Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / CEMÝL MERÝÇ'TEN SEÇMELER | Okunma Says: 8354 |
BZDE HCV YOK1
Hiciv2, lirizm3 rmann cokun bir kolu: önceleri bulank akar, sonra durulur. Zamanla bir mekteb-i edeb4 olur, tarih gibi. Vatan, Roma. lk büyük temsilcileri: Horatius5 ile Juvenalis6. Birincisi Sadi’yi7 ve Hayam’8 hatrlatr: rint, bilge, zarif; ikincisi Sahyun Nebilerini9: hain, yavuz, öfkeli. Horatius bahtiyarlarn airi, Juvenalis mustariplerin… Zekâ ile vicdan. Horatius, sevdiklerini yaralamamak için oklarn uzaklara atan bir heccav10, çann zevk ve zerâfet hocas. Juvenalis’in peri-i ilham’: öfke. Cinayet istihza11 ile cezalandrlamaz. âir, alevden kamçsna sarlr hicvin; saraylardan meyhanelere koar, meyhanelerden genelevlere. Juvenalis’in cehennemini bir Fransz ressam öyle tablolatrm: Korent12 nizamnda sütunlara dayal muhteem bir salon. Roma’nn çökü devrinde sk rastlanan bir sefahat âlemi. Zengin kumalarla örtülü yataklarda bedmest13 deli-kanllar. ölen, sonuna yaklamaktadr. Fonda14, fecrin ilk prltlar. Ve yataklarn arkasnda, torunlarnn kepazeliini seyreden heykeller; utançtan ta kesilmie benzeyen ecdat. Genç bir soytar ayak parmaklarnda yükselerek, elindeki dolu kadehi heykellerden birine uzatmaktadr.
Sonra, hiciv yatana çekilir. Klasik Fransz iirinde bouk bir yankdr Horatius’un yanks. talya’da destandr, spanya’da roman. Bir kelime ile istiklalini kaybeder; hikâye olur, deneme olur, tiyatro olur.
Tahir-ül Mevlevî15, hiciv “terih-i rezail ve tehir-i erazil16 için yazlr” diyor. iir, ne bir terih masasdr, ne bir tehir çarmh17. “Nezih olmak artyla, hak ve hakikatin müdafii, gadr18 ve fezahatn19 maniidir”. Ne zavall bir müdafi! Hiciv, maeri vicdann kararlarn infaz eden bir intikam melei olsa, “gadr ve fezâhat” hükümran olabilir miydi hala?
slamiyet, “sebb ü etm”i20 ho görmez. Bununla beraber, airin haar tecessüsü zaman zaman bu yasak bölgede at koturmaktan çekinmez. Osmanl’nn vakur ve selim zevki için, uzun sürmemesi gereken bir oyundur hiciv. Heccavn çevresinde teklif edecei yeni bir deerler manzumesi yok ki hicve ihtiyaç duyulsun. Nef’i’nin21 ”Siham- Kaza”syla22 Sürüri’nin23 “Hezaliyyat”24 arasndaki fark, birincinin daha usta bir air elinden çkm olmas.
Sonra Tanzimat, yani edebiyatmz istilâ eden Bat. Büyük bir kabiliyetin küçük kinlerini dikenletiren: “Zafername.”25 Eref26 de minnack bir Ziya Paa27: “bir güzel mazmun bulunca…” kendini bile hicvedeceini söyleyen air ne kadar ciddiye alna bilir? Msralar bir arnn zehrili inesi; ve air ar kadar sorumsuz. Neyzen Tevfik28, yldrm olmayan imek. “Han- Yama”29 baarl bir tercüme, daha dorusu pasti.30 “Sis”31 imparatorluun mezar ta kitâbesi. Fecirle sona eren bir karanlk.
Nihayet gazete sütunlarna pusan “talama”32, kanatsz ve baya. Günümüzün ”talamacs”, akbabalara yaranmak için güvercinlere saldran bir maskara. Oysa, airin kanyla imzalanmayan hicviyeler, asrlarn mahkemesinde imzasz bir mektup kadar itibarszdr.
1 Bu Ülke, letiim Yaynlar, stanbul 1996,s.123.
2 Hiciv: Bir kimsenin, bir topluluun, bir düünce veya davrann iir veya yaz ile gülünçletirilerek knanmas, yerilmesi.
3 Lirizm: Ferdi hislerin ilham yolu ile çokulu ve etkili bir ekilde anlatlmas.
4 Mekteb-i Edeb: Edebiyat okulu, Edebiyat Fakültesi.
5 Horatius: (MÖ.65-MÖ.8) Döneminin en önemli Romal âiri. Azât edilmi bir kölenin olu. “Zarif bir adamd Horatius. Zevklerine ve hürriyetine dükün bir sanatç. Kültürü zekas ve incelii ile Romal kibarlarn gözbebei oldu. Epikücü idi. Kr hayatndan, elenceden, yalnzlktan holanrd. Ahlak anlay arlktan kaçan, kültürlü bir insann ahlâk anlay idi.” Bu Ülke.s.314
6 Juvenalis: (60-140) Latin hiciv airi. Cemil Meriç’ten dinleyelim: “Zengin bir azatlnn olu. 40 yana kadar hitabetle urar. Satir’lerini 40 yanda yazmaya balar. Sonra sürülür Roma’dan. Felsefî görüü müphem bir Stoaclk. Hayaszla kaçan bir realizm, girift, muhteem ve karanlk bir iir dili.
