Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / EDEBÝYAT | Okunma Says: 842 |
Devri ardn m nedir ey zaman / Fasl- bahârnda bu hükm-i hazan
Muallim Nâci
Hazanna eritiimiz u günlerde 2021 ylnn “Yûnus Emre Yl”, “stiklâl Mar Yl”, “Hac Bektâ- Velî Yl” ve “Türkçe Yl” olarak kutland kaç kii tarafndan hatrlanacak? Hatrlamay brakalm, bahsi geçen anma ve kutlama programlaryla ilgili hâlihazrda kim, ne biliyor? Evet, bu yl deprem, salgn, yangn ve sel gibi pek çok afetle amansz bir mücadele verdik. Hiç üphesiz bu afetlerin üzerimizde brakt menfi tesirler var. Üstüne üstlük bir de reel-politiin giderek artan basks mevcut. Fakat unutulmamal ki artlar ne olursa olsun bir millet kültürünü, sanatn yaanlr klabildii ölçüde güçlüdür. Yükümüz ar da olsa ne lisanmzdan ne üdebamzdan geçemeyiz. Onlar hatrda tutamadmz zamanlarn yakn bir gelecekte bize azapl günler eklinde geri döneceinden üphem yok.
Geçtiimiz günlerde Yahya Kemal’in gün yüzüne yeni çkan bir iiriyle karlatm: Abdal. airin Paris’te, gençlik yllarnda yazd düünülen iire, aratrmac Habil Salam Fransa Milli Kütüphanesinde yapt aratrma esnasnda ulam. Almanya veya Fransa’da Goethe yahut Verlaine’ye ait böyle bir iir bulunsa entelektüel camiada yer yerinden oynar. Bizde nasl tepki verileceine dair düüncelerimi imdilik sakl tutuyorum; bekleyip göreceiz. Fakat ülkemizde epeyce bir zamandr ne’yi hatrlamamz gerektii konusunda kayda deer bir kafa karkl yaadmz muhakkak.
Yahya Kemal Beyatl, vaktiyle “kitapsz air” nev’inden satamalara muhatap olmutu. Zahiren öyleydi; yaad müddetçe hiçbir kitab yaynlanmamtr. Molla Câmî, Hz. Mevlânâ için “Peygamber deil ama kitab var” demiti. Belki de onun için “kitab yok ama sesi var” demek lazm gelir. Sesi, yâni iiri.
Onun iirlerinin her bir msra deniz diplerinden çkarlan inciler gibi nadir bulunan kymettedir ve yine incinin esiz güzellikte bir küpeye dönüürken ilendii gibi titizlikle ilenmitir. Mübalaa m ediyorum? Belki öyle. Olsun, alkanlklarndan yahut mizacndan hareketle iirine gölge düürülmesine ses etmeyenler beni de mazur görmelidirler. Hiç tereddütsüz söylemeliyim ki Yahya Kemal’in kendisi göremedi fakat Yeni Türk Edebiyat Kendi Gökkubbemiz’den daha büyük bir iir kitab ortaya koyamamtr. Türkiye topraklarnda Yûnus Emre ile balayan büyük airler kuann yirminci asrdaki son timsalidir o.
nsan air mi doar yahut air mi olur?
Hazr cevaplara alm zihinler cevab bir çrpda verilebilir. Ne var ki kimi sorularn tek ve kesin cevaplar yoktur. Hele insana, insann his ve idrak kuvvetine dair sorulara daha da temkinli yaklamak gerekir. Yahya Kemal, iirini nak nak ileyerek kuranlardan. lham, onun iirinde daima törpülenmeye hazr bir metal gibidir. Kendi bana braklrsa, birazdan tozu dumana katan bir frtnaya dönüme tehlikesi mevcuttur ilhamn. Büyük airler, hayallerindeki snr tanmazla mukabil i iiri yapmaya gelince bile-isteye kendisine had çizmeyi itiyat haline getirmi olanlardr. Her büyük iir, akln ahlak olan mantn ve kalbin ahlak olan edebin kusursuz bir dengesiyle vücut bulur. Baz airler en iyi iirlerini gençlik döneminde bazs da olgunluk döneminde verirler. Yahya Kemal ikincisine örnek tekil eder. Uzun çalmalarn; yazp silerek, durmadan deitirerek, ekleyerek ve çkararak yapt iirleri nihayetinde fazladan tek bir kelimeye dahi tahammül göstermeyen, ta yerine seslerden kurulu bir mimarî eser formundadr. Elbette böyle bir iir için kendi bana ilham yetersiz kalr. Maddi ve manevi bir ruh olgunluu gerekir. Önümüzde duran iire bu tespitler nda bakmamz lazm gelir.
