Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / CEMÝL MERÝÇ'TEN SEÇMELER | Okunma Says: 4950 |
eyh efendi slamiyet’in terakkiye mâni olduunu Renan’dan daha büyük bir imanla belirttikten sonra, Arap kavmini müdafaaya geçiyor: “Ancak fetihlerindeki hzla mukayese edilebilecek fikrî bir yükseli. Bir asrda bütün bir Yunan ve Acem1 ilminin elde edilii, hazmedilii... Araplar balangçta ne kadar cahil ve barbar olurlarsa olsunlar medenî milletlerin yüzüstü braktklarna dört elle sarldlar. Sönen ilimleri canlandrdlar, gelitirdiler ve o zamana kadar ulaamadklar bir ihtiama kavuturdular. Bu da ilme kar besledikleri sevginin iareti ve ispat deil midir?”
Renan, Arap dünyasnda Acem âlimlerinin (yani Arap olmayanlarn) büyük bir rol oynad fikrinde. eyh efendi de bunu kabul etmektedir. Yalnz “Harranllar Araptlar ve spanya’y istila edenler araplklarn kaybetmemilerdi. bn Bacce2, bn Tufeyl3, bn Rüd4de El Kindî5 gibi Araptlar. Irklar ayran dildir. slâmiyet’in inkiafiyle6 Araplar yeni bir hamle kazand ve ranl âlimler Müslüman olunca Kur’an diliyle yazmay eref telakki7 ettiler”.
Ne gariptir ki, Aaolu’nun halis muhlis Türk olduunu iddia ettii Efganl eyh slâm medeniyetinde Türklerin rolünden bir kerecik bile söz etmiyor. Evet, slâm medeniyeti bir bütündür. Bu büyük terkibi yalnz Arab’n eseri imi gibi göstermek ya Arap’a dalkavukluk, ya misli görülmemi bir gaflettir. Farabi8 slâm’dr, bn Sina9 slâm’dr, Arap deil. O ummana karan en büyük rmak: Türk.
Fakat eyh yatrm yapmaktadr: “Pekiyi denecek, Arap medeniyeti bu kadar aaadar olduktan sonra, nasl birden sönüverdi? Meale o zamandan beri neden tutumad tekrar? Arap dünyas uzun zamandan beri niçin karanlklarda bocalyor?” (Namk Kemal buna sebep olarak Haçl ordularyla Tatar müriklerini gösteriyor). eyhin cevabn okuyalm:
“Burada slâm Dininin bütün sorumluluu ortaya çkyor. uras âikâr: bu din nerde yerlemise ilmi bomutur. Bu uurda istibdatla10 elele vermekte tereddüt etmemitir. Es-Süyuti11, halife El-Hadi’nin12 Müslüman ülkelerde ilmin kökünü kurutmak için bebin âlimi Badat’ta katlettiini söyler. Belki Süyuti kurbanlarnn saysnda mübalaa etmi ama yaplan zulüm bir vaka. Bir dinin ve bir kavmin tarihinde kanl bir leke bu. Hristiyan dininin mazisinde de buna benzer vakalar bulabilirim. Dinler, isimleri ne olursa olsun, birbirlerine benzerler. Dinlerin felsefe ile uyumalarna, anlamalarna imkân yoktur. Din insana iman ve itikad zorla kabul ettirir, felsefe onu itikatlardan ksmen veya tamamen kurtarr. Nasl anlaabilirler?.. Din galip gelince felsefeyi yok edecektir. Felsefe hükümran olunca din ortadan kalkacak. nsanlk yaadkça nas ile serbest tenkit, din ile felsefe arasndaki kavga sona ermeyecektir. Kyasya bir sava bu. Ve korkarm ki bu savata zafer hür düünceye nasip olmayacaktr”.
eyhimiz ikâyetçi: “Akln dersleri üç be büyük zekâya hitap eder yalnz. lim ne kadar güzel olursa olsun ideale susuz olan insanl doyurmaz. nsanlk, filozoflarn ve âlimlerin göremedikleri ve giremedikleri karanlk ve uzak bölgelerde kanat açmaktan holanr”.
Efgani’nin sözü burada bitiyor. imdi de Renan’n bu mektuba verdii cevab gözden geçirelim: “Sorbonne’daki13 son konferansmn eyh Cemaleddin’e telkin ettii son derece dikkate deer düünceleri dünkü gazetenizde alâkayla okudum. Münevver Asyalnn14 uurunu böylece orijinal ve samimi tecellilerinde takip etmek çok öretici. Ufkun dört bir yanndan rasyonalizmi öven sesler geliyor. nsan bu sesleri dinledikçe daha iyi anlyor ki din ayrr, akl birletirir. Ve iman ediyor ki akl tektir. nsan zekâsnn birlii, düüncelerin tesanüdünden15 doan büyük ve ümit verici bir netice. Ama bunun için tabiatüstü denen vahiyleri bir yana itmek lâzm. Dünyadaki iyi niyet sahibi insanlarn yobazla ve hurafelere kar kurduklar birlik görünüte çok küçük. Ama hakikatte tek uzun ömürlü birlik bu. Çünkü hakikate dayanyor ve er geç muzaffer olacaktr. Masallar masallar takip edecektir”...
