Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : DÜNYADA NELER OLUYOR / ÝSLÂM ÂLEMÝ | Okunma Says: 612 |
ABD Afganistan’dan çekildi. Hâdisenin balarnda umulan, Tâliban ile merkezî idâre arasnda bir uzlamann salanaca ve belli bir ibölümü içinde Afganistan’n istikbâlinin ekilleneceiydi. Bu senaryo ilemedi. ABD destekli sava lordlarndan meydana gelen merkezî idâre ve ordusu, âdeta iskambil kâtlarndan yaplm bir kule gibi çok ksa bir zamanda çöküverdi. Tâliban Kabil’e girdi.
Meseleye dünyâ dengeleri açsndan bir bakalm. Bu ie en çok sevinen tarafn Rusya olduunu düünüyorum. Eer Putin’in yerinde olsam, araclarnn Tâliban unsurlaryla yapt görümelerde El Kâide unsurlarnn kontrol altnda tutulaca ve Rusya’nn hâkimiyet sahasna sokulmayaca garantisini aldktan sonra, keyifle puromu yakardm. ABD’nin, üstelik ar bir prestij kaybna urayarak Rusya’nn yumuak karnndan uzaklamas Rusya’y mutlu etmeyecek de kimi edecek? Mutlu taraflardan bir dierinin Çin olduunu ifâde etmek bir bakma mâlûmu îlâm etmektir. Benzer bir garantiyi, yâni Tâliban’n Dou Türkistan’ rahatsz etmeyecei garantisini aldktan sonra Çin’in gelimelerden rahatsz olacan beklememek gerekiyor. Dahas, mâhut pek Yolu’nun lojistii üzerinde son mânia olan Afganistan’n kendi kontrolüne geçmesi ve yatrmlara açlmas, Çin’i son derecede rahatlatacaktr. Artk, Afganistan, Pâkistan ve ran, kuak deitirmekte, ABD’nin “Yeil Kuak”nn yerini sanki bir “Kzl Kuak” almaktadr.
Tabiî ki bunlar ilk intibâlar.. Acele etmemek gerekiyor.. Devâm edelim.. ABD açsndan tablo nedir? Akllara ilk gelen 1975 Saygon manzaralar.. Pek çok çevre çeitli benzerlikler kurarak târihin tekerrür ettiini söylüyor. Basitçi bir yaklam bu. En riskli akl yürütmeler “benzetimler” (analogy) üzerinden yaplanlardr. Yapan çok defâ boa düürür. Herkes 1970’lerde Komünist Vietkong’un ABD’yi ar bir yenilgiye urattn düünüyor. Evet askerî açdan bu iddia edilebilir. Ama ayn çevreler zahmet edip muzaffer Komünist Vietnam’n zaman içinde nasl nasl dönütüünü; kapitalistleerek, 1975’de kovduu ABD’nin sermâyesine kaplar nasl açtna bakmyor. Kymetli dostum Avni Özgürel, Vietnam gezisinde gördüklerini anlatrken Ho Chi Minh‘in müze olan mütevâz evinin karsna dikilen devâsa McDonalds binâsndan bahsetmiti. Emperyalizm, dönemsel düzeyde askerî açdan baarl olan sistem kart hareketleri massetme kabiliyeti ile mâruftur. Afganistan için de bunu aklda tutmak gerekir.
Evet ABD askerî açdan baarl olamad. Afganistan’ “adam edemedi” ve çekildi. 1979’da Sovyetler’in bana gelenle bu durum örtütürülebilir. uras muhakkak ki, Afganistan’ terk ederek, ABD’ye “dünyâ jandarmal” misyonunu kazandran “Bush Doktrini” hitâma erdirildi. Bu sûretle, kendisi ile ibirlii yapan devletler ve güçler nezdinde güvenirliliini sarst. Dahas gelimelerin terör odaklarna cesâret verdiini iddia edebiliriz.
ABD , tesirli bir devirme geleneine sâhip bir devlet olarak bilinir. Lâkin kimi çevreler , son on seneler îtibâryla bu gelenein bozulduunu, üstün istidatl gençlerin kurumlara deil, irketlere alâka duyduunu ve kurumsal kadrolarn giderek vasfszlatndan ikâyet ediyor. Eer bu bir hesap hatasysa, bu çekilmenin mâliyeti ABD için elbette ar olacaktr.
Afganistan’n el deitirmesinin bu defâ bir fark var. Afganistan’n Sovyetler’den ABD’ye geçmesi, ekonomik açdan ilki “çöken”, dieri ise “tekleyen” iki süper güç arasnda bir deimeydi. Unutmayalm 2001 ile 2008 Krizi arasnda yedi sene gibi çok ksa bir zamân fark vardr. Bu defâ kendi krizleriyle bouan bir ABD’nin yerini, salgn artlarna ramen diri ekonomisiyle Çin alyor. Üstelik Çin’in Afganistan’a girii askerî bir operasyon ile olmuyor. Çin, elinde Afganistan’n temel dertlerine ifâ olacak ekonomik projelerle geliyor. Ama, Çin’in, eer gerekirse gözünü krpmadan Afganistan’ igâl edeceini de unutmamak gerekir. Eer süreç istedii gibi ilemezse, hem Dou Türkistan üzerinden güvenliini, hem de ekonomik yatrmlarn korumak bahanesiyle bir anda, asker, sivil on milyonlar Afganistan’a yarak, Afganistan’ bir Çin vilâyetine çevirebilir.
Afganistan’dan çekilmesi eer ABD’nin bir hesap hatâsysa, en azndan Asya’da i bitmi demektir. Hep berâber, Asya’daki Çin Asr’n “kutlayabiliriz”. Artk nazarlarmz Pasifik’teki son ve en büyük hesaplamaya çevirebiliriz. Ama bu kadar çabuk karar vermeyelim. kinci ihtimâl, çok parçal yapsyla Tâliban’n zvanadan çkmas ve idârî bir zaafa urayan Afganistan’n büyük bir iç savaa evrilmesi, Çin ve Rusya’nn kontrolünü kaybetmesidir. Bu da ABD’nin bu kaostan destek alarak istediini elde etmesi manâsna gelecektir. Dorusu bu bana, yabana atlmamas gereken bir ihtimâl olarak görünüyor.
Meselenin Orta Dou ve Türkiye’yi alâkadar eden boyutlar da elbette var. Baka bir yazda bunlar ele almaya çalacam.
Yazar: Süleyman Seyfi Öðün |
19-08-21 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
