Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 761 |
Âk olan bilir âk hâlini
Kaldrr kalbinden kîl ü kâlini
Herkes yâra verdi arzuhâlini
Benimkini ürüzgâra yazmlar
—Âk Sümmanî
nsann ya da toplumun d dünyadan edindii bilgiler nda, olaylar arasnda balantlar kurarak bir senteze varma çabasdr düünmek... Âk Ruhsatî de öyle diyor. ‘Hele düün’ derken ‘dikkatini ve düünceni dünya gerçekleri üzerine younlatr, öyle bir hayal et, gözünün önüne getir, kimler geldi, kimler geçti bu dünyadan’ demek istiyor. Düünmek insan, batldan, hakka götürür.
Delikta’n yerlisiyiz essela
Konar göçer obalardan deiliz
deyiinden Âk Ruhsatî’nin Sivas ili Kangal ilçesine bal Delikta Köyü’nden olduunu;
Elli birde zuhur edip
Doup meydana geldim ben
dizelerinden de hicrî 1251 (1836) ylnda doduunu anlyoruz. Bize tatl dili, derya gönlüyle nefis deyiler brakan Ruhsatî 1911 ylnda Hakk’a yürür.
Asl ad Mustafa olan âmz nice âklara çrak olmu; Âk Noksanî’den iir söylemeyi, Âk Kusurî’den saz çalmay, Âk Feryadî’den okuma yazmay örenmitir. Ruhsatî, âklk geleneinde kol sahibi bir âktr. Sivas yöresi âklar ‘Âk Ruhsatî Kolu’na baldrlar, onun yolunu takip ederler. Gönül ehli olan âmzn u iirine bir bakalm.
Daha senden gayri âk m yoktur
Nedir bu telan vay deli gönül
Hele düün devr-i Âdem’den beri
Neler gelmi geçmi say deli gönül
“Ey deli gönül, senden baka âk yok mu ki bu dünyada benlik davas güdersin. Nedir bu hrs, bu tela? Eer Hazret-i Adem’den bu yana neler gelip geçtiini düünür, mantnn eleinden geçirir de gerçee varrsan telaa gerek kalmadn görürsün.” diyor Ruhsatî Baba.
u fani dünyada umudunu yüz
nanmazsan var kitaba yüz be yüz
Evin mezaristan maln bir top bez
Daha duymadnsa duy deli gönül
“u geçici dünyadan fazla bir ey bekleme, umudunu kes. nanmazsan aç Kur’ân- Kerim’e bak. Ölüm emr-i Hak’tr, kaçnlmazdr. Sonuçta maln bir kefenlik bez ve konan mezar olacaktr.”
Aslnda Ruhsatî kendini yarglamaktan geri durmayan gerçekçi bir âktr. Gönlü her gün yeni bir kukuya kaplr, bu yersiz kukuyla iine gücüne bakamaz, avare gezer:
Günde bir yol duman çöker serime
Elim ermez gidem kesb ü kârma
Bu hâlinden dolay gönlüne sitem eder:
Kendi bildiine dorudur deme
Var iki kamile sor deli gönül
Gaflet içinde bulunanlar çok defa ibret verici bir tablo uyandrr. Ruhsatî’in, iki kiinin mezar kazdn görmesi, yaanamayacak üzüntüler, çekilemeyecek skntlar yaamas ve nihayet yüz yl da olsa ömrün ksaln anlamas, onu hayatn yorumlanamayacak bir rüya olduu uuruna eritirir:
Gördüm iki kii mezar eiyor
Gam gasavet gelmi boydan ayor
Çok yaayan yüze kadar yayor
Gel de bu rüyay yor deli gönül
Nefsinin hrs yüzünden, eytan insann sabrn alr. Nefis, hrs, dünya nimetleri ve bo heves insan doru yoldan uzaklatrr; insan cennete varmak için Hakk’n verdii kanad açamaz, nefsin elinden kaçamaz olur:
Mevlam kanat vermi uçamyorsun
Bu nefsin elinden kaçamyorsun
Ruhsatî dünyadan geçemiyorsun
Topraklar bana vay deli gönül
Âklk geleneimizde kol sahibi âklarmzdan biri de 1862 ylnda Erzurum’un Narman ilçesi Samikale Köyü'nde dünyaya gelen Sümmanî’dir. Babas Hasan Aann, köyünde âlim olarak bilinmesine ve olunu dinî ve ahlaki yönden eitmesine ramen Sümmanî’nin okuma yazma bilmedii söylenir.
