Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : TÂRÝH / ÝSLÂM TÂRÝHÝNDEN | Okunma Says: 3428 |
Heterodoksinin halleri
‘Heterodox’u ‘kabul edilmi dini esaslara aykr olan’, ‘heterodoxy’yi ise ‘kabul edilmi doktrinlere muhalefet’ eklinde açklam Redhouse.
Bu kelimelerin Al-Mavrid’teki ilk karlklar ise ibtidai ve ibtida’; her iki kelime de Arapça ‘bd’ kökünden gelen ‘bid’a’ya dayanyor yani ‘yenilik, icat; dinde yeni usül çkarma’ya...
slam dünyasnda heterodoksinin (bidatn) ortaya çkmas ise Hz. Peygamber’in (sav) vefatyla sonuçlanan hastalyla birlikte balyorsa da asl Hz. Ali’nin halifelik dönemiyle irtibatlandrlyor.
Ancak konu ortaya çk, geliimi ve etkileri açsndan hemen u paragrafta ekilleniveren hükmün çok çok fevkinde tarihi bir derinlie ve yaygnla sahip olduu kadar aynyla siyasi bir derinlie ve yaygnla de sahip bulunuyor.
Öncelikle Hz. Ali (ra) ve ilk taraftarlarnn (ki bunlarn çok büyük bir bölümü Sahabe ya da Tâbiîn’dir) heterodoksi konusunda bir bühtana maruz kalmamalar açsndan slam tarihinin ilk devrine ilikin en doru bilgilerin en doru kaynaklarndan örenilmesi gerekiyor. Hatta bu manada slam toplumlarndaki heterodoksinin kiiler üzerinden deil, olgular ve olaylar üzerinden tartlmas çok daha makul görünüyor.
Buradan bakldnda evrensel bir din olan, ilahi mesaj her insan, her toplumu muhatap alan slam’da heterodoksinin ortaya çkmamas da zaten muhal görünüyor. Çünkü fetihleri Hz. Peygamberin (sav) vefatn izleyen ilk çeyrek yüzylda bugünkü ran’n snrlarn da aan bir dinin karlat zihniyet ve kültürlerle reddetme anlamnda hesaplamas, onlar dönütürmesi ksa bir zaman diliminde mümkün olmad gibi ‘fethedenin de fethedilmesi’ hükmünce zihniyet plannda deilse de kültürel planda (u ya da bu oranda) onlardan etkilenmemesi mümkün deildir.
Nitekim mamet sorununa bitiik olarak siyasal bir hüviyet kazanan ia’nn, Farslarn elinde bir tarikata dönüerek kurumlamas da söz konusu etkiyle mümkün olmutur.
Müslümanlar arasnda daha Sffin Sava’ndan balayarak uzun bir sürece yaylan heterodoksi merkezli i savalar, kymlar bir parantez içinde sakl tutarak Osmanl’nn heterodoksi ile ilikisine genel hatlaryla baktmzda u hususlar öne çkmaktadr:
1-Osmanl, Hadis olduu söylenen ancak kayna gösterilemeyen u söze göre hareket etmi gibidir: ‘(Ey Ali) senden dolay iki zümre helak olacaktr: Ar seven ve ar düman olanlar.’
2-Özelde Osmanl devletini genelde slam ümmetini tehdit etmeyen heterodoksiye hayat hakk tanmak.
3-Bu hakk ievsel klmak için heteredoks unsurlar dn içinde yer almaya sevketmek.
‘Dn içi’ olarak nitelediimiz eyi bir grafik terimi olan tramlama’yla gözümüzde canlandrmamz mümkündür ki, ia ran’nn fethedilmemesi ve heterodoks tarikatlarn Bat snrlarna yönlendirilmesi bu cümleden bir konumlandrmayla, mevzilendirmeyle (lokasyonla) ilikilidir.
Bugün ad ‘Alevi açlm’ olarak konulan hususun dayand asl nokta da burasdr. Osmanl’da feth devrinin kapanmasyla birlikte hoterodoks unsurlarn içeri’de kalmas, dolaysyla hem muhalif tutumlaryla hem de d’takiler tarafndan içeriye kar mümkün bir nifak aracna dönüebilme potansiyeli tamas...
in ilginç yan söz konusu heteredoks unsurlarn Cumhuriyet devrinde Müslümanlarn maruz kaldklar her olumsuzlua aynyla maruz kalm olmalardr. Dier bir söyleyile Müslümanlarn heterodoksiyle açk bir sorunu olmam bilakis devlet baskc ve (asimilasyon vb.) zorla dönütürme tutumuyla hemen her inançla kavgaya tutumutur.
Bu yanyla Müslümanlar Alevi sorununun ne dün ne de bugün taraf deildir. Sorunun asl taraf devlettir ve bu manada ‘açlm’ ihtiyac da Müslümanlarn deil devletin ihtiyacdr.
Devlet açsndan baktmzda Alevi açlm toplumsal barn salam temeller üzerinde yeniden inas bakmndan bir zorunluluk arz etmektedir. Sorunu douran ve bugüne tayan devlet, önce onu dourduu gerçeini kabul ederek önemli bir adm atm ve olumlu ilikilerin ‘modern devlet’in gereklerine göre yeniden kurulmas için bir anlama teklifini kamunun tartmasna açmtr.
Ancak ne devlet Osmanl devletidir ne de heterodoks unsurlardan biri olarak Alevilik eski Alevilik'tir.
Dolaysyla mevcut açlm teklifinden devletin neyi murat ettiini iyi bilmek kadar yeni Aleviliin de yüzyl öncekine göre kendisinde ve devletten olan taleplerinde nasl bir deiikliin meydana geldiini iyi bilmek gerekir.
Bunlar bir sonraki yazmzda ele alalm inallah.
Yazar: Ömere Lekesiz |
25-11-14 |
||
| E mail: yenisafak.com.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
