraf öne çkarlyor.
slam dini, din, her eyden evvel manevi bir olgudur. Bu manevi yapnn tabii ki sosyal uzantlar vardr ama ikinci merhaledir. Siyasi bir ideoloji olarak vahyolunmaz din. nsanlar kurtarmak üzere gelmi bir maneviyat yoludur. Peygamberin birincil vasf Allah'la kul arasnda yapt araclktr. Allah'tan insanla getirdii mesaj ve onun talimi öretimi doktrindir. Konjonktür gerei arzi olarak bana gelirse savar ama talep etmez sava. Gayesi sava deildir... Peygamberimiz esas savan tasavvufi manada bir sava olduunu gösteriyor. Modern Müslümanlar, slam dinini bu formattan çkararak, salt ideolojik bir projeye indirgedikleri için, ki bu da dümann üzerlerindeki basklarndan dolay bu hale geldi.
Bir söyleinizde Paul Coelho'nun Simyac kitabnn hikâye örgüsünü Mesnevi'den ald itirafn belirtip, 'Bu itiraf yapan var, yapmayan var,' diyorsunuz.
Baz edebiyatç, felsefeciler bunu dürüst ekilde ifade ediyor. Önce bu felsefeyi doru bir ekilde özümsemek gerekiyor, özümsedikten sonra kendi eserinizde kullanabilirsiniz. Ülkemizdeyse baz edebiyatçlarmzn, Sufi inisiasyonundan haberleri olmad için bir moda akm olarak srl, gizemli kitaplar yazabiliyorlar. Motif olarak kullanyorlar. Maneviyat içermeyen romanlar. Oysa felsefelerinden istifade etmeleri gerekir. Coelho'nun Simyac'sn okuduunuz zaman Mevlana'nn kast ettii hedefi de görüyorsunuz.
Yine bir söyleinizde eski Çekoslovakya Devlet Bakan Havel'in '21. yy toplumlar o toplumda kaç tane bilge, kaç tane filozof olduuna göre deerlendirilecek,' sözünü alntlyorsunuz. slam felsefesi üzerine düünürsek, yeterli say olumu mudur?
u an için eskiden üretilmi olanlarn son halkalarn yayoruz... Halkalarda kopmalar balayacak neredeyse. u an hâlâ tek tük dahi olsa doum tarihi Osmanl mparatorluu'nda olan baz insanlar var. Bu kopma üç dört kuak olmad henüz. Dolaysyla hâlâ ümit var.
Son yllarda tasavvuf, bn Arabî gibi düünürler Bat'da da ilgi görüyor. Chicago, Londra'da merkezler var.
Rumi üzerine özellikle böyle bir pazar olutu. Sufizm yükselen bir deer. Bunun sebeplerinden biri de tasavvufun baz ülkelerin 'El Kaide sonras slam, hangi slam olacak?' çalmalar yapan strateji merkezlerinde yükselen bir deer olarak görülmesi. 'Komünizm gelecekse biz getirelim,' mantndan hareket ederek, Sufizm'e yatrm yapan devletler var.
Siz de Oxford'daki Muhyiddin Ibn Arabi Society'nin üyelerindensiniz...
Bat'da böyle kurulular vardr. Mesleki bir ey bu. Üyelerin içinde Müslüman olan da var, olmayan da... bn Arabî çalan akademisyenlerin irtibat noktasdr.
'slam kendini revize edemedi, slam felsefesinde Rönesans yaanmad,' eletirilerine ne diyorsunuz?
Biraz ezber bozan, bir kontra soru sormak istiyorum; 'Rönesans ne kadar insanlarn mutluluunu, huzurunu salamtr?' Aydnlanma, Budac bir anlayn tepetaklak hale getirilmek suretiyle oluturulmu bir anlay. 
Bugünkü gayri insani birçok yaklamn fikri temellerinde Rönesans yatmyor mu? slam, bir yere kadar bilimsel gelimeyi tevik ederdi ama bir yerden sonra edemezdi. Deil slam, hiçbir semavi din edemezdi. Jacop Littleman'in Bat'nn Bilimi, Dou'nun Bilgelii isimli kitabndan bir örnek vereyim, siz slam'a tatbik edin. Kitapta atei ve barutu ilk Çinlilerin bulduunu, ama bunu ateli silah yapmak yerine Tao'cu bir dünya görüüne bal olduklar için dini bayramlarda havai fiek olarak kullandklarn ve silah icat eden beyaz adama kar üstünlüklerini yitirdiklerini söylüyor. Bunun bir benzeri de slam dünyasnda oldu. Çamzdan, sekiz yl süren ran-Irak Sava'ndan bir örnek verirsek, Saddam Hüseyin, Halepçe'de kimyasal silah kullanrken Humeyni, bir din adam olarak 'Ülkemiz igal edilse bile biz o silah kullanamayz,' diyor. Ermeni katliam, ne kadar oldu olmad, onlar tarihçilere brakmak lazm ama Srebrenitsa'da katliam olmutur ve o insanlar Bosna'da bunu her yl anmaktan rahatsz olmaktadrlar. slam'da trajediyi anmak deil, unutmak vardr.
Günümüzde din adamlar yeterince yayor mu sizce tasavvufu, halk yönlendirebiliyorlar m?
