Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 590 |
Muhammed b. shak en-Nedîm’in naklettiine göre, Hz. brahim, Hz. smail’in oullarn ve kimi adamlar birlikte gördüünde, Hz. smail’e bunlarn kim olduunu sormu, ondan “Çocuklarm ve Cürhüm kabilesinden daylar.” cevabn alnca, kendisinin konutuu eski Süryaniceyle, Hz. smail’e öyle buyurmutur: “Onlar Araplatr, yani onu onlarla kartr.”
En-Nedîm’in naklettii bu rivayeti, doru kabul ettiimizde, bunu “De ki: ‘üphesiz Rabbim beni doru yola, sapasalam bir dine, Allah’ bilen brahim’in dinine (hanifen) iletti.’ O, ortak koanlardan deildi.” mealindeki ayetle (En’am, 6:161) birlikte düündüümüzde, Hanifî sünnetin (nebevî gelenein) dilinin de bu ekilde kurulup, gelitirildiine hükmedebiliriz.
Nitekim, en-Nedim de, smailoullar’nn zamanla kelimeleri birbirinden (kök esasyla) türettiklerini, mevcut ve yeni eyaya bunlarla isimler verdiklerini ve böylece Arapça’nn, -Hz. smail’in torununun ve dolaysyla Peygamber Efendimizin büyük dedelerinden birinin adn tayan- Adnânîler’de iyi, fasih iiri dourarak yaygnlatn; öyle ki, zamanla yeni lehçelere muhatap olan asl/Hanifî dile Araplarn sahip çktklarn ve Kur’ân- Kerim’in mezkur temele oturan dilini koruma gayretiyle, Hz. Peygamber’e gönderilmesinden sonra dillerine yeni bir ey katmadklarn belirtir.
Hanifî-slamî dildeki ortakla dair bu kanaatimizi, En-Nedim’in verdii u üç örnekle teyit edebiliriz:
1-“Kureyliler Kâbe’yi (tamir etmek üzere) yknca onun duvarlarndan birinde yazl bir ta bulmular. Bu tata ‘Silf b. Abkar, Rabbine 3000 ylnn bandan selâm eder.” deniyormu.”
2-“Me’mûn’un kütüphanesinde tabaklanm bir deriye Abdülmuttalib b. Haim’in yazsyla yazlm bir yaz vard. ‘Mekke halkndan Abdülmuttalib b. Hâim’in San‘a’nn Vezel taraflarndan Falan b. Falan el-Himyerî’den demirle tartlm bin gümü dirhem alaca var. (Abdülmuttalib) Ne zaman isterse borçlu ona verir. Allah ve iki melek ahittir.’ deniyordu. Yaz kadnlarn yazsna benziyordu.”
3-“Araplarn kâtiplerinden Esîd b. Ebü’l-Îs, Mertîn kabri yanndaki Sur Mescidi’nde, selin aça çkard bir ta buldu. Bu tata ‘Ben Esîd b. Ebü’l-‘Îs’im, Allah Abdümenâf oullarn yarlasn’ deniyordu.”
En-Nedîm’in verdii u örnei de, hat sanatnn douuna esas olmas bakmndan burada zikretmemiz yararl olacaktr:
“slâm tarihinin balarnda mushaflar ilk yazan ve güzel yazsyla tannan kii Hâlid b. Ebü’l-Heyyâc’d. Onun yazsyla bir mushaf gördüm. Sa‘d onu Velîd b. Abdülmelik için mushaflar, iir ve tarih kitaplarn yazmakla görevlendirmiti. Mescid-i Nebî’nin kble tarafndaki ve’-emsi ve duhâhâ’dan Kur’ân’n sonuna kadarki ksm altnla yazan, bu kiidir.”
Muhammed b. shak, Arap yazlarn Mekke, Medine, Basra ve Kufe hatlar olarak dörde indirirken, en-Nedîm, Mekkî ve Medenî yazlar nîm, müselles, müdevver, kûfî, basrî, mek, tecâvid, satvâti, masnu’, münâbiz / mâil, mürâsaf, isfehânî, scillî, fîrâmûz tarzlaryla ayrtrmtr. Bunlardan çkarlan celîl, eriye, sülüs, sülüseyn, uhûd, emanât, dîbâc... vb. tarzlarn da eklenmesiyle, yazda emrinâme, ticaret, sözleme, hüküm kayd gibi tematik ayrmlar ortaya çkmtr. Bunlarn tamam Arapça’nn Kur’an merkezli olarak hayata yaylmasndan kaynaklanm, -Halim Öznurban’n tasnifini izleyerek söyleyecek olursak- Kur’an bu balamda Arap dilini u hususlarda dorudan etkilemitir:
Arap dilinin canllnn korunmasna, güçlenmesine ve gelimesine sebep olmu; Arap lehçelerini birletirerek dil birliini salam; Arap dilini evrenselletirmi; sarf ve nahvi dourmu; belâgatini yükseltmi; dile yeni meseller, terkipler ve terimler kazandrmtr. (slam Öncesi Araplarda Dil ve Edebiyat, KURAMER Yaynlar)
Haniflik’le balayp slam’la kemâle eren Arapça’nn, Kur’an’ Peygamber Efendimiz’den bizzat dinleyenlerin ve ondan dinleyenleri dinleyelerin kalplerinde mucizlik (aciz brakma) vasfyla yer etmesi, dil yönüyle ona ayrca bir sr yüklenmesini zait klmtr. Ayetlerin ifadesindeki zenginlik, manasndaki derinlik onlar için nihai ilgi ve istikamet olmu; bu iki kuaktan uzaklaldnda ise, mezkur etki yani mucizlik hakikati harfler, kelimeler ve ibareler üzerinden son tahlilde srlarn anlalmasna tabi harf ilminin konusu haline gelmi ve nihayet bnü’l-Arabî tefekküründe özel bir sisteme kavumutur.
imdi unu sormamz gerekmektedir: Arapça’y, üzerinde temellendii harfler itibariyle -sanat da etkileyecek ekilde- sr katna çkaran nedir?
Yazar: Ömer Lekesiz |
28-06-21 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