“ki ay kadar önce sevgili meslektam Ganem vastasyla eyhi tanmtm. Üzerimde pek az kimse bu kadar derin tesir yapmtr. Sorbonne’daki konferansmn konusunu (lmî zihniyet ile slâmiyet’in münasebetleri) bana o ilham etti. eyh Cemaleddin slâm’n pein hükümlerinden syrlm bir Efganl’dr”.
Anlalyor deil mi? Bizim “Büyük slâm Birlii”nin kurucusu olarak selâmladmz eyh efendinin Fransa’daki dostu Hristiyan Halil Ganem’dir.16 Sultan Abdülhamid Han’n hasm- biamân17 Ganem. Renan Efganl’y bir masal kahraman olarak deil, gerçek kiilii ile yani bir dinsiz, bir “libre penseur18” olarak tanmaktadr. Renan’a devam edelim: “Cemaleddin zinde bir kavmin çocuudur. Efganistan’da Arya ruhu resmî slâmiyet’in s tabakas altnda bütün zindelii ile yaamaktadr. (Görülüyor ki Renan, Aaolu ile ayn fikirde deildir. eyh’in Efganl olduunu biliyor; Efganl, hattâ iî olduunu. Acaba Aaolu bilmiyor mu idi?) Dinlerin deerini tayin eden, onlara inanan kavimlerdir. Efganl, bu mütearifenin19 en güzel delili. Düünceleri öylesine bamsz, seciyesi o kadar asil ve dürüst idi ki onunla konuurken bn Sina, bn Rüd gibi eski âinalardan birinin -baka bir tabirle- be asr boyunca insan zekâsn temsil eden o büyük dinsizlerden birinin dirildiini sanyordum. Karmdaki insanla, ran’n dnda kalan (Renan bilhassa Türkiye demek istiyor) Müslüman ülkelerin arz ettii manzaray karlatrnca aradaki tezat bana büsbütün açk göründü. Bu ülkelerde ilmî ve felsefî tecessüs yok gibidir. eyh Cemaleddin dinî istilaya kar rkî direniin en güzel örneidir”.
Renan, eyh’in takdirkâr, eyh Renan’a hayran. Anlamamalarna imkân var m? Teferruata ait ihtilaflar bir sohbet vesilesi. Mesela Renan’a göre, “Roma mparatorluu 16. asra kadar Latince’yi bütün Bat’da insan zekâsnn ifade vastas yapmt. Büyük Albert20, Roger Bacon21, Spinoza22Latince yazdlar. Ama bunlar bizim için Latin deildirler. Arap diliyle yazan bütün sâmlar da Arap saymak doru deildir. Semavî dinlerin hepsi müspet ilme dümandr. eyh bu hakikati kâfi derecede belirtmediimi ileri sürüyor. Bu konudaki fikirlerim herkesçe malum olduundan üzerinde durmadm. nsan zihni tabiatüstü unsurlardan tecrit edilmelidir. Bunun için zora lüzum yok. Hristiyan ve slâm aydnlar din bahsinde anlayl bir kaytszlk göstersinler, yani din zararsz hale gelsin, yeter. Bu, Hristiyan ülkelerde gerçekleti. Müslüman ülkelerde de gerçekleirse, eyh de, ben de memnun oluruz. Ben bütün Müslümanlar cahildirler, cahil kalacaklardr demedim. slâmiyet’in ilme büyük engeller çkardn söyledim. slamiyet’in idaresi altnda bulunan ülkelerde be-alt asrdan beri ilmi yok ettiini söyledim… Müslümanlar Müslümanla dayanarak kalknamazlar, Müslümanln zayflamas sayesinde kalknabilirler. slâmiyet’in ilk kurban Müslümanlar’dr. Müslüman’ dininden kurtarmak ona yaplabilecek en büyük iyiliktir. Akl için yol birdir. Hür düünceli insanlar elbette ki, birleeceklerdir. Kurtulu Müslümanlarn yeni batan terbiye edilmesindedir. Ama bu terbiyenin ciddi olmas, yani akla dayanmas lâzm. slâm’n dinî efleri bu gayeye hizmet ederlerse kendilerine minnettar olurum. slâm ülkelerindeki rönesans slâmiyet’ten kurtularak gerçekletirilecektir, Hristiyan ülkelerde olduu gibi. eyh Cemaleddin benim belli bal tezlerime deliller getirmitir”.
