Ýstanbul Bilgi Üniversitesi Yayýnlarý, 877 sayfa.
Ýslâm'ýn Siyasallaþmasý, Türkiye'nin yetiþtirmiþ olduðu en önemli bilim adamlarýndan olan; yýllarca çalýþmalarýyla ülkemizin siyaset ve sosyal bilimlerine katkýlarda bulunmuþ Kemal H. Karpat'ýn, kendi ifadesiyle "meslekî hayatý boyunca zihninde yoðurduðu" en önemli eseridir.
Eserde, özellikle imparatorluðun son dönemlerinde II. Abdülhamid'in dýþ siyasetinin devletin bütünlüðünü korumaya yönelik anlayýþýna, eðitim sisteminin yeniden biçimlendirmesine, saltanatýn siyasi gücünü arttýrmasýna yer verilmiþtir. Karpat, padiþahýn son saltanat yýllarýnda ortaya çýkan deðiþmelerle birlikte, istibdata yönelik eylemlerin nasýl bir rejim deðiþikliðine ve hürriyet özlemlerine kaynaklýk ettiðini de geniþ bir düþünsel çerçeve içinde incelemektedir.
Bugün Türkiye Cumhuriyeti'nde yaþayan Türklerin büyük çoðunluðunun "orta yolda", modernist, ilerici ve demokratik düþünceli olduðunu öne süren, ama ayný zamanda da dinin emirlerini yerine getirsin veya getirmesin Müslüman olduklarýný savunan Kemal H. Karpat, bu kitabýnda, Türkiye'de modernlik, demokrasi ve Ýslâm'ýn birbiriyle çatýþan deðil, birbirlerini tamamlayan ve bütünleyen kavramlar olduðuna dikkat çekmektedir.
AHMET SELÝM'ÝN DEÐERLENDÝRMESÝ:
Bir þâheser
Çoktan beri görmek istiyordum ama olmamýþtý. Yeni bir tanýtým ciddiyeti ile karþýlaþýnca hemen aldýrdým ve bir gecede sabaha kadar ilgiyle, özel bir düþünce heyecanýyla okudum. Elimden býrakamadýðým için sabahlamak zorunda kaldým. Okudum da bitti deðil; yeni turlarla irdeleme fasýllarý elbette devam edecek.
Eser, Kemal Karpat'ýn "Ýslam'ýn Siyasallaþmasý" adlý kitabý. 800 küsur sayfa... Nasýl ve ne türlü öveceðimi kestiremiyorum. Kategorik cýmbýzlamalardan yahut çimdiklemelerden bir yýðýn oluþturan, ama o aktardýklarýndan baþka hiçbir þey vermeyen yýðýnla çalýþma var. Onlara genellikle "tam baþlayacaðý yerde bitmiþ" demiþimdir. Bilimsellik ambalajlarý güzeldir ama içleri boþ sayýlýr. Kemal Karpat, kategorik aktarýcýlardan deðil. Osmanlýcý þunu demiþ, Ýslamcý bunu demiþ, Batý'dakilere uymazmýþ, vs, vs...
Etniklere takýlmayýn; Osmanlý, çeþitli akýmlarýn, çekiþmeli ve çeliþkili görüþlerin tezlerin hepsini aþan ve kuþatan bir akýþ halinde, çaðýn ve tarihin zaruretlerini dikkate alan bir yenileþmeyle millet olmaya yürüyordu.
Bu durumu, en anlaþýlýr biçimde Abdülhamid'in hayatýnda okuyabilirsiniz. Abdülhamid, yeni Türkiye'nin fikrî inþâsýný gerçekleþtirmeye çalýþan bir üstün aklýn sahibiydi. Bazen Ýslamcýdýr, bazen Osmanlýcýdýr, bazen Türkçüdür, bazen Batýcýdýr. Ýnþâcý, terkipçi olduðu için öyledir. Araplarla manevî baðlarýmýz kopmasýn, Osmanlý'nýn kardeþlik ruhu devam etsin, bunun idarî ve fiilî merkezinde de bizim olduðumuz unutulmasýn. Böyle düþünüyordu. Modernleþmeyi, okullaþmayý çok önemsiyordu; Batý'nýn oyunlarýný çok iyi bilmesine raðmen.
Etnik farklýlýklardan ve özelliklerden ürkülmez. Bizde etnik özellikler hep çok canlý durmuþtur ama siyasî iddialara ve taleplere hiç yönelmemiþtir; öyle bir þey akla uygun bir ihtimal olarak görülmemiþtir. Devletin gücü ve otoritesi çökmeye baþlarsa; tabii ki o özellikler bir sýðýnak yahut tutunacak dal gibi görülmeye baþlayabilir. Bu bir koruma refleksidir sadece... Fakat bizim Osmanlýlýðýmýz, etnik ilgilerin özelliklerin bir medeniyet terkibi haline dönüþtürülmesi kültürünün adýdýr. Yeniden Osmanlý devletini kuracak deðiliz; ama Osmanlýlýðýn kardeþlik kültüründen ebette ki yararlanacaðýz, yararlanmalýyýz. Sabit bir siyasî proje söz konusu olmadan; Ýslamcýlýk herkese Müslüman olduðunu hatýrlatsýn; iyidir bu! Batýcýlarýn ve milliyetçilerin heyecanlarý da tamamen boþ deðildir. Onlarýn makul karþýlýklarý var hayatta.
Abdülhamid, ufuklara böyle bakan bir beyindi. O, Ýttihatçýlarý çok iyi anlýyordu da; Ýttihatçýlar onu ihata edemiyorlardý. Sadece Ýttihatçýlar deðil ki, bazý Ýslamcýlar da kendisini anlamýyordu.
Hayat ve Düþünce, kategorik taklalar atarak deðil, çeþitli paylar ve aðýrlýklar veren terkibî tekevvünler halinde akar. Böyle bakarsanýz, ancak böyle bakarsanýz; hayatýn tarihin hakikatlerine eriþebilen doðru deðerlendirme analizleri üretebilirsiniz. Efendim þu kadar gayrimüslim vardý da bunlarýn oraný niçin düþmüþ tarih boyunca! Sabýr taþý bile çatlar! Peki, Manastýr'da, Kosova'da, Üsküp'te, Selanik'te ne kadar "Müslim" vardý; ne kadar kaldý? Bu gayet tabii bir akýþ. Yunanistan baðýmsýz devlet olmuþ, tabii ki bizdeki Rumlar önemli ölçüde oraya akacak. Biz, kaybettiðimiz topraklardan tabii ki Anadolu'ya çekileceðiz. Önemli olan bunun insanca olmasý... (Þu an bir televizyonda bu manzarayý seyrettiðim için bu faslý açtým.)
Kemal Karpat'ýn o eserini anlayabilen; býrakýn gençleri, aydýn sayýsý bile parmakla gösterilebilecek kadar azdýr.
On milyonlarca insanýn öldüðü, göç ettiði tarih trajedilerinden söz ediyoruz; masabaþý çocuklarýyla... Maðlup Almanya'nýn 6 milyon insaný tehcir edildi ve bunlarýn 3 milyonu yolda öldü. (Prienne) Daha neler, neler var. Bizim aydýnlarýmýz ve aydýn adaylarýmýz, Karpat Hoca'nýn eserini deðerlendirebilecek ve eleþtirebilecek seviyenin çok uzaðýnda. |
