Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : / DÝL KALESÝ | Okunma Says: 2712 |
A. Ali URAL'IN TERS CÜMLELER
(Tedavülden kalkmak – 19 ubat 2012 – ZAMAN)
“Meydanlara çksa dalgalanacaktr kalabalklar.”
Meydanlara çkmasndan bahsedilen kimdir, nedir?
A) Bu cümleye göre söylersek “kalabalklar”dr.
B) Bir önceki cümleye bakarsak “ay” veya “akçe” olur.
C) Daha da önceki cümlede ararsak “akçe sahibi”dir.
D) Belki hiçbiri deildir.
Nasl bulacaz?
Tam bir "kark ism-i fail" meselesi...
***
“Kanat sesleridir güvercinlerin alk sayabilir lider.”
Muhtemelen “Söze takla attraym, iir tad tutturaym...” hevesiyle kurulmu bir cümle...
Hakikaten iiri andrm fakat manay bulandrm.
Çünkü tersinden kurulmu (Böylelerine Azeri ve Gagauz Türkçesinde “ters cümle” deniyormu).
Hem de iki kere ters:
Birinci terslik “Güvercinlerin kanat sesleridir...” demek yerine “Kanat sesleridir güvercinlerin...” denmesi; ikincisi “lider alk sayabilir...” yerine “alk sayabilir lider...” eklinin tercih edilmesi.
Bu tercihler meramn doru anlalmasn zorlatrm.
Hâlbuki cümle öyle kurulsayd manaya intikal kolaylard:
“Liderler güvercinlerin kanat seslerini bile alk sayabilir.”
(Doru anlayabildiysem...)
***
“Boksör elini havaya kaldrmasn beklerken hakemin, yalanr.”
“Söze takla attraym, iir tad tutturaym...” diyerek çatlm, manas ikinci plana atlm olan bir baka cümle...
(Ali Bey'in hakkn yemeyelim. Çünkü “Yalanr boksör elini havaya kaldrmasn beklerken hakemin...” demek de vard ama dememi.)
Bu cümleye göre, hakemin havaya kaldrmas beklenen el kimin elidir?
A) Hakemin kendi eli
B) Boksörün eli
Doru cevab Ali Bey’in ifadesinden çkaramyoruz.
“fadeyi bo ver, sen hiç boks maç görmedin mi?” diyen olursa ben de derim ki: “Çok gördüm... Ama hakemler kendi ellerini de kaldryor, boksörlerin ellerini de...”
Yani boks maçyla da o mesele hallolmuyor.
***
“Fakat ben ilan etmitim der, akçeyi basan, yeni bir mühür kaznacak gümüe.”
Burada da düz cümle hor görülmü, söz yokua sürülmü.
Ayrca, burada üphelendiim ve merak ettiim bir husus var:
“Akçe basmak” ameliyesinde “bir gümüe mühür kazmak” safhas da yer alyor mu acaba?..
***
“Leyleklerin yuvalarna dönüünde ne var, topraktan buhar yükselmekte. Tavann madalyasn kaplumbaann boynuna takmasnda ne var, yeni bir yar balad. Tavus kuunun Hüthüt'ü izlemesinde ne var, gerçek güzel göründü.”
Bu cümlelerde ikier adet ortak zaaf bulunuyor:
1. Hepsinde birer sual ifadesi (ne var) bulunmasna ramen hiçbirinde bir ey sorulmay.
2. Cümlelerin “ne var”lardan önceki ve sonraki ksmlar arasnda varl sezilen sebep-netice bann salam kurulmay.
Ayrca, “tavan” ile “kaplumbaa” bulunan cümlede “tavann madalyasn kaplumbaann boynuna” kimin takt (tavan m, kaplumbaa m) belli deil...
***
“Üç yüz dokuz sene önce ehri yönetenlerin yerinde rüzgârlar esiyordu.”
Demek, “yerinde yeller esiyordu” deil “yerinde rüzgârlar esiyordu...”
Bu da m söze takla attrmak için?
Ali Bey, yukarda kullandnz “srra kadem basmak” tabirini de isterseniz “srra ayak basmak” eklinde deitirin...
Hakikaten “deiik” olur.
Hem böylece tabirlerin orijinalini “tedavülden kaldrma”nn ne olduunu da göstermi olursunuz...
Yazar: C.Yakup Þimþek |
19-02-12 |
||
|
E mail: c.yakup_simsek@dogrulus.com Yazar Hakknda Bilgi ve Dier Yazlar |
Tweet | ||
 |
 |
||
