Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / MAÂRÝF (Eðitimle Ýlgili Yazýlar) | Okunma Says: 777 |
Kültür, bir toplumun düünme ve yaama biçimidir. Gücünü dinden ve tarihten alr. Dahas, kültürün kalbi din, akcieri edebiyat, ayaklar ilim, dili eitimdir. Ama tek bir kavramla kültürü anlatmak gerekirse o kavram ahlaktr. Zaten kültür kavramnn Franszca anlamlarndan biri de terbiye demektir.
Ahlak, insann dier insan ve canllarla birlikte yaayabilmesi için gerekli olan ilkeler bütünüdür, oksijen gibidir. Ahlak, ötekini kendinden deerli ve önemli görme halidir. Yani ahlak öteki (insan, hayvan, bitki ve madde) ile balar, öteki belirdii anda ahlak devreye girer. Ötekinin olmad yerde, insan tek banayken koruyan ise hayâdr. Ahlak, toplumsal bir manay iaret eder. Ahlakn bireysel manas ise edeptir. Ahlakn sadece cinsellie indirgenmesi (günümüzde olduu gibi) alannn hayli daraltlmasndan kaynaklanmaktadr.
Ahlakn kiinin bir bakasn kendinden önemli ve deerli görmek olmas, kiinin kendisinin önemsiz olmas anlamna gelmez. Misal, sadece sizin telefonunuzun olmas sizi farkl klabilir ama bu anlamsz bir farkllktr. Çünkü sadece sizde deil herkeste ya da çok saydaki kiide telefon olmas, sizdeki telefonu anlaml ve önemli klar. Yine, güvenli bir ortamda yaamak istiyorsanz insanlarn güvenini kazanacaksnz. nsanlarn güvenli yaayabilmesi için çaba sarf etmelisiniz. Bunu yapmayp, kapnza-pencerenize demirler taktrmanz sizi güvenli yapmaz, tam tersine güvensizlik içinde sürekli yaarsnz.
Kültürü daha çok gelenek, görenek, örf ve adet diye anlarz. Her kültürün içinde çok sayda alt kültür olur. Ne kadar kültür yahut ne kadar alt kültür varsa o kadar da ahlak çeidinden bahsetmek mümkündür. Ahlakn çeidinden kast farkl ahlak demek deildir. Mesela bat kültürü ile Dou kültürü farkl olduundan ahlaklar da farkldr. Bu farkllk belirgin bir ekilde dinden kaynaklanr. Ama ayn kültür içinde birden fazla kültür çeidi de var. Mesela Anadolu kültürünün içinde Alevi kültürü, Çerkez kültürü, Arap kültürü, Balkan kültürü, Rum kültürü vb. Bunlarn kendi kültürlerine özgü ahlaklarnn olduun kabul etmek gerekir. Elbette, yukarda belirttiimiz gibi, bunlar farkl kültürler deil, birer alt kültürdür ve birini dierinden ayrt eden yanlar mevcuttur. Bu nedenle ahlaklar da yani öteki ile ilikileri de farkldr. Alt kültürlerin tümüne rengini veren ise elbette dindir. Bizdeki din de slam’dr. Yani slam’n çizdii çerçevede insanlar ve toplumlar, özgün yaama biçimlerini, dolaysyla ahlaklarn çeitlendirirler. Bu nedenle Balkanlardaki Müslüman toplumla Asya’daki Müslüman bir toplumun, Ortadou’daki bir Müslüman toplumla Afrika’daki Müslüman bir toplumun kültürleri ve ahlaklar çeitlilik gösterir. Bat kültürüne rengi ise Hristiyanlk verir ama Protestanlk, Ortodoksluk ya da Katoliklik Bat kültürünün çeitlenmesini salar. Bu nedenle Hristiyan olan bir Ortodoks Rus ile yine Hristiyan olan Protestan bir Amerikal ayn kültüre sahip deildir. Ayn kültüre sahip olmadndan, ayn ahlaka da sahip deildir.
te Kültür Temelli Eitim, bir toplumun kültür ve ahlak çeitliliini ve farklln temel alarak yaplan eitimdir. ster çeidi ister farkll göz önünde bulundurulsun, yaplacak eitim kültürü ve ahlak temel alr, hayata ve eyaya bakn (paradigmasn),bunlarn anlamn ve manasn kültür ve ahlak belirler. Bunun neticesinde bir Fransz, Fransz kültürü ve ahlakyla; bir Krgz, Krgz kültürü ve ahlakyla; bir Türk, Türk kültürü ve ahlakyla yetiir.
