Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 3789 |
Açklamasnda fade Bozukluu Olan Atasözleri
Atasözlerimizi naklederken ve açklarken imla ve noktalamada keyfine göre taklan TDK, çalakalem yazd izahlarnda düük cümleler kurmu, atalarn sözlerine birçok darbeler vurmu. Resmî nternet sitesinde milyonlarca vatandaa atasözlerimizi ve onlarn açklamalarn sunan TDK’nin bu hizmeti atalarmza ve onlarn yaayan torunlarna layk olamam.
TDK’liler atasözlerimize daha çok çalmal, o sözlerdeki bütün sanatl söyleyilere ve mana inceliklerine ulamal, buna uygun cümle kurmaya almallar. Hakiki bir Türkçe terbiyesine erimek için atalarn sözüne ve özüne daha derin bakmal.
Gelgelelim TDK henüz böyle bakamyor, dütüü kemekein içinden çkamyor.
Aada yalnzca birkaçn dikkatinize sunduum atasözlerini açklamak üzere TDK’nin kurduu cümlelere bakarsanz bunu anlarsnz:
“mezar ta ile övünülmez: kii geçmiteki atalaryla deil kendi yaptklaryla övünmelidir.”
Bu ifadede “geçmiteki” kelimesinin lüzumu yoktur, zarar vardr. Eer siz “geçmiteki atalar” derseniz “ata” kelimesinin bozulmasna yol açabilirsiniz. Mesela öyle: “Geçmiteki atalar” diye galiba çok eski atalara deniyor; baba, dede filan onlar da hâliyle “yeni atalar, dünkü atalar” oluyorlar.
***
“güzele krk günde doyulur, iyi huyluya krk ylda doyulmaz: yüz güzelliinden ziyade huy güzellii daha deerlidir.”
Burada da “-den ziyade” dedikten sonra “daha” kelimesini kullanmak gereksiz. Ya “Yüz güzelliinden ziyade huy güzellii deerlidir.” denmeliydi veya “Huy güzellii yüz güzelliinden daha deerlidir.” eklinde bir ifade tercih edilmeliydi.
***
“doru söz acdr: eksikleri, yanllar, yolsuzluklar bütün çplaklyla ortaya koyan ve eletiren söz, bu ii yapanlara ac gelir.”
Açklama cümlesindeki “bu i” sözüyle aadakilerden hangisi kastedilmitir?
A) eksikler, yanllar, yolsuzluklar
B) eksikleri, yanllar, yolsuzluklar bütün çplaklyla ortaya koymak ve tenkit etmek
Eer A kk kastedildiyse – ki atalarmzn kast odur – TDK’nin ifadesi gene hataldr: Hadi “yolsuzluklar” bir “i” saydnz diyelim; peki “yanllar” veya “eksikler” için ne demeli, onlar da “i” mi yani? Hadi bunlar (eksikleri, yanllar, yolsuzluklar) hep birer “i” olarak farz edelim, bu sefer baka bir hata var: Mademki ibarede üç ayr “i” ad saylyor, o hâlde bunlar hakknda “i” deil “iler” denmeliydi.
TDK “hak söz adan acdr” atasözünü açklarken de bu bozuk ifadeyi aynen kullanmtr (“Kopyala / yaptr” kolaylnn zararlarndan).
***
“aç tavuk kendini arpa (buday) ambarnda sanr: insanlar, yokluunu, yoksulluunu çektikleri eyler için olmayacak hayaller, düler kurar.”
Bu açklamay yapan TDK’ye göre “hayal kurmak” ile “dü kurmak” birbirinden farkl hâlleri ifade ediyor olmal. Bu iki söz hakikaten farkl manalar anlatyorsa TDK bunu lügatlerinde net olarak açklamal.
Benim bildiim u: TDK, Türkçede eskiden beri var olan “dü” kelimesini yalnzca "rüya"nn deil ayn zamanda “hayal”in de yerini tutmas için teklif edip devlete kabul ettirdiinden beri iki mefhum (rüya-hayal) birbirine iyice kart. Yine TDK tarafndan çkarlan “dü gücü, düçü, dü krkl, dülem, düleme, dülemek, dülemli, dülemlilik, dülemsel, dülemsellik, dülemsiz, dülemsizlik, düleyebilme, düleyebilmek, düleyi, düsel, düsellik” gibi yeni kelimeler bu karkl artk içinden çklmaz hâle getirdi.
TDK’liler “dü”lerimize ve “hayal”lerimize böylesine müdahalelerde bulunmadan önceki Türkçede bu iki kelime yerli yerinde kullanlyor ve arasndaki mesafe korunuyordu. Mesela Dadalolu, yârinden bahsederken, “Dadalolu'm, sevdas var bamda / Gündüz hayalimde, gece düümde" diyor, Karacaolan da “Mâvi donlum sallanyor karmda / Gündüz hayalmda, gece düümde" msralarn söylüyordu. Yine Karacaolan, “Ben varmaz oldum iime / Hayaln girmez düüme” sözleriyle bu iki mefhumu hep birbirinden ayr düünüyordu.
Ben de öyle düünüyorum:
Onlar iyi ki 1935’ten önce yaam ve iir söylemiler.
O zamanlar ne güzel “dü”ler görüyorduk ve ne ho “hayal”ler kuruyorduk...
Yazar: C.Yakup Þimþek |
26-11-11 |
||
|
E mail: c.yakup_simsek@dogrulus.com Yazar Hakknda Bilgi ve Dier Yazlar |
Tweet | ||
 |
 |
||
| Alaettin Emre YAPAR | |||
Onulmaz dil yaramýz |
Tarih : 30-11-11 | ||
KâMusa uzanmýþ eller ile dertleri olan bizlerin tercumâný Okulumuz ve bu husustaki gayretininizden dolayý tesekkür ederiz. |
|||
