Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Malûm, bu yl Mehmet Âkif yl. Her ne kadar ortalkta bunu hissettirecek bir eyler görülmüyorsa da, resmen öyle...
Mehmet Âkif’in iirlerinin toplam olan Safahat, türkçenin en çok baslan iir kitab. Bask says milyonlara ulam bulunan Safahat’la yarabilecek ikinci bir kitaptan söz edilemez. 1944 ylndan beri sürekli baslan bu eseri son yllarda baz belediyeler, resmî kurumlar, partiler, dernekler, vakflar ve hatta ticarî kurulular datyorlar. Birkaç senedir lüks basklar da yaplmaya baland.
Bir ekilde Safahat sahibi olan bir gencimiz, büyük airimizin türkçenin temel eserleri arasnda saylan bu kitabn okumak hevesine kaplrsa ne yapmal?
Mehmet Âkif’in döneminin sâde, anlalr iir dili, bugün kolaylkla anlalamyor. Tabiî ilk akla gelen, Safahat okumaya azmeden bu gencin bir sözlüü önüne koymas, takld kelimeler için ona bavurmas...
Türkiye’de Cumhuriyet’ten sonra sözlükçülük, dilimizin en büyük airlerinin yazarlarnn eserlerini kolaylkla anlalr klmak üzerine kurulmad. Aksine, bin yldr kullanlan, hatta günlük hayatta halkn dilinde olan birçok kelime, o zaman dernek görünümlü, fakat resmî patentli Dil Kurumu’nun sözlüüne alnmad. 15-20 bin kelimelik, ancak lise seviyesinde bir sözlüü yakacak kapasitede bu sözlüün sözvarlnn yardan fazlas da yeni uydurulmu kelimelerden oluuyordu.
Bu u demek: Eer evinizde babadan, dededen kalma bir Dil Kurumu sözlüü varsa, bununla Safahat okumaya asla teebbüs etmeyin, hüsrana urarsnz!
Mehmet Âkif gibi büyük bir airin ant eseri böyle kytrk bir sözlükle anlalamaz elbette!
Tabiî zaman içinde Dil Kurumu’nun sözlüü de deiim geçirdi. Önce uyduruma kelimeler bakmndan zengin bir sözlük oluturulmaya çalld. 1980’lere kadar böyle bir sözlükçülük anlay hâkimdi. 1980 darbesinden sonra Dil Kurumu devletletirilince, sözlüü de mutedilleti, daha önce yabanc saylarak darda braklm olan bir hayli kelimenin sözlüe girmesinin yolu açld.
TDK’nun Türkçe Sözlüünün 11. Basks baya hacimli bir kitap olarak yaynland. Bata 30 sayfa giri, açklamalar vs. sonda 100 küsur sayfalk ek bilgilerle, tanmas güç bir tek cilt var ortada. “Ek bilgiler”de, türkçenin tarihçesi, ekler hakknda açklamalar yannda, ülkelerin bayraklar, rmaklarn uzunluu gibi corafi malumat da –nedense- yer alyor!
Eh Safahat okuyucusu gencimiz, artk 2761 sayfalk eseri önüne koyup Safahat okumaya balayabilir...
Nereden balasn dersiniz? Sakn ilk iir olan “Fatih Camii”nden demeyin!
Bu iman sözlüün foyas hemen meydana çkmasn diyorsanz, çok mehur, çok bilinen ve sevilen bir iirden balamanz doru olacaktr.
Mesela Mehmet Âkif’in eserleri içinde dili en sade olan Âsm’dan, Âsm’n da mehur “Çanakkale ehitlerine” iirinden balasn.
Evet: “u Boaz harbi nedir? Var m ki dünyada ei...”
Gerçekten insann içini ürperten, gürül gürül akan bir destani iirle kar karyayz. nsann okudukça okuyas geliyor...
Süleyman Nazif bu iiri okuyunca, “Allah’n ehitleri olduu gibi airleri de var” diye haykrm.
Fakat o ne?
Gencimiz baz kelimeleri bu ikin sözlükte bulamyor...
Mesela “müvekkel”, mesela “a’mak”...Sun’ kelimesi de bulunmayanlar arasnda. “Sun’- beer”, “sun’- bediî” gibi tamlamalar da var ki, ii daha da güçletiriyor.
“stiab”, sertletirilerek, “istiap”a alnd, atf da yaplmad için gencimiz bir aknlk daha geçiriyor. iirin devamnda, lebriz, iclâl, ecram... gibi kelimelerin de sözlük d olduu anlalyor. Safahat okuyucusu genç iirin ezbere bildii bölümünde geçen “âsâr” ve “cihat” kelimelerini de bulamaynca aknl katlanyor...
Sen ki âsâra gömülsen taacaksn...
“Eserlere gömülmek” ne demek?
TDK sözlüünde gencimiz, “asr”n çoulu olan “âsâr” bulamyor.
Ya “Sana gelmez bu ufuklar, seni almaz bu cihat” msran nasl anlayacaz?
TDK sözlüünde cihad “cihat” yaplm. Bu arada “cihat” yani yönler kelimesi de söz varl içinde yer bulamam...
Neyse, gencimiz ümidini kaybetmesin. Yakn zamanda Safahat’la ilgili iki sözlük çalmas yaynlanm. Biri Talip Mert’in “Açklamal Safahat Lügati” dieri de Cevdet anl’nn “Safahat Sözlüü”. Bir yazmzda da bu iki eserden söz etmek niyetindeyiz
Yazar: D. Mehmet Doðan |
26-06-11 |
||
| E mail: habervaktim.com | Tweet | ||
 |
 |
||
