Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TÂRÝH / DÜNDEN BUGÜNE | Okunma Says: 314 |
Sumud gemilerinin kalkt Tunus, 500 yl arayla iki büyük düünürü slam fikir hayatna sunmu olan bir ülke.
14. yüzyln “beyni” bn Haldun, Mukaddime’siyle kendi bana yeni bir gökyüzü ina ederken, 19. yüzyln ikinci yarsnda yetien Tunuslu Hayreddin Paa yalnz kendi ülkesinde deil, Osmanl bakentinde de sanayi devrimini yaam olan kapitalist dünyann gidiatna kar slam ülkelerinin nasl bir tavr alnmas gerektiini söylüyor ve emperyalizm çanda yaplacak “salam kulp”un ne olduunu gösteriyordu.
1868 ylnda Arapças, sonra bizzat kendisi tarafndan yaplan Franszca tercümesi ve ardndan Türkçe tercümesi yaynlanan kitab Akvemü’l-Mesâlik’in orijinal sesi ve özgüvenli duruu eserin yaynndan ksa bir süre sonra stanbul’dan fark edilmesini salam ve ahsiyetini, reformcu özelliini ve Aḳvemü’l-mesâlik adl kitabn Sultan II. Abdülhamid’e anlatan Medeniyye tarikat eyhi Muhammed Zâfir Efendi vastasyla padiah tarafndan Austos 1878’de stanbul’a davet edilmiti. Sultan Abdülhamid, Tunuslu Hayreddin Paa’y Sadrazamla tayin etmitir.
Tunuslu Hayreddin Paa 8 ay kadar süren ksa Sadrazamlnda gözle görülür icraat yapma frsatn bulamamsa da, müteakip yllarda stanbul’da bulunduu yllarda bo durmam, yazd layihalarla yönetime yeni klar tutmu, yol gösterici bir aydn ilevini üstlenmi ve 1890 ylnda stanbul’da hayata gözlerini yummu, kemikleri 78 yl sonra, 1968 ylnda Tunus’a naklolunmutur.
Tunuslu Hayreddin Paa’nn devlet adaml kadar “aydn” yönüyle de ‘Osmanl Aydnlanmas‘nn köe talarndan birisini oluturduunu ve Tanzimat sonras fikir hayatmzda kendisine hak ettii yerin verilmesi gerektiini söylemek hakk teslim etme borcunun ifasndan öte bir anlam tamayacaktr.
Ülkemizde daha önce Tunuslu Hayreddin Paa hakknda merhum Prof. Atilla Çetin ve Prof. Bekir Karlga tarafndan çeitli yaynlar yaplm ve Paa›nn hatralar, devlet adaml ve düünür yönleri üzerinde çeitli açlardan durulmutur. Ancak Oryantalist literatürde Tunuslu Hayreddin Paa›ya duyulan alaka bizimkinden kat kat fazla olmu, bu orijinal «slamc» aydnn ilginç ve girift düünceleri çeitli incelemelere konu olmutur. Bunlar arasnda yetkin bir ilim adam olan L. Carl Brown’n The Surest Path adyla notlandrarak önsöz ve girilerle nerettii Akvemü’l-Mesâlik’in giri ksmnn tercümesinin ayr bir yeri vardr.
Cemil Meriç Tunuslu Hayreddin Paa’ya özel bir ilgi duyan nadir aydnlarmzdandr. Nitekim ilk önce Maaradakiler (1978), vefatndan sonra ise Umrandan Uygarla adl eserinde yer verilen “En Emin Yol” adl yazsnn kulaklar sar eden girii gerçekten de unutulmayacak kymettedir:
“Tunus’un düünce tarihinde iki ad: bn Haldun, Hayreddin. Biri cihanümul bir zekâ, slâm irfannn son muhteem fecri. Öteki geni ufuklu bir devlet adam, içtimaî ehramn en alt basamandan zirvelere trmanm, ikisi de malup ve muztarib, ikisi de yalnz. kisinin de mehur olan: Mukaddime’leri. bn Haldun, tarihle pençeleen bir dev. Hayreddin, tarihin ifalarna kulak kabartan bir dinleyici. Benzeyen taraflar: ciddiyet, samimiyet, tecrübe. Avrupa Akvemül Mesâlik’i yüzyldan beri tanyor. Biz bir devrin bütün bocalaylarn, bütün araylarn dile getiren o vesika-kitaptan hâlâ habersiziz.”
Keza 1985 ylnda neredilen Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi’ne yazd “Tunuslu Hayreddin Paa” maddesinde de, “En Emin Yol” balkl yazsnda dile getirdii bir hakikati tekrarlamakta herhangi bir beis görmemiti:
“Hayreddin’in hedefini tek cümleyle hülâsa etmek kabil: slâm kalarak çadalamak.”
Yazar: Mustafa Armaðan |
11-09-25 |
||
| E mail: yeniakit.com | Tweet | ||
 |
 |
||