7 Sâdi-i irazi: (1213-1292). ranl mehur air ve yazar. Sadi mahlas olup Asl ad Ebu Abdullah Müerrifüttin bin Müslih e-irazi’dir. Abdülkadir Geylani hazretlerinin halifesinin talebesi oldu. Onun derslerinde yetierek kemâle erdi. Ömrü ilim örenmek, talebe yetitirmek ve insanlara doru yolu göstermekle geçti. Mool ve Haçllarla yaplan savalara katlp, cihad etti. Cemil Meriç ile devam edelim: “Asrlarca medreselerde okutulan, msralar hafzalar süsleyen hakîm. iir ve hikâyelerinde, snrsz bir insan sevgisi, özlü bir insan saygs dile getirilir. Balca eserleri Gülistan, Bostan.”
8 Ömer Hayam (1047-1122). Rubaileriyle ünlü ranl filozof, matematikçi ve air.
9 Sahyun Nebileri: Tevrat’ta geçen Üsluplarnn hain ve sertlii ve korkunç kehanetlerde bulunmalaryla mehur srâil peygamberleri.
10 Heccav: Ar hicveden
11 stihza: Elenme, alay etme.
12 Korent: Konik yivli sütun.
13 Bedmest: Kendisinden geçmi derecede sarho.
14 Fonda: Demir alma yeri
15 Tâhir-ül Mevlevî: (1877-1951) ark irfannn ve divan geleneinin son temsilcilerinden. Edebiyat sâhada geni bilgisini “Edebiyat Kaamûsu” ismindeki eserinde toplamtr.
16 Ayp ileri, utanlacak hareketleri erh etme, açma ve rezil kiileri gösterme.
17 Çarmh: Farsça çahar-mh kelimelerinden müteekkildir ve dört çivi anlamna gelir. Mefhum olarak, suçlunun öldürülmek amacyla çivilendii haç biçimindeki daraac ifade eder.
18 Gadr: Vefaszlk, hainlik.
19 Fezahat: Rezalet, hüsranlk, ayp. Alçaklk, edepsizlik.
20 Sebb ü etm: Kötü söyleme, sövüp sayma.
21 Erzurumlu air Nef’î: (1572-1635) Zengin lisan, azametli hayelleri ve muhteem üslubu ile bilinen divan iirinin en kuvvetli üstadlarndan biridir. Ak, felek, bahar gibi konularda eine güç rastlanr bir ahenk ve hayal zenginlii ile iirler yazmasna ramen hicviye ve fahriyeleriyle ün kazanmtr.
22 Siham- Kaza: 17. Asr Türk airi Nef’î’nin hicivlerini bir araya toplad kitap.
23 Sürûri: Osman Sürûrî (1752-1814). XVIII. asr divan air.
24 Hezeliyat: Sürurî’nin hicivlerini toplad, Ciddi olmayan sözler, Saçma sapan konumalar, Deli saçmas gibi anlamlara gelen eseri.
25 Zafername: Ziya Paa’nn Eseri
26 air Eref: (1846-1912) Asl ad: Mehmet Eref XIX. asr hiciv airi. Cemil Meriç’in ifâdeleriyle: “Zerafetle müstehceni meczeder. Kâh bir kadifenin ilham ile göklere süzülür, kâh bir mazlum peinde uçurumlara iner. Hayasz ve haar bir zekâ.
27 Ziya Paa: (1825-1880) Tanzimat dönemi airi ve devlet adam. Cemil Meriç’in ifadesiyle “ Msrl bir ikbalpaerstin kalemörlüünü Devlet-i Aliyye’nin Kbrs mutasarrflna tercih eden Paa. Küçük kinlerin harekete geçirdii büyük bir zekadr.”
28 Neyzen Tevfik Kolayl: (1879-1953) Hiciv airi ve neyzendir. Türk edebiyatnda Nef’î ve air Erefin ardndan hiciv türünün en usta airlerinden biri olarak kabul edilir. iirlerinin tamam 1919 ylnda “Hiç” adyla 1924’te “Azab- Mukaddes” adyla yaymlanmtr.
29 Han- Yama: Tevfik Fikret’in bir hiciv iiri.
30 Pasti: Baka sanatçlarn eserlerini taklit yoluyla meydana getirilen sanat eseri.
31 Sis:Servet-i Fünûn airi Tevfik Fikret’in “Sarm yine âfâkm bir dûd-i muannid/ Bir zülmet-i beyzâ ki pey-â-pey mütezâyid” beytiyle balayan, “Ey bin kocadan artakalan bîve-i bâkir”, “Mûnis, fakat en kirli kadnlar gibi mûnis”… msralarla stanbul’u ve Türk milletinin bütün manevi deerlerini hicvettii, daha doru bir ifadeyle bütün deerlerimize küfrettii iiri. Yahya Kemâl Siste Söyleni irinde “Bir devri lânetiyle boan âirin Sis’i/ Vicdan ve rûh elemlerinin en zehirlisi” diyerek Sis’i tenkit etmitir.
32 Talama: Bir kimsenin kusurlarn, gülünç taraflarn alayl bir dille ortaya koyan iir.
Yazar: Harun ÞAHÝN |
16-08-11 |
||
| E mail: harunsahin75@gmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
| Þener Þen | |||
Hicve dair |
Tarih : 16-08-11 | ||
"akbabalara yaranmak için güvercinlere saldýran bir maskara". Pratik zeka ile bilginin zemheri ikliminde coþkun bir arzuyla buluþtuðu; bakaný cezbeden, uðradýðýný mahveden, yazanýný balla zehirleyen bir alçak yosma. diyorum |
|||