te Abdal iiri:
ABDAL
Ne Sultanm ne köle bu devlette
Fakat hürriyet sarhou bir avare dervi,
Ey küçümser bir tebessümün kaderi
Seni barna basan azametim ben.
Kadeh vezirimdir, güller sultanm
Buluverir beni bahar, gölgesinde çnarlarn
Karsnda sonsuzluun
Marur kibrimle, hadsiz hadsizliim
Unuturum umursamam beni
Geceden çkarp sonsuz geceye koyan o
Zalim kudreti.
Bahsi geçen iir Le Derviche Nomade ismiyle 1925 ylnda yaynlanan bir beste kitapçnda bulunmu. Bu durum iirin bir ark sözü olarak yazlm olabilecei ihtimalini ortaya çkarr. Dier yandan iirin Franszca yazlmas da airin dier iirleriyle kyaslanmasn zorlatryor. Biliyoruz ki iir, tercümesi en zor -belki de imkânsz- edebi türdür. Yahya Kemal baka Franszca iirler de yazm myd? O yllarda Franszcaya hâkimiyeti hangi seviyedeydi? gibi sualler bizim bu iir üzerinde tahlil yapmamz güçletiren dier sebepler.
Yahya Kemal yirmili yalarn Paris’te geçirdi. lk yllarda Jön Türklerle birlikte vakit geçirdii de biliniyor. “Hürriyet sarhou bir dervi” ifadesi ilk anda bu ilikiyi hatra getirse de “dervi” kelimesinin msraya katt mânâ düünülürse onun ilerde yazaca pek çok iirde karmza çkaca gibi “rindlik” temas etrafnda daha ilk gençliinden itibaren dolat görülür.
Sonsuzluk, bahar, kadeh, gül, çnar, kader gibi kavramlar Yahya Kemal iirine aina olanlar için oldukça tandktr. Özellikle sonsuzluk/ebediyet mefhumuyla Türk iirinin geni bir imdiki zaman tasavvuru gelitirmesinde yol açc olmutur o. “O eserler bugün defîne midir / Ebediyyette bir hazîne midir” ya da “Geçtik hepimiz dört nala cennet kapsndan / Gördük ebedî cedleri bir anda yakndan!” gibi msralaryla hem eyay hem insan sonsuzlua tamak ister gibidir air. Bu iirde de kendisini sonsuzluun karsnda hayal edii onun ilk andan itibaren iirini ‘ebedîlik’ temi üzerine kurduunu iaret ediyor. Elbette Abdal iiri bu haliyle Yahya Kemal’in olgunluk dönemi iirlerinin yannda epeyce zayf görünüyor. Fakat bu hükmü vermekte acele etmemeliyiz. Aruzlu ve kafiyeli iirle serbest iirin insanda brakt intibâ ayn deildir. Yahya Kemal’in iiri anlalmaz, sezilir. Abdal iiri bu hâliyle, yani veznin ve kafiyenin salad mûsikîden yoksun oluuyla ilk bakta alk olduumuz iirin ritmini vermiyor; fakat hiç olmazsa uzunca müddettir uzana dütüümüzü sandm sahici iire dair bir hatrlatma vazifesi görüyor. Bu bile bu iiri sevmemize yeter. Bu iir de tpk günümüz iiri gibi bir arayn, kendi sesini arayn ürünü. Aray devam ettikçe “hürriyet sarhou bu avare dervi”, “âsûde bir bahar ülkesi”nde bulacaktr aradn.
Yazar: Mustafa Atikebaþ |
29-09-21 |
||
| E mail: tyb.org.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
