Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Yallk, baz toplumlar için 80-90 ya olarak belirlenirken, dier bazlar için 50 ya gibi tanmlanabilir..
Baz aratrmalar 50 ya ve daha sonras için zihni fonksiyonlarn önemli derecede azaldn göstermi olmasna ramen yallk bir sosyal olay olarak tanmlanmakta, bazlarna göre de yallk snr 60 ya olarak belirtilmektedir. 50-65 ya arasnda kognitif (zihni) fonksiyonlarn hzl deitii göz önüne alnrsa 65 ya yalanma için kabul edilebilir snrdr." (118) Doç.Dr.Yahya Karaman, Demans, Kayseri, Geçit Yaynevi, 2000, s.28-29)
Yan ilerlemesiyle sinir sisteminde dönüü olmayan deiiklikler meydana gelir.
Bulunduklar ortama göre yal saylanlar arasnda yaplan aratrmalarda genel olarak u etkilenmeler ortaya konmutur.
lk olarak dikkati çeken bozukluk hafza ile ilgilidir. Hafza yallarda, daha genç ya gruplarna oranla zayflamaktadr. Kompleks materyallerin hatrlanmasnda, benzer bilgilerden yararlanlarak hatrlamada ve ekil belleinde etkilenmeler görülmektedir.
Dikkat ve kiinin kendini, bulunduu yeri ve zaman bilmesi anlamnda olan 'oryantasyon'da zayflama meydana gelir.
Genellikle yan ilerlemesiyle birlikte incelenen bütün fonksiyonlarda azalma görülmütür.
Özellikle hafza bozukluu örenim durumuyla çok yakn iliki göstermi, eitim süresi arttkça bu fonksiyonlarn daha az etkilendii görülmütür.
Bunamaya sebebiyet veren birçok durumda görmek mümkün olduu gibi, yallkta ortaya çkan ve bunamaya sebep olan Aizheimer hastalnda da eitimin müspet etkileri tespit edilmitir.
Bu konuda çalma yapan; “White ve arkadalar, çalmalarnda, ya, cinsiyet, inme öyküsü ve eitim seviyesini de hesaba katarak, düük seviyeli mesleklerin, kognitif bozulmalarn ortaya çkmas açsndan risk faktörü oluturduklarn gösterdiler.”( ) Robert D.Terry, Alzheimer Hastal, Çev, .Hakan Gürvit, Yerkovan Yaynclk, 2001, s.104
"Alzheimer Dernei Bakan ve stanbul Tp Fakültesi öretim üyesi Prof.Dr.Murat Emre ileriki yllarda Türkiye ve benzeri gelimekte olan ülkelerde neredeyse alzheimer salgn olacan gösteriyor" diyerek, buna kar korunmak için yapt tavsiyeler arasnda bol bol okumak geliyor." Akit, Haziran 2003
“Düük eitim düzeyinin ileri yalarda hastalk için bir risk faktörü olduu belirtilmitir. Dier yandan eitim düzeyinden bamsz olarak, fazla bilisel aktivite gerektirmeyen ilerde çalan kiilerde Alzheimer riski yüksektir...”
"Eitimin Aizheimer riskini azaltan koruyucu etkisi vardr. Çalmalarda yüksek eitimin hastaln balangcn geciktirdii saptanmtr. Mezuniyet sonras eitimin ve aktif sosyal ilikiler içinde bulunmann da yararl olduu bildirilmitir. Bir görüe göre eitim, sinirler aras balantlarn younluunu çoaltarak da etki etmektedir."( ) Prof.Dr.Kaynak Selekler, Aizheimer, Güne kitabevi yay. Ank. 2002, s. 2-3
"Sosyokültürel seviyesi yüksek olanlarda bu hastalk daha az oranlarda görülmü, düük eitim seviyesinin ileri yalarda hem Alzheimer, hem vasküler demans (bunama) gelimesi için risk olduunu göstermitir. 75 yandan sonra eitimsiz bir kiinin demansa yakalanma riski, en az 8 yl eitim alm birine göre 2 kat daha fazla bulunmutur.
Eitim, en azndan demans görülme yan geciktirmektedir. (Filley CM 1985, Jorn A 1994 mortimer JA 1993, Ronchi 1998 Unverzaght 1998)
Yal insanlar arasnda yaplan karlatrmal çalmalarda eitimsiz kiiler eitimlilere göre yallk problemleri ile karlamak açsndan %30 orannda daha anssz görünmektedirler.
üphesiz, okuma, eitimin "beikten mezara kadar" düsturu ile ömür boyu sürdürülmelidir. Çünkü, lise ya da üniversite seviyesinde bir okul bitirip de eitimini bu seviyede dondurmu ve okul yllarndan sonra eline bir daha kitap almam "okumu" insanlarn says maalesef zannedildiinin çok üstündedir.
nsanlara; "Elinizde hangi kitap var?" diye bir soru sorduunuzda, o anda ellerine bakp; "Elimde kitap yok ki" gibi akn bir cevap vermezlerse, "u sralarda pek de okuduum söylenemez" diyebilirler. "Son bir yl içinde hangi kitab okudun?" sorusuna %90-95'in üzerinde alacanz cevap sizi memnun etmeyecektir. "Son be yl içinde hangi kitab okuduunuzu hatrlyor musunuz?" eklindeki soruya alacanz cevap da büyük oranda tatminkar olmayacaktr. Bu durumda muhatabnz rahatlkla müjdeleyebilirsiniz(!); "Gözünüz aydn! Demans (bunama) sizi bekliyor" diye. Karnzdaki kii; "Demans ne ola ki?" gibi bir soru soracak olurs ona, imdi gelecek olan bölümü ("Beynin ykl ve okumamak" balkl yaz) okutunuz, tabii eer hala okuduunu anlayacak kadar bir beyin kalmsa..!
Yazar: Dr. Hamdi Kalyoncu |
31-12-10 |
||
| E mail: hamdikalyoncu.com | Tweet | ||
 |
 |
||
