Halep, 12 Aralýk 2016'da Rus ve Ýran destekli Esed ordusu tarafýndan düþürülmüþtü. Üzüntümüz hadsizdi. 30 Kasým 2024'te geri alýndý.
| Kategori : ÝKTÝBAS / Muhtelif Mevzûlar, Yazarlar, Yazýlar | Okunma Says: 667 |
D. Mehmet Doan, dilimiz üzerinde devlet eliyle gerçekletirilen yenileme hareketlerinin Türkçeyi nasl fakirletirdiini anlatrken u örnei verir:
"Yetitirme-eitim, terbiye-eitim, tahsil-eitim, tedris, tedrisat-eitim, talim eitim!” Dilde var olan birçok detay yok olmu, yakn anlaml kelimeler ayn kelime ile ifade edilir olmutur! Bu ilginç örnekten sonra unu söyler: "Türkiye öretim sistemini, dilini düzeltmeden düzeltemez!"
1980’li senelerin ortalarnda Karaman’da ortaokul Örencisi idim. Aabeyim Mehmet Harmanc'nn elinde bir kitap gördüm: Batllama haneti. Yakn tarihimizden bahseden bu kitab birkaç defa okudum. Çocuk yaslarda okunan kitaplarn tesiri tahminlerimizin çok ötesinde olabiliyor Bu kitap ve elbette zamanla bu kitabn açt baka eserler; tarihe, özellikle yakn tarihimize bakm etkiledi Kitap kitab açt Doan'n mehur Türkçe sözlüünü, dilimi gelitirmek niyetiyle yazmaya kalktm! Bu eserleri baka eserler izledi.
Yazarn en son yaynlanan Türkçenin Cenaze Töreni (Yazar Yaynlar, 2020) adl kitabn okurken ortaokul senelerimi ve Batllama haneti’ni yeniden düündüm.
Bir öykümde "Yazyoruz da ne oluyor?" demitim, öykücü Ali Ik da bana, gerçek hayattaki yazara, bu konudaki gerçek fikrimin ne olduunu sormutu: “Yaz dünyay deitirir mi? demiti. Ben de lk’a demitim ki: “Yazdan baka ne deitirir?'’ Benim doum ylm olan 1974'ten bir sene sonra yaynlanan Batllama haneti, benim gibi daha nice okurun dünyaya, hayata, tarihe bakn belirledi D. Mehmet Doan'n adyla bütünleen bu yakn tart analizi, daha sonraki nesillerin geçmii alglama biçimini etkiledi.
Batllamann din, dil ve rk çaresizlii
Otuzdan fazla kitap yazm olan D. Mehmet Doan’n eserlerinin içerdii alanlar. Atilla Mülayim tarafndan “yakn tarih, sözlük, dil. seyahat. Mehmet Akif” olarak tasnif edilir. Son senelerde yazarn Türkçe hassasiyetine ilikin eserlerinin says artmtr. Türkçenin Cenaze Töreni (Yazar Yaynlar, 2020) de bunlarn sonuncusu. Kitabn alt basl “1. Türk Dil Kurultay". Bu konuyla ilgili belgelerin de yer ald eserde daha çok. 1930’lu senelerde dilimizle ilgili olarak yürütülen politikalarn eletirisi yaplyor. Doan’a göre Cumhuriyet batllamacl kendisini Avrupa ile aynlatrmak amacna dayanan admlar att 'Cumhuriyet batllamacln kültürel yaplanma konusundaki tutum allarna ve uygulamalarna bakarak, Avrupa ile ayniletirme yönünde çok keskin ve kestirme admlar almak seklinde tarif edebiliriz. lk adm. Bat ile en önemli farkllk -hatta çatma- kayna olan 'din fark'nn giderilmesi yönünde atlmtr." (s 11) Laiklik baslnda toplanabilecek düzenlemeler din farknn bir seklide giderilmesi amacna dönüktü.
Cumhuriyet batllamas ikinci safha olarak, yazara göre, Avrupa ile aramzdaki engellerden biri olan 'rk farkll* telafi etmeye çalt. 1930larda. Türklerin beyaz rktan.... brakisefal kafatasl bir kavim olduu neredeyse resmi görü haline getirilmiti. Böylece Türklerin rk olarak dahi eskiden beri Avrupallar gibi 'medeni' olduu ispat edilmek istenmitir.- (s. 13) Bu dönem batllama hareketlerinin üçüncü adm ise Avrupa ile aramzdaki üçüncü engel olan dil farklln giderme yönünde atlmtr. 1930larda Türkçe'nin Hint-Avrupa dil ailesinden geldii yönünde sözde bilimsel çalmalar yaplmtr. "Böylece Batya verilen mesaj sudur: Din ayrln kaldrdk/rkmz ayn/dilimiz menede ayn! Sizin medeniyetinizi kabul etmekle kalmyoruz, biz zaten temelde sizinle aynydk..." (s.13)
Dil devriminin üç safhas
1930'lu senelerde Türkçenin "arlatrlmas", aslnda slami çarmlar içeren kelimelerin dilimizden uzaklatrtmasn amaçlayan dil devrimi çalmalar Doan’a göre üç safhada ilerler. Ya da dilimize zararlar üç admda gerçekleir. Cumhuriyet öncesi edebiyatmzn yeni nesiller tarafndan okunamaz hale gelmesi. Cumhuriyet’in ilk dönem edebiyatçlarnn okunmaz hale gelmesi ve üçüncü safhada ise, Cumhuriyet’in ikinci nesil edebiyatçlarnn eserlerinin okunmaz hale gelmesi.
D Mehmet Doan, dilimiz üzerinde devlet eliyle gerçekletirilen bu yenileme hareketlerinin Türkçeyi nasl fakirletirdiini anlatrken u örnei verir "Yetitirme eitim, terbiye- eitim, tahsil-eitim, tedris, tedrisat-eitim, talim eitimi” (s20) Dilde var olan birçok detay yok olmu, yakn anlaml kelimeler ayn kelime ile ifade edilir olmutur! Bu ilginç örnekten sonra unu söyler "Türkiye öretim sistemini., dilini düzeltmeden düzeltemez!"
1930 sonrasnda devlet eliyle gerçekletirilen Türkçeye ilikin yenileme giriimleri elbette 20‘nci yüzyl boyunca saysz kalem tarafndan eletirilmitir Ancak -bir okuyucu olarak gözlemimi söylüyorum- 1990’larla birlikte bu tür hassasiyetler de hassasiyet bildiren eletirel yazlar da geri planda kalmt. Dikkatimi çeken husus, D. Mehmet Doan’n bu itiraz dolu sesi hiç kaybetmeden, dilimize verilen zararlar haykrmaya devam etmesidir.
Genç okurlarmza bir tavsiyem var: u iki kitab art arda okusunlar Birincisi Geoffrey Lewis’in Trajik Baars* (Paradigma Yaynlan). kincisi D. Mehmet Doan’n Türkçenin Cenaze Töreni. Bu iki kitap, dilimizin 20‘nci yüzyldaki dramatik macerasn gözler önüne seriyor.
Sabit Fikir, Aralk 2020
Yazar: Abdullah Harmancý |
31-12-20 |
||
| E mail: tyb.org.tr | Tweet | ||
 |
 |
||