Dokuz yalarnda köyün sürüsünü otlatrken Ablakta denilen yerde uyuyakalan Sümmanî, rüyasnda üç dervi görür. Bu üç dervi önce Gülperi adl kzn isminin ilk harflerini Sümmanî’ye okutur, sonra da kz gösterirler. Kendisine ‘Sümmanî’ mahlasn vererek sevdii Gülperi’yi ömrü boyunca aramasn söylerler.
Ceylan gözlerine kurban olduum
Tanr selamn almaz msnz
diyerek Gülperi’nin peine düen Sümmanî, dou illerini, Orta Asya’nn büyük bir bölümünü gezer, 1915 ylnda ömrünün son günlerini geçirdii Samikale’de Hakk’a yürür.
Sümmanî bir iirinde öyle söyler:
Ervâh- ezelde levh-i kalemde
Bu benim bahtm kara yazmlar
Bilirim güldürmez devr-i âlemde
Bir günümü yüz bin zâra yazmlar
‘Ervâh- ezel,’ ‘balangc belli olmayan zamanda yaratlm ruhlar’ demektir. Bu deyite ‘ruhlarn ilk yaratld an’ anlamnda kullanlmtr.
Allah tarafndan takdir edilen eylerin yazld ve muhafaza edildii ‘levh-i mahfuz’ sözü halk iirinde âklarmz tarafndan daha çok ‘levh-i kalem’ biçiminde kullanlr; bir yerde ‘aln yazs’ demektir. ‘Kudret-i külliye’ denen o tek gücün, yani Tanr’nn, kainata, hayata ve bütün yaratklara hâkim olduu kabul edilince kulun istei, dilei bu tek merkeze balanm olur. Hayr ve er Tanr’dandr. Aln yazsn yazan, gelecei önceden takdir edip ‘levh-i mahfuz’a yazan odur. Buna göre kaza ve kadere inanmak, baa gelenlere teslim olmak ve rza göstermek, tevekkül edip ksmete raz olmak, gönül tokluu içinde yaamak gerekmektedir. Sümmanî’ye göre can kafesine ruh üflenip de aln yazlar tayin edildiinde onun baht kara yazlmtr.
Âk olan bilir âk hâlini
Kaldrr kalbinden kîl ü kâlini
Herkes yâra verdi arzuhâlini
Benimkini ürüzgâra yazmlar
“Ân halinden ancak âk olanlar anlar. Âk dedikodu yapmaz, gerçei söyler. Herkes akn, tutkusunu sevgilisine anlatt, ben de anlattm, ama benimki yerine varmadan uçtu gitti.”
Olayd dünyada ikbalim yaver
El etsem sevdiim acep kim ever
Bilmem tecelli mi yoksa ki kader
Beni bir vefasz yâra yazmlar
Yazanlar Leylâ vü Mecnûn kitabn
Sümmanî’yi bir kenara yazmlar
“Ne olurdu bu dünyada benim de ilerim yolunda gitseydi, baht açk, ansl biri olsaydm. Ey sevdiim, yardm istesem acaba kim koar gelir? Ksmetimde senin gibi bir vefaszn olmas acaba Tanr’nn lütfu mu, yoksa alnma yazlanlarn gerçeklemesi mi, bilemiyorum. Bildiim bir ey varsa, o da ksmetime vefasz bir sevgilinin dümü olduudur. Benim akm da Leyla ile Mecnun’un ak kadar büyük olmasna ramen onlarn yannda sözü bile edilemeyecek kadar sradan görünmektedir.”
Bu iir, çok ufak deiikliklerle Ruhsatî, Emrah ve Nihanî adlarna da kaytldr. Ayn tema ve anlatm, 16. yüzyl divan airlerinden Fuzulî’de de vardr.
Ezel kâtipleri uâk bahtn kara yazmlar
Bu mazmûn ile hat ol safha-i ruhsâra yazmlar
Bunlarn hepsini bir gönülde toplamann doru olacan düünüyorum. Bir gönül yapmas, Tanr katnda yüz bin hac olur. Sümmanî de öyle diyor:
Karadr kanz yaydan nic’olur
Bugün dünya ahret yarn nic’olur
Bir gönül yapmas yüz bin hac olur
Siz gönül yapmasn bilmez misiniz?
Yazar: Mehmet Özbek |
27-07-21 |
||
| E mail: dunyabizim.com | Tweet | ||
 |
 |
||
