Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : DÜNYADA NELER OLUYOR / ÝSLÂM ÂLEMÝ | Okunma Says: 632 |
ABD’nin Afganistan macerasnn belli bir sona gelecei aslnda bugün deil, çok önceden belli olmutu. 2001 ylnda balayan bu macerann hedefleri her ne idiyse bu hedefler için ödenmek zorunda kalnan bedel vakit geçtikçe daha da arlaacakt. Bu çok açk bir ekilde daha iin banda görünmeye balanmt. O yüzden Biden’n Afganistan’dan çekilme konusunda vermi olduu karar, zararn neresinden dönülürse kâr olduu yönündeki gerçekçi politikaya çok geç de olsa bavurmaktan baka bir ey deil.
Bu karar aslnda Biden’dan önce Trump, Trump’tan önce Obama da verebilirdi ve hepsi de vermeyi düündü ama cesaret edemediler. Afganistan’da harcanan her dakika ABD’nin zararna olduu halde bunu halka anlatmak o kadar kolay olmayacakt çünkü. Oraya giderken halka o kadar çok yalanlar söylendi, o kadar büyük alg mühendislikleriyle o kadar milli bir mesele haline getirildi ki konu. Afganistan’dan geri çekilmek adeta bir vatan topran terk etmek anlamna gelmi oldu ABD’de.
Bu arada Taliban’ eytanlatran youn alg üretimi özellikle Afgan kadnnn ABD’nin korumasna ve kurtarclna duyduu ihtiyaç konusunda ABD kamuoyunu çok fazla inandrm durumda. O yüzden ABD’nin geri çekilmesi konusunda ABD kamuoyunda en fazla ilenen konu bugün bile Afgan kadnna ne olaca sorununa indirgenmi durumda. ABD halknn sanrsnz en büyük tasas bu.
Aljazeera’nn Bilâ Hudud programnn baarl sunucusu Ahmed Mansur’un 2010 ylnda Pakistan stihbarat’nn eski Bakan Hamid Gul ile yapt bir mülakat var. Mülakat izlediinizde aslnda ABD’nin Afganistan karsndaki durumunun bir yenilgi veya çekilmeyi zorunlu kldn çok net görüyorsunuz. ABD’nin buradaki her bir askerinin kendisine en az 1 milyon dolarlk bir bedeli oluyor. Burada kurmaya çalt orduya yapt yatrmlar, ülkenin yeniden inas için harcad paralara hiç deinmeyelim. 11 sene önce ekli ve mahiyeti bile çok net öngörülen bu çekilmenin neden 11 sene geciktiini sorabiliyorsunuz sadece. Açkça görünüyor ki o günden beri ABD için Afganistan kendi halkna büyük maliyetleri olan son derece lüks bir maceradan baka bir ey deil.
Dierlerinin cesaret edemediine Biden’n cesaret etmesi, Biden’n dierlerinden daha cesur olduunu mu gösteriyor? Kanaatimce, bu olayn Biden’n yayla da belli bir seviyeye gelmi devlet tecrübesiyle de ilgisi var. Büyük ihtimalle Bakanlk için ikinci bir frsat olmayacan düündüü için, kaybedecek bir eyi olmad düüncesiyle bu karar rahatlkla verebildi Biden. Kendi ülkesinin daha fazla zarar edecei bir maceradan dönmenin yol açabilecei siyasi maliyeti karlamaktan çekinecei bir ey yok Biden’n. Bütün çlgnlna ramen Trump’tan daha cesur bir karar alm olduunu söyleyebiliriz.
Halkna izah zor bu cesur kararyla birlikte Biden çekilmenin planlamas konusunda da öngörülerinin tutmamasyla da önemli bir prestij kaybna urad. Taliban’n çok hzl ilerlemesi karsnda batan beri yine de güvendii bir ey vard. 20 yldr eitip donatt, modern bir kurum haline getirmi olduu 300 bin kiilik bir Afgan ordusunun Taliban’a kar bir denge unsuru olarak direnebileceini hesaplam, bu hesabn da kamuoyuyla defalarca paylamt. Bu ordunun en azndan Taliban’n Kabil’e girmesini engelleyerek oluabilecek müzakerelerde ona kar bir denge oluturacan hesaplamt. Yani hesap Afganistan’n tamamen Taliban’a terkedilmesi deildi. Ancak Taliban’n salm olduu dehet veya rüzgâr karsnda Afgan ordusu tek bir mermi skmadan Kabil’i ona teslim etti.
O kadar ki, Taliban bile buna hazrlkl deildi. Nitekim müzakereler devam ediyordu ve bu müzakereler için sondan bir adm öncesinde kararlatrlm olan mekân Kandahar’d. Gerekçesi de Molla Birader’in Kabil’e gidemeyecei, ancak Taliban kontrolündeki Kandahar’a gidebileceiydi. Günün sonunda Taliban kendisini Kabil’in merkezinde buldu.
Taliban’a gelince. Onlarla ilgili çok çarpc bir karlatrma yaplyor Arap medyasnda. Onlar hiçbir zaman Rambo filmlerini izleyen bir neslin çocuklar deildiler. Yani ABD askeriyle karlatklarnda önceden kafalarnda Holywood’da üretilen Amerikan askerinin olaanüstü kahramanlklarna dair imaj ve hikayeler yoktu. ABD askerinden korkmalarn gerektirecek hiçbir ideolojik uyuturucu alm deillerdi. Gerçek bir karlama oldu. Kendi topraklarnda daha önce benzerlerinden farkl olmayan bir igalci güç olarak gördükleri ABD’ye kar bir bamszlk sava verdiler.
Taliban’ terörist olarak niteleyenlerin bilmeleri gereken ey, onlarn Afganistan dnda baka bir ülkede hiçbir faaliyetlerinin olmamas. Sadece kendi topraklarnda igale kar direndiler. Bundan dolay onlara terörist yaftas sadece igalciler tarafndan yaktrlabilirdi.
Üstelik onlar 2001 ylnda igalciler geldiklerinde en az 5 yldr Afganistan’ yöneten bir gruptular. Terörizmle tek balar, 11 Eylül saldrlarnn talimatn veren Usame b. Ladin’i ABD’ye teslim etmemi olmalardr. Bu da onlar açsndan, ülkelerinde himayelerindeki birini dümanna teslim etmeme yönünde tamamen geleneksel-ilkesel bir tutumdu.
Ayrca Taliban hakknda çok uzman gibi konutuu halde en basit gerçei bilmeyip hâlâ onlar Selefi diye niteleyenler var. Daha önce de söyledik. Taliban Selefi bir hareket deil, olabildiince geleneksel medrese çizgisinde Hanefi-Maturidi anlaya sahiptir. Arap dünyasnda aina olduumuz Selefilik neresinden bakarsanz, modernizmle etkileim içinde olumu bir ideolojidir.
Taliban’n slâm anlay gelenekselci deil gelenekseldir, bunun da özellikle altn çizelim. Yap, Hanefi-Maturidi mezhebine dayal kesintisiz bir medrese geleneinin hiç güncellenmemi bir külliyatn günümüze tayor ve uyguluyor. Yönetimden ayrlmak zorunda kald 20 yllk süre içinde ise hiç bo durmam, muhtemelen bu külliyatn en azndan bir ksmn güncelleme ihtiyacn gerçek anlamda hissetmitir.
En azndan verdikleri mesajlar bu güncellemeyi yapm olduklarn gösteriyor.
Yazar: Yasin Aktay |
21-08-21 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
