Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
Bir Hikmetyar portresi
Tarihi Hayber Geçidi'ne açlan düzlükte kurulu Peaver, arlkl Petun nüfusuna ramen Afganistan'a m Pakistan'a m ait olduuna karara verememi bir ehir görünümündeydi. Hayber Geçidi'ni aarsanz Afganistan'a ularsnz. Yahut büyük skender'in takip ettii yolu izlerseniz Hindukular' ap Hind ktasna doru ndus Vadisi size açlr.
te Afgan dalarnn ikiye böldüü bir corafyann parçalayamad etnokültürel yapn devam Peaver. ngiliz sömürgeciliinin sona ermesiyle jeostratejik maynl alanlardan biri olarak kalacakt. Durrand hatt ile Pakistan Afganistan snr çizilecekti.
Peaver, zihnimde hep toz toprak içinde tezatlar görüntüsüyle canlanr. Bir yanda ngiliz bahçeciliine özenilmi geni çimenli bahçelerle alabildiine sterilletirilmeye çallan resmi binalar. Dier tarafta geleneksel toprak daml evleri akla getiren iç içe avlulu evlerden oluan ehrin meskun ksmlar. Her türlü trafik kuralnn özgürce çinendii caddelerde çift hörgüçlü öküz arabalar ile lüks Mercedeslerin yayalardan artakalan ksmda yol almaya çalt caddeler… Uyulan tek kural trafiin soldan akyor olmas.
ehrin kenar mahallelerinde Afgan koloni olarak bilinene kesimde hali vakti yerinde olan (!) Afgan muhacirlerin barnd ayr bir dünya vard. Her türlü politik dedikodunun, en son cephe bilgilerinin, hizipler aras dalan ve kurulan ittifak haberlerinin, Ruslarla yaplan çarpmalar kadar hizipler aras çatmalarn öbek öbek toplanm devasa sarklaryla insanlarn ihtiaml gölgelerinde sessiz konumalar…
Dünyann bir süper gücüne kar kafa tutan iri yapl muhteem görünümlü Afgan mücahidlerinin bu denli kulisin daha doru ifade ile dedikodunun peinde kouyor olmasn insan tahayyül edemiyor. Dillendirilmi hiç bir söz, hiçbir fslt karlksz kalmaz, mutlaka bir muhatab olur, siyasi denklemde bir karlk bulurdu.
te böyle bir atmosferde sonbaharn artk ka dönüü, havalar iyice souduu günlerden birindeydi. Dönemin en güçlü mücahid liderlerinden biri, Gülbeddin Hikmetyar ile ilk karlamamz. Hizb-i slami'nin merkez olarak kulland binalardan birindeydi. Akam namaz vakti girmi, cemaatle namaz klmtk. O corafyann en iri kavimlerinden biri olan Petun olmasna ramen pek de yapl olmayan, zayf saylacak görünümüyle bir gerilla liderinden çok okul kantininde üslenmi üniversiteli bir militan izlenimi veriyordu.
lk dikkatimi çeken husus, duygularn, düüncelerini ele vermeyen gizemli bir duruu olmasyd. lk intibalarma hep güvenmiimdir: Bu adam olduundan çok fazlasn saklyor. Orta uzunluktaki boyu kadar görünmeyen bedeni de vard sanki. Röportaj talebim daha önceden iletildii için sorular da hazrd. Hazrladm sorulara daha sonra tekrara göz gezdirdiimde gazetecilik gerei merak uyandran, dikkat çekecek çarpc sözler almaya yönelik sorulardan çok sosyolojik bir aratrmann bir yapy anlamaya yönelik soruturmalarna daha çok benzediini fark edecektim. Nitekim benzer sorular dönemin önemli figürlerine de yöneltmi, böylece karlatrma imkan bulacam ummutum.
Ksk saylabilecek yumuak bir ses tonuyla konuuyordu. Dönemin en radikal örgütlerinden biriydi. Keskin sloganlar vard. Antiemperyalizm, özgürlük mücadelesi, cihad, Ruslar kadar Amerikan kart vurgular hayli etkileyici geliyordu. Duymaktan holanacam söylemler bakmndan yeterince tatmin edici idi. Burhaneddin Rabbani'nin bir medrese yada üniversite hocasn çartran tarznn aksine sahada ne yaptn bilen kararl, tavizsiz bir mücahid lider portresi çiziyordu. Nitekim Afgan örgütleri içinde de en etkili olanlarn banda idi.
Rabbani ise daha halim selim, terbiye, irad ve cihaddan bahseden bir teblici gibiydi. Mücahid liderinden çok alim tarzyla, kuatc üslubuyla farkl etnik gruplar bünyesinde toplayabilmiti. Sahada kukusuz en büyük gerilla lideri olan ah Mesud onun saflarndayd yani Cemaati slamiye'ye mensuptu.
Zamanla yapnn içine nüfuz ettikçe etnik ve kültürel farkllklarn mücadelede nasl etkili olduunu, dönemin heyecan içerisinde idealize etmeye yatkn olduumuz bir hareketin sosyolojisini okumak için dikkate alnmas gereken farkl etkenler olduunu yava yava kefedecektim.
