Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / MAÂRÝF (Eðitimle Ýlgili Yazýlar) | Okunma Says: 691 |
Üniversite, küresel ölçekte (elbette ülke ölçeinde), en üst bilgi kurumudur ve yükseköretim yapan birimlerden oluan bir birliktir. Üniversite douu itibariyle bir Orta Ça kurumudur. slam Dünyasnda ve Batda ilk üniversitenin hangi tarihte kurulduuna dair üzerinde mutabakata varlm kesin bir tarih bilgisi yoktur. slam Dünyasnda, IX. Yüzyldan itibaren medreseler kurulmaya balanm ise de, bugünkü üniversiteye en çok benzeyeni, külliye tarznda olan, Büyük Selçuklular zamannda, Melikah’n veziri Nizamülmülk tarafndan Badat’ta kurulan Nizamiye Medreseleri (1067) idi. Batda ise üniversite kimliine sahip ilk üniversite, Bologna Üniversitesi (1088) olarak kabul edilmektedir. Görüldüü gibi Bologna Üniversitesi Nizamiye’den 21 yl sonra kurulmutur.
Üniversite, Latince “uni-versitas” sözcüünden gelir. Uni-versitas sözcüü, unum (bir) ve vertere (-e yönelmek, etrafnda dönmek) sözcüklerinin birleiminden/bileiminden oluur. Universitas, “bire yönelmek/birin etrafnda dönmek” anlamndadr ve üniversitenin temel niteliini dile getirir (COE, 2006). Üniversitenin yöneldii “bir”, “hakikat hedefi”, ve bünyesinde birden fazla birimin bulunduu plüralist yapnn birlikteliidir.
Bilim Tarihçisi J.D. Bernal’a (1901-1971) göre, “Bilim, tarihte ilk üniversiteler olan medreselerin kurulmasyla yaygnlamtr. Daha önce Yunanl düünürlerin açm olduklar okullar üniversiteden çok, özel okul niteliindeydi. Aralarnda sadece Museum özellikleri açsndan üniversiteye en çok benzeyeniydi ama onun da eitimden çok aratrma arlkl bir ilevi bulunuyordu”. Burada üniversite ile yükseköretim kurumu arasndaki ayrm göz önüne alrsak, Platon’un (M.Ö. 427-347) Atina’da kurduu Akademia (M.Ö. 388 ciivarnda), ve Aristoteles’in (M.Ö. 384-322) kurduu Lyseum/Lükaion (M.Ö. 335) ile skenderiye’de Büyük skender (M.Ö. 356-323) imparatorluu döneminde M.Ö. (324-300) yllar arasnda kurulan skenderiye Müzesi (Museum) Yüksekokul/yükseköretim kurumu olarak nitelendirilmektedir. Üniversite; bünyesinde, fakülte, enstitü, yüksekokul gibi birden çok yükseköretim kurumu bulanan birliktir. Üniversite kendisi de bir yükseköretim kurumudur (Günay, 2019a). Üniversite ayn zamanda bir yükseköretim kurumudur, ancak her yüksek öretim kurumu üniversite deildir.
Bologna Üniversitesi’nden sonra, 12. yüzyln sonlarnda ortaya çkan Avrupa üniversitelerinin kökleri antik çan eitim sistemine kadar uzanr. Orta Ça üniversite geleneinin temelini, Platon’un (M.Ö. 427-347) ve Pythagoras’n (M.Ö.580-500) izleyicilerinin eitim sisteminin merkezinde 7 edebi ve beerî bilim (7 artes libarales) fikri bulunuyordu. Bu bilimler iki gruba ayrlmaktayd: Trivium (gramer, hitabet, mantk) ve Quadrivium (geometri, aritmetik. astronomi, müzik). Paris Üniversitesi (kuruluu1160) ve Oxford(kuruluu1167) bu fikri benimsemilerdi.