Nadiren, deerli imamlarmz tenzih ederek söylüyorum, Cumhuriyet projesinin ürettii din adamlar, camiye cemaat gelsin diye minareyi sar laciverde, Fenerbahçe renklerine boyatabiliyor. Geçen yl 10 dakikada teravihten çkaran cami yarmas bile olmutu. Allah'tan Diyanet el koydu. Böyle hilkat garibesi imam tipleri camilerin ruhani bir merkez olarak kurgulanmamasndan kaynaklanyor. Kilise öyledir mesela. Oysa camiler, Cumhuriyet'ten sonra salt fiziki hareketlerin yapld yerlere dönütü.
u teravih yarn anlayamadm hocam ben...
Eyüp'te bir imam vard, kapsnn önü Mercedes'lerle doluydu. 20 rekat namaz, yedi dakikada çkaryordu. O namaz namaz deildir, o namaz günah.
Mercedes'ler demiken, Mekke'ye yaplan, baya ilgi gören lüks otel Zemzem Towers'a ne diyorsunuz?
Vahabi yaklamda da maneviyatn dlanmas söz konusu olduu için slam maneviyatnn dlanmas paralelinde ister istemez oluyor bunlar. 'Âlemde boluk yoktur,' fetvasnca, o boluu böyle bina yapmlaryla tamamlamlardr. slam ezoterizminin yasaklanmas ülkemizde de büyücülük, üfürükçülük, sahte eyhlik gibi kavramlarn çoalmasn salamtr. 1917 Ekim Devrimi'nin 'Dine ait ne varsa kazdk,' demek suretiyle kiliseyi, havray kapatmasndan sonra 1925'te Sovyetler Birlii'nin büyücü dolmaya balamasyla ayn. Onlar son 10 yldr yeniden kendi dini gelenekleriyle barmaya balad.
Biz baryor muyuz?
Bizde 1917 Ekim Devrimi hâlâ sürüyor.
Radikal Müslümanlara ne diyeceiz?
Kar beslenme o biraz da. Kar taraf kendine benzer eyler yaratmaya balad ki ister istemez böyle bir ey çkard ortaya. Zihniyet olarak o zihniyete mensup deilim ama siz Afganistan, Irak' talan etmisiniz, slam dünyasna kukla rejimler getirmi, gençlerin dini anlaylarnda hiçbir müsamaha göstermeyen yaklamlar sergileyerek bu çocuklar radikalizme itmisiniz. Buna düdüklü tencere örnei deniyor. Toplumun bir kesiminde yaama hakk tannyor ki, havas gitsin. Tamamen kapatrsanz, patlar hale gelir.
bn Arabî 'Dönemini iyi tan, ona göre hareket et,' diyor. Yeterince tanyor muyuz?
Devrin özelliklerini bilmek lazm. bn Arabî der ki, 'yi tanyabilirseniz sonrasn öngörebilirsiniz. Bunu bilmeyenler de size kef ehli der. Oysa ki siz baz eylere bakarak söylersiniz onu.' Ülkemizde de baz öngörülerde bulunulabilir ama tartlacak zemin olumad. 'Ben eyhim, alimim,' diyene kukuyla bakmal. Sosyalistim diyen kapitalist, kapitalistim diyen sosyalist, Sünniyim diyen Alevi çkabilir. Hiç kimsenin beklemedii, pozitivist bir aydnlanmay bir slamc, slam tasavvufunun önünün açlmasn bir sosyalist salayabilir.
Mahmut Erol Klç Hocamz okuduunuzda veya dinlediinizde konu ne olursa olsun ortamda belirgin bir hal teneffüs ediliyor: Huzur! Meselelerin kök sebeplerini ve tezahürlerini ekillendiren saikleri bilmekten kaynaklanan bir topraklama üslubu duruma hakim oluyor. Hiç kimsenin kendi fikrine göre konuyu kaydrabildii bir söyleisini okumadk Hoca’nn. Beyanlar, kimsenin ‘aleyhinde’ olarak da yer bulmad yazl ve sözlü litatürde bu güne kadar. Sadece meseleyi aslna çekmek ve orta nokta üzerinden konumak diyebileceimiz ilmi perspektiften hiç almad. tiraz edilemeyecek derecede iki kanatl bir ilmin, ahsi tedarik adna deil, insanln menfaatine kullanlmasndan ve derin bir iyilik azminden doan bu ‘orta üslup’ kemiklemi meselelerimizin çözümünde fikir birliine varabileceimiz ortak müstakim bir yol olarak görünüyor.
Yaznn kaynana ulamak için tklaynz.
Bir hatrlatma: Mahmut Erol Bey, tasavvufu iyi bilen bir ilim adam. Ama bu sohbetinde tasavvuf deyince akla sadece bn Arabî gelir gibi bir intiba uyanyor. Oysa gerçek böyle deil; Hoca da bilir böyle olmadn. Sorularn gelii onu böyle konumaya yöneltmi olabilir. Evet, biliyoruz ki bn Arabî tasavvufun mühim bir ismidir. Vahdet-i vücud ekolünün en büyük sîmâsdr. Ama Nakibendî yolunun büyüklerinden mam- Rabbânî Hazretleri bn Arabî'yi birçok bakmdan tenkid etmitir. Mahmut Erol Bey bu hususlar da iyi bilir; ama mülâkât yapan sormad için burada yer veremediine inanyoruz. (Dorulu)
Yazar: Yavuz Gencer |
24-08-10 |
||
| E mail: Haberkültür.net | Tweet | ||
 |
 |
||