Bunca paramparça yapnn nasl olup da hala devam ettiini, liderlerin neden birbiriyle uzlaamadn anlamak için biraz daha büyümem, insan, toplumlar ve en önemlisi tarihi kefetmem gerekecekti.
Bunca paramparçalna ramen Afganistanllar tarihleri boyunca olmad kadar ittifak içinde olabildikleri bir dönem yayorlard. Tarihin ironisi miydi bu hal… Her eye ramen ortak dümanlar vard. Hedef Afganistan' komünist igalden kurtarmakt. Zaman zaman Hizipler aras çatmalar yaansa da bu da bu tür örgütlenme ve mücadele tiplerinde rastlanacak arzlar gözüyle baklyordu.
Hikmetyar sorulara sakin sakin cevap veriyor, en keskin söylemleri bile ksk sesiyle dillendiriyordu. Hedefleri neydi, nasl örgütlenmilerdi, nerelerde etkindiler, ilk harekete nasl balamlard gibi genel sorulara verdii cevaplarda resmi tarih söylemini tekrarlyor izlenimi veriyordu. Zira her mücahid grubu kendine göre bir mücadele tarihi yazyor, kendine göre kronoloji çiziyordu. Daha sonra karlatrdm bu söyleilerden farkl Afgan cihad fotoraf çkyordu. Bunca farkl etnik ve lingüistik grubun oluturduu bir özgürlük mücadelesi içinde anlalabilir bir durumda. Dünyann en fakir ülkesinde devletlerin “büyük oyun”u sergileniyordu. Silah ve airetini her eyin üstünde tutan Patan savaçlarnn dalarda söyledii marla ovadakiler ne çok farklyd.
ah Mesud Pençir'den hiç ovaya inmeyecek, savaan farkl mücahid gruplarn birletirerek Ruslara kar en etkili mücadeleyi ve liderlii tesis edecekti. Muhtemelen Afgan karakterindeki o zaaf iyi bilen ah Mesud Peaver'in kulis kokan ortamndan alabildiine kendini uzak tutacakt. Cemaati slami'nin merkezinde de Burhneddin Rabbani kadar onun posterleri göze çarpyordu.
Hizb-i slami'ye bal birimlerde, mücahid merkezlerinde, dierlerine göre gözle görülür bir disiplin ve örgütlülük havas hemen dikkati çekiyordu. Hikmetyar'n örgütçü yaps ve mücadeleye erken balamas daha organize, daha disiplinli bir hava vermiti.
Zaman geçecek yllar sonra Ruslar Kabil'den çekilecek souk sava bitecekti. Ama bu kez mücahidler aras scak sava balayacakt.
Bu scak savan en önemli taraflarndan birinin Hikmetyar olaca o zamanlar hayal bile edilemezdi. Kabil kurtarlm ama liderlerin egolarna yenik dümütü. Ve sonu gelmeyen çatmalar… Ölüme bu denli yakn Afganlar bile bu tür ölümden korkmutu.
Mücadelenin en zor günlerinde özellikle Hikmetyar saflarndaki genç, okumu, belli düzeyde dünyaya vakf mücahid komutanlar ideallerinden, çizgilerinden üpheye dümeye balayacaklard. Yllar sonra resmi görevli olarak yurtdnda karlatmda gözlemlediim zihinsel krlmalar, belki de bu çatmalarn bedeliydi…
Sonuçta Pakisitan'n da önemli desteine sahip Hikmetyar, geri adm atmad ama Pakistan zamanla verdii desteini çekerek baka aktörlerle i tutmaya balad. 11 Eylül'den birkaç gün önce ah Mesud bir suikaste kurban gitti. Ama geride bir mücadele çizgisi miras brakt. Burhaneddin Rabbani her zamanki munis ve uzlamac tutumuyla 11 Eylül sonras süreçte rol almaya çalt. Siyasi aktör olamad ama Afganistan'n daha fazla parçalanmamas için uzlatrc rol oynamaya çalt. Ve o da bir bombal suikaste kurban gitti. Hikmetyar bildiinden geri durmad. Kazanamad sava kaybetmek, pes etmek niyetinde deildi. Taliban'n tüm Afganistan' kuatt bir dönemde marjinalleti, ismi bile unutuldu ama silahl mücadeleden vazgeçmedi.
En sonunda herkesi artan bir hamle ile Afgan hükümetiyle anlat ve resmi törenle Kabil'e girdi. galinden sonra bunca kan aktmadan girecei bu ehre yllar sonra Amerika'nn himayesindeki bir hükümetle ve belki de Amerika'yla da anlaarak girmek dütü payna.
Mücadeleleri, tarihi sadece siyaset ve düünsel farkllklar, stratejik tercihler belirlemiyor. nsanlarn zaaflar da tarih yazyor.
Hikmetyar geçtiimiz günlerde Kabil'de resmi törenle karlanrken zihnime hücum eden hatralardan bir kaç parlt…
Yaznn kaynana ulamak için tklaynz.
Yazar: Akif Emre |
06-05-17 |
||
| E mail: yenisafak.com | Tweet | ||
 |
 |
||
