Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / SANAT | Okunma Says: 985 |
slam sanat aklnn/idrakinin oluumunu aratrrken, “slam Sanatnn Temel Esaslar” bal altnda, Kur’an ve sanat alt-balyla bir bahis açmak, genelde müsteriklerin, özelde müsterik kaynaklara tabi olan yerli slam sanat tarihi aratrmaclarnn bir tercihidir.
Müsteriklerin, neticede kendi toplumlarn bilgilendirmeyi esas almalar bakmndan bunda mazur olduklar söylenebilecei gibi, mezkur alt-balk altnda Kur’an nedir?; Kur’an nasl bir kitaptr?; Kur’an sanatçy nasl etkiler vb. sorularyla konuyu detaylandrmalar da mazur görülebilir.
Bu mazeretin kendileri için de geçeli olabileceini sanarak, aratrmalarnda ayn tutuma tabi olan yerli aratrmaclarn bölümlemeli, daha doru söyleyile melezlemi bir zihne mahkum olmalar ise mazur görülemez.
Çünkü, Müslüman bir ailede domu ve slam üzere yeti(tiril)mi birine yukardaki sorular sorduunuzda alacamz cevaplar: “Kur’an benim kitabmdr; Kur’an hayatmzn tanzimidir; Kur’an mümin bir insann her eyini etkiler” eklinde olacaktr. Dolaysyla bir Müslüman, sanat ve bununla ilgili müstakil çalmalar söz konusu olduunda, Kur’an’ sanatn özel bir direi deil, dorudan hayatn genel bir direi olarak alr ve özelden genele deil, genelden özele doru bir bak kuanr.
Batl bir Müslüman olarak, zikrettiimiz farklar izah etmede en büyük zorluu yaayanlardan –belki de ilki olan- Titus Burckhardt, slam sanatnn douunu Greko-Roman medeniyetinin sanatyla rekabet etmeye, kutlu sanatla bâtnîlik arasndaki –bize göre terimsel olarak sakncal bir- ilikiye balamakla birlikte, ancak bir kristalleme benzetmesiyle kendi görüünü Kur’anî/vahyî zihniyet içine çekebilmitir. Burckhardt, muhtemelen Kubbetü’s-Sahra’nn slam sanatnn ilk program olarak, Peygamber Efendimiz’in vefatna göre çok erken bir tarihte (691-2) ibadete açlmasndan hareketle bu görüünü öyle ifade etmitir:
“...Böyle bir sanatn ortaya çkmas, çeitli kullanmlara elverili bir benzetme yapacak olursak, tam doymu bir eriyiin birden kristallemesini anmsatr ki bu, bu durumda, olayn sadece ani oluunu deil, fakat ayn zamanda sonuç olarak meydana gelen formlarnn düzenlilik ve tecanüsünü de akla getirir. Kristalin çökelmesine takaddüm eden tam doymuluk hâli, erken dönem slam toplumunun fethedilen insanlarn kültürüyle karlamalarnn sebep olduu (...) psikolojik gerilimle bir ekilde karlatrma yapmaya sevk etmektedir bizi; ama bu bir görünüten ve olayn yüzeysel yönüyle ilgili olmaktan ileriye gitmez; zira, gerçekte bu tam doymuluk hâli, gelenekte mündemiç bulunan yaratc imkândan baka bir ey deildir.” (slam
Sanat Dil ve Anlam, çev.: Turan Koç, Klasik Yaynlar, stanbul 2013)
Konumuz balamnda, Burckhardt’n yukardaki “...gelenekte mündemiç bulunan yaratc imkan” söyleyiini, en güzel söyleyilerden biri olarak alp, tefsir etmeye ihtiyaç hissettiimizde u sonuca ulaabiliriz:
slam, Hz. brahim’in Hanîf dinin devamdr; Peygamber Efendimiz’e brahim’in -en güzel yol olan- dinine uymas emredilmi (Bakara 2:130; Al-i mran 3:95; Nisa 4:125; En’am 6:161; Nahl 16:123; Hac 22:78); Peygamber Efendimiz de bir hadisinde “müsamahal ve kolay olan Hanîflikle” görevlendirildiini bildirmitir.
Burckhardt’n gelenekten kastettii ey bu olmaldr ki, onun yukarda zikrettiimiz ani kristalleme ile gelenekte mündemiç olan yaratc imkân kanaati de ancak bu ekilde doru olarak temellendirilebilir.
Bunlardan hareketle slam sanatnda Kur’an’n etkisinden deil, Kur’ani bir idrakin içinde -ayrca bir ayrtrmaya, ubeletirmeye gerek olmakszn- durma zorunluluundan söz edilebilir. Çünkü Kur’an –imanda bölünme kabul etmeyen ancak amellerde bölünebilen- Hanîfî bir hayat nizamn, Muhammedî eriatla yenilenmi olarak bir küll halinde sunar. Amellerden bir amel olarak Sanat bu nizam içinde sadece küçük cüzlerden bir cüzdür. Onu büyüten, aratrma konusu yapan ve dolaysyla gündemde tutan bizim bakmz ve bu bak kurumlatran dilimizdir. Bunun asl nedeni de sanatn medeniyetin temel dinamiklerinden biri olmasyla ilgilidir ki, slam medeniyetinin douunu, teekkülünü ve hatta tefessüh etme nedenlerini doru anlamann geçerli yollarndan biridir.
Ezcümle, tercih ettiimiz bak açsyla Kur’an’da sanatn esaslarn ve formlarn aramak gibi bir gaflete dümek yerine, onun mushaf (kitap) haline getirilmesinin, tilavetinin ve hattnn sonuçlarndan biri olarak sanat konumay öne almamz gerekir.
Yazar: Ömer Lekesiz |
27-10-20 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