13. yüzylda, üniversite dört fakülteye ayrlmt. 1.Edebi ve Beerî Bilimler, 2.lahiyat, 3.Hukuk, 4.Tp fakültesi.
Edebi ve Beerî Bilimler fakültesi, hazrlk ve genel eitim fakültesi olup bugünkü Fen-Edebiyat fakültesine benziyordu. Dier fakültelere devam etmek için önce, bir kaç yl süren, Edebi ve Beeri Bilimler fakültesini bitirmek gerekmekteydi. Bologna Üniversitesinin tp eitimi, öyleydi: Edebi ve beerî bilimler fakültesini bitirdikten sonra dört yl idi. Birinci yl bn Sina ve tp kitab; ikinci ve üçüncü yl bn Rüd, Galen, Hippocrates okutuluyordu. Dördüncü ylda ise, ilk üç yl tekrar edilmekteydi. Her gün 4 saat ders yaplmaktayd. Orta Çada örenciler 14 veya 15 yalarnda üniversiteye balyorlard (Skirberg, G., Gilje, N., 2004)
Yunan felsefi ve bilimsel miras, Latin Batya, ustalar ve eiticileri olan slam bilginleri vastas ile aktarlmtr. Yunan felsefi ve bilimsel yaptlarnn çevirisi dorudan Yunancadan deil Arapçadan yaplmtr. Farabi’nin (870-950). bn Sina’nn (980-1037), bn Rüd’ün (1126-1198) yardm olmadan Latin Bat, Yunan felsefesini ve bilimini anlayamazd (Koyre,2004). slam Bilim ve felsefesinin öncülüü, Modern Bilimin douunun balangc kabul edilen, N. Copernicus’un (1473-1543), güne merkezli evren sistemini ortaya att 1543 ylna kadar devam etmitir. 1543-1687 aras (144 yl) Modern bilimin dou dönemi olarak kabul edilmektedir. Bu dönemin sonu, Newton’un Doa Felsefsinin Matematik lkeleri [Philosophiae Naturalis Principia Mathematica/ (Mathematical Principles of Natural Philosphia)] veya ksaca Principia denilen ünlü eserini yaymlad 1687 yldr. Modern bilimin douundan sonra, durum tam tersine dönmü, slam Dünyas ile Bat yer deitirmitir. Bat bilim, teknoloji ve üniversite sistemi iç içe geçerek, birlikte çok büyük gelimeler kaydederek öncülüünü halen sürdürmektedir. Wilhelm von Humboldt (1767-1835), 1810’da Berlin Üniversitesinin kuruluunda, eitimin yan sra aratrma misyonuna vurgu yapan görüü üniversitenin aratrma fonksiyonunun öne çkmasnda etkili oldu. Humboldt’un görüü dorultusunda yaplandrlan üniversiteler, Humboldt Tipi Üniversite eklinde nitelendirilir oldu.
ngiliz, James Watt’n 1765’de Buhar Makinasn icad, Endüstri devriminin balangc olarak kabul edilir. Dört endüstri döneminde bahsedilir:
I. Endüstri Devrimi :1765-1840,
II. Endüstri Devrimi : 1840-1945,
III. Endüstri Devrimi : 1945-1980,
IV. Endüstri Devrimi :1980- …)
olarak kabul edilmektedir.
Endüstri Devrimi öncesinde hükümran olan anlay, bios theoretikos (teorik hayat), temaa hayat, yarar gözetmeyen, varl hikmet nazaryla temaa eden hayat tarz. Endüstri devrimi sonrasnda bios praktikos (pratik hayat) yarar gözeten hayat tarz hükümran oldu ve üniversite de bu anlay yönünde evrilmektedir. Ancak bilim tarihinden biliyoruz ki, yarar gözetmeyen hayat tarznn hükümran olduu dönemdeki bilimsel çalmalarn insanla katks daha büyük olmutur, denilebilir.
Yazar: Durmuþ Günay |
04-08-21 |
||
| E mail: maarifinsesi.com | Tweet | ||
 |
 |
||