Zavall Türk intelijansiyas! Kimlerin peinden gitmemi. Dümanlar dost, dostlar düman tanm. Peygamber’in adn anmaa cesaret edemeyen bir Efganl’y Peygamber kadar saygya lâyk görmü.
1 Acem: ranl,
2 bn Bacce: (? —1138) 12. yy. da Endülüs’te yetien Aristotelesçilii ve Yeni Platonculuu Endülüs'e tayan filozof. Rasyonalist ve mam- Gazali mühalifi
3 bn Tufeyl: (1106–1186). Dünyada felsefi romann ilk örnei olan Hay bin Yakzan isimli eseriyle mehur 12. Asr Grnatal astronomi, felsefe ve tp alîmi.
4 bn Rüd: (1120-1198). 12. asrda Endülüs’te yetien mehur Aristocu filozof, doctor, astronomi bilgini ve matematikçi.
5 El Kindî: Yakup bin shak El Kindî (800–873). Kûfe’de doan, Ortaça Avrupasnda "Alkindus" adyla tannan, ilk islam filozofü olarak Kabul edilen, matematikçi, fizikçi, astronom, hekim ve corafyac.
6 nkiaf: Gelime, geliim.
7 Telakki etmek: Kabul etme, sayma.
8 Farabi: Ebu Nasr Muhammet (870-950) Rey ve Badat’ta eitim aldktan sonra Harran’da çalmalarn sürdüren Türk bilgini.
9 bn Sina: (980-1037). Felsefe, matematik, astronomi, fizik, kimya, tp ve müzik gibi bilgi ve becerinin muhtelif alanlarnda çalan olan Özbek-Türk bilim adam.
10 sdibdat: Uyruklarna hiçbir hak ve özgürlük tanmayan snrsz monari, despotluk.
11 Es-Süyûtî: Celaladdin Ebu’l Fazl Abdurrahman Bin Kemalettin Es-Süyuti (1445-1505) Kahireli Arap din âlimi. Dilci ve tarihçi.
12 El-Hadi: 785–786 yllar aras halifelik yapan 4. Abbasi Halifesi.
13 Sorbanne Üniversitesi: 1257 ylnda, Paris Üniversitesi'nin teoloji koleji olarak Robert de Sorbon tarafndan kurulan Fransz Üniversitesi.
14 Münevver Asyal: Asyal Aydn. Cemaleddin Efganî kastediliyor.
15 Tesanüd: Dayanma.
16 Halil Ganem: Osmanl 1. Mebuslar Meclisi’nde Suriye mebusu olarak görev yapan, meclis kapatlnca Fransa’ya kaçan ar Abdülhamit Han düman Lübnan asll Hristiyan gazeteci.
17 Hasm- bîamân: Amansz düman
18 Libre Pansaur: Özgür düünceli, aydn anlamna gelen Franszça söz grubu.
19 Mütearife: Gerçeklii apaçk, ortada olduu için ispat icap etmeyen durum.
20 Büyük Albert: Albertus Magnus(1193-1280). Derin ve çok geni kapsaml bilgisiyle, ortaçada kendisine doktor üniversalis unvan verilmi olan 13. yüzyl Alman düünürü.
21 Roger Bacon: (1220 - 1292) ngiliz bilim adam ve filozof."Deneysel bilim" yolunda çaba harcam olan Bacon, çada bilimin deneysel yaklamnn tarihsel bakmdan erken olgunlam bir temsilcisi olarak kabul edilir.
22 Baruch Spinoza (1632- 1677) 17. yüzyl felsefesinin en önde gelen rasyonalist Hollandal düünürü.
Yazar: Harun ÞAHÝN |
28-11-11 |
||
| E mail: harunsahin75@gmail.com | Tweet | ||
 |
 |
||
| Cihat ERDEM | |||
Þeyhi Anlayamadým. |
Tarih : 28-11-11 | ||
Doðuda görev yaptýðým zamanlarda Cemaletttin Afgani'ye inanan kiþiler gördüm. Onu büyük bir din adamý sanmýþtým. Biraz meseleye eðilince müslümanlarýn aklýný çelmeye çalýþan bir mason olduðunu zannettim. Bu yazýlarý okuyunca karþýmýzda bir din mensubundan ziyade bir Ýllümünati askeri, bir tavistock fedaisi bir satanist var diye düþündüm. Þüphesiz doðrusunu Allah bilir. Allah bizi kendi yolundan ayýrmasýn. |
|||
