Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TÂRÝH / DÜNDEN BUGÜNE | Okunma Says: 659 |
Hatay düümü 1939 ylnda dünyann bir büyük savaa gitmekte olduu ortamda çözülmütü. imdi yeni bir dünya sava arifesinde bayramzn Halep’ten Münbiç’e doru bir klç gibi uzanmasna amamak gerekir.
Bundan 106 yl önce, 30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros atekesin imzaland gün Suriye cephesindeki durum uydu:
Hatay-Halep-Cerablus hatt, Osmanl-ngiliz snrn oluturuyordu. Misak- Milli’de ilan edilen snr da bu hat olacakt. Nitekim Mustafa Kemal Paa’nn bir gün önce geldii Ankara’da yapt ünlü konumasnda (28 Aralk 1919) Antakya-Cerablus-Kerkük hatt “güney snrmz” olarak vurgulanacakt. Ancak stiklal Sava’nn ilk ylnda Suriye snr belirsizliini korumaktayd.
Sakarya galibiyeti üzerine Fransa uzlama çareleri aramaya balar. Görümeler sonunda Türkiye güney snrnda Franszlara tavizler verecekti.
Buna göre Misak- Milli’ye dahil bulunan Antakya-Halep-Cerablus hattndaki srardan vazgeçilmekte, Antakya hariç bugünkü snrlar aynen kabul edilmekteydi. Daha ilginci, Dileri Bakan Yusuf Kemal (Tengirenk), ‘mayn’ tartmasndakine benzer bir ekilde, antlamaya protokol olarak eklenen bir mektupta Fransa’ya Harit vadisindeki demir, karbon ve gümü madenlerinde 99 yl süreli (Türk sermayesinin yüzde 50 orannda katlaca) ayrcalk hakk, ayrca ileride baka imtiyazlar da verecekleri vaadinde bulunuyordu.
“Ankara tilafnamesi” (Ekim 1921) ad verilen bu belgeyle Franszlar ylda 500 milyon Frank akttklar ve 5 bin asker baladklar Kilikya bölgesinin yükünden kurtuluyor, Kemalistler ise ilk defa varlklarn igalci cepheye tescil ettirmi oluyordu. Bu sayede Büyük Taarruz öncesinde Fransa’dan yüklü miktarda silah aldmz, Franszlarn giderken top ve uçaklarn bize braktklarn ekleyelim.
yi, güzel de, bu antlama snr “geçici” olarak belirlenmiti, yani ileride yaplacak bar antlamasnda güney snrlarmz yeniden masaya yatrlacakt.
Ne var ki Lozan’da Fransa heyeti Ankara’da bir ekilde kabul ettirdikleri Suriye snrn tartmaya açmad ve tilafnamede belirlenen geçici snrlar Lozan’n 3. maddesinde kalclk kazand, Antakya/Hatay’n ana vatana katlmasna kadar da varln korudu.
Ancak hem 1921 Ankara, hem 1923 Lozan antlamalarnn çizdii snrlar TBMM’de Ankara antlamasnn hazrlk sürecinde Meclis’in haberdar edilmedii eletirileri yapld.
En ar eletirilerden birini, Mehmed Akif’in dostu Hasan Basri (Çantay) getirecekti. Ona göre Ankara tilafnamesi bizim millî haysiyet ve erefimize yakmayan bir hüsran ve esaret belgesidir:
Bunun üzerine Mustafa Kemal Paa kürsüye çkar ve gayet sert bir cevap verir eletirilere:
“Çkarlarmza azami derecede uygun olarak çizdirebileceimiz snr hangisiyse ite o millî snrmz olacaktr. Misak- Millimizde belirli ve tespit edilmi bir hat yoktur. Kuvvet ve kudretimizde tespit edeceimiz hat, snr hatt olacaktr.”
Sonuç olarak söylersek, Suriye snrmz belirleyen ve Halep’i bizden koparan Ankara tilafnamesi Misak- Milli hükümlerine aykryd. Gariptir, Lozan’da bu açk aykrla ramen herhangi bir deiiklik yaplmadan onaylanmtr.
21 Austos 1923 tarihindeki müzakerelerde Mecliste Lozan Antlamas’n yerden yere vurmu olan Mersin Mebusu Niyazi Bey Ankara tilafnamesi’nin 8. maddesinin Türkiye’nin bana bela olduunu söyleyecekti. Keza Lozan’ eletiren büyük airimiz Urfa Milletvekili Yahya Kemal ise Meclis kürsüsünden güney snrmzn bir “yara (ceriha) gibi kanayacan” haykrmt.
Büyük airimiz mezarnda müsterih olabilir artk. O ‘ceriha’ya ikinci müdahale büyük bir ustalkla gerçekleti.
Vakit, Lozan’n yaralarn sarma vaktidir.
Yazar: Mustafa Armaðan |
05-12-24 |
||
| E mail: yeniakit.com | Tweet | ||
 |
 |
||