Kiinin kültür temelli eitimde insann bitkiyle, eyayla, maddeyle (eyle) ve dier insanla ilikisi ve iletiimi, bunlarn anlam ve manas elbette farkl olacaktr. Misal, bir Fransz ile bir Arap ya da bir Türk farkl kültürlere sahiptir ve bunlarn her ikisinin doayla ve insanla ilikisi hayli farkldr. Bugün bir bat ülkesinin ehrinde ya beton vardr ya da kontrol edilmi bitki, ama toprak yoktur. Her ey insann nizam üzerinedir, Tanrn deil. Hiçbir ey kendi bana braklamaz. Bu nizam Fransa ile ngiltere arasnda da ayn deildir, sveç ile talya’da da ayn deildir. Öte yandan bu kültür ve ahlak çeitliliini mimari de ve sokaklar da bile görmek pekâlâ mümkündür. Mesela talyanlarn trafikteki hali ile Danimarkallarn hali ayn deildir. Bir Alman mimarisi ile bir Norveç mimarisinin ayn olmad gibi. Bat kültürünün tabiata boyun ediren bu bilim anlaynn çeitlilii, eski bir Osmanl ehrinde (Filistin ve K.Mara örnek olarak verilebilir) görülmez. Çünkü buralarda tabiata ramen deil tabiatn müsaade ettii ekilde doayla iliki kurulur.
Kültür temelli eitim, bu nedenle, bir varolu, bir bamszlk veya kiilik meselesi hükmündedir.Eer bir ülkenin okullarnda yetien çocuklar kendi kültürlerine ve ahlaklarna göre düünmüyorsa ve yaamyorsa orada sömürgeci eitim vardr. sterse bu çocuklar teknik ve icatta hayli baarl olsun ya da olaca varsaylsn.
Sömürge döneminde Mozambik’te eitim, Portekizlilerin elindeydi. Bu dönemde Mozambik’te okula gitmek ve iyi bir eitim almak, Portekizlilere ve Portekizliler tarafndan asimile edilmi olan “asimilados”a aitti. Asimilado, Mozambik kimliinden vazgeçmi ve Portekiz kültürünü ve yaam tarzn benimsemi Mozambiklilerdir. Bir asimilado olmak, kiinin kimliini unutmaya çalmak ve Avrupa gelenek ve deerlerinin tek uygun ve geçerli kültürel pratikler olduuna inanmakt. Eer kültür temelli bir eitim yaplmazsa, eitim sistemi “asimilado” yetitirecektir. Son olarak kültür temelli eitimi bir formülle belirtelim:
Eitim= Ahlak (kültür) X (bilgi +beceri +yetenek + vb)
Bu formül unu belirtiyor: Eer kültürü yani ahlak temel alan bir eitiminiz yoksa istediiniz kadar bilgi verin, beceri öretin veya yetenek gelitirin, bunlar nihayetinde sizin deildir. Çünkü bu eitim, sömürgeci bir eitimdir. Ama kendi kültürünüzü ve ahlaknz temel alan, bundan taviz vermeyen bir eitiminiz varsa az derece bile bilgi verseniz, beceri öretseniz ve yetenek gelitirseniz, bunlar katlanarak artacak ve bamsz ve özgün bir insannz ve toplumunuz olacaktr. Kültür temelli eitimi bir baka tebihle bitirelim: ahsiyetinizi çineyerek de ömrünüzü tamamlayabilirsiniz, çinemeden de. Birinde, misal, paranz çok olabilirken siz “asimilado” olursunuz, dierinde paranz az olabilirken siz hür, yani gerçek bir insan olursunuz.
Yazar: Ýsmail Aydoðan (Prof. Dr.) |
15-08-21 |
||
| E mail: maarifinsesi.com | Tweet | ||
 |
 |
||
