Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TÂRÝH / TÂRÝHÝN ARA SOKAKLARI | Okunma Says: 717 |
20 Kasm 1922’de balayan müzakereler 8 ay sonra nihayete erdi ve 100 yl önce bugün, 24 Temmuz 1923’de Lozan Antlamas imzaland.
Antlamay Mustafa Kemal’in gönderdii altn kalemle imzalayan smet nönü Türkiye’ye dönerken, Ankara’da Babakan Rauf Orbay istifa etti. nönü zaten yetkiyi hükümetten deil, Mustafa Kemal’den almt. Lozan’a itiraz eden Babakan da siyaseti brakp Sivas’taki çiftliine döndü. Büyük Millet Meclisi’nde de pürüz kalmamt. Meclis yeniden ekillenmi, Lozan görümeleri esnasnda “vatana ihanet edildiini” söyleyen kadro tasfiye edilmiti. 21 Austos’ta Meclis’te görümeler balad, 23 Austos’ta da Lozan Antlamas sorunsuz ekilde onayland.
ngiltere antlamay en son onaylayan ülke oldu. Musul meselesinin Cemiyet-i Akvam’a havale edildii güne kadar beklemiler, ayn gün, 6 Austos 1924’de antlamay onaylamlard.
Lozan’n imzalanmasyla Birinci Dünya Sava da resmen sona ermi oldu. Sadece sava bitmemi, Batl devletler için “ark Meselesi” de artk çözülmütü. Galip devletler istedikleri her eyi almlard.
Selçuk Bey’in olu Turul Bey’in 1037’de kurduu Büyük Selçuklu mparatorluu ve onu takip eden güçlü devletler Hinduku Dalar’ndan Atlas Okyanusu’na, Basra Körfezi’nden Viyana’ya kadar çok geni bir corafyaya 9 asr boyunca hükmetmilerdi. Herat, Belh, sfahan, Badat, Tebriz, Sana, Kudüs, Kahire, skenderiye, Musul, Kerkük, Amman, Mekke, Medine, Selanik, Belgrad, Saraybosna ve daha nice ehir, nice ülke Türk egemenlii altnda tarihlerinin en huzurlu ve müreffeh asrlarn yaamlard.
Galip devletler için Lozan Antlamas ite bu 9 asrlk kendilerince “kabus”un sona erdirilmesi anlamn tayordu. Türkler Avrupa’dan nihayet çkarlmlard. Sadece Avrupa’dan deil, Afrika ve Ortadou’dan da uzaklatrlmlard. Ortadou’da cetvelle ülke snrlar çizilmi, Arap petrolü paylalm, srail devletine giden yol temizlenmiti. Türk Boazlar hala galip ülkelerin kontrolündeydi. Özbeöz Türk kentleri olan Musul, Kerkük, Selanik gibi kentler dahi Türklerden alnmt. ngiltere 8 ay boyunca Musul’u Lozan görümelerinin merkezinde tutmu, nihayet istediini alm, Musul petrollerine çöktüü kadar, Kürtleri de ikiye bölerek hem Türk-Kürt ittifakn baltalamakla Selahattin Eyyubi’nin Kudüs zaferinin intikamn alm, hem de bölgeye bugün dahi etkileri devam eden fitne sokmutu.
Galip devletler, ngiltere, Fransa ve talya, sahadaki tarihi zaferlerini Lozan’la taçlandrmlard.
Türkiye ise Sevr Antlamas’ndaki snrlarn geniletmi, kapitülasyonlardan kurtulmutu. Misak- Milli delik deik olsa da, varln devam ettirebiliyor olmasna ükreder durumdayd.
Daha farkl olabilir miydi? Olabilirdi. Ordu caydrc bir güç olarak kullanlabilirdi. Müzakereler için smet nönü gibi tecrübesiz bir isim yerine o srada Ankara ve stanbul’da bulunan, Osmanl’nn köklü diplomasi geleneinden yetimi çokça isimden yararlanlabilirdi. Müzakerelere daha hazrlkl gidilebilirdi. stihbarat önlemleri alnabilirdi. Müzakerelerde acele edilmeyebilirdi…
Lozan’n imzalanmasnn ardndan ngilizler birliklerini stanbul’dan çektiler. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi. O andan itibaren de Lozan aleyhinde konumaktan, yazmaktan herkes men edildi. O bask ve korku bugün bile hükmünü sürdürüyor. Tutucu Kemalizm Lozan’ zafer olarak gösterip resmi tezlerin ötesinde konuulmasn, tartlmasn engellerken, Lozan muhalifleri de gerçeklikten koparak abartl tezler öne sürüyorlar.
Bata söylediimizi tekrar edelim: Lozan bir zafer deildi. Birinci Dünya Sava’nda yenilmi bir ülkenin teslimiyet antlamasyd. Lozan hezimet de deildi; içmemiz gereken “ac ilaç”t.
Lozan’a “zafer” ve “hezimet” kavramlarnn ötesinde bakmak hiç kukusuz ufkumuzu geniletecektir. Tpk Falih Rfk’nn Zeytinda adl eserindeki o çarpc cümleler gibi: “Bizden Belgrad’ aldklar zaman, düman delegeleri Ni kasabasn da istemilerdi. Osmanl delegesi ayaa kalkarak, ‘Ne hacet’ dedi, ‘stanbul’u da size verelim!’ Babalarmz için Ni, stanbul’a o kadar yaknd. Biz eer Vardar’, Trablus’u, Girit’i ve Medine’yi brakrsak, Türk milleti yaayamaz sanyorduk. Çocuklarmzn Avrupas Marmara ve Meriç’te bitiyor.”
100 yldr “Türkiye bölünür mü? Toprak kaybeder mi?” kaygsyla yayoruz. Oysa asl kaygmz, “bu snrlar Türkiye’ye dar geliyor” olmalyd. Lozan, en bata zihnimize prangalar takt. O prangalar söküp atmadan güçlü bir Türkiye kurulamaz.
Kaynak ve Okuma Önerisi: “Belgelerle Lozan”. Sevtap Demirci. Alfa Yay. 2011.
Yazar: Aydýn Ünal |
24-07-23 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
